Kısaca
İdrar kaçırma ameliyatları, en çok öksürme, hapşırma, gülme ya da ağır kaldırma gibi karın içi basıncı artıran durumlarda görülen stres tipi idrar kaçırmanın tedavisinde kullanılır. NIDDK'ye göre kadınlarda stres tipi idrar kaçırma için en sık yapılan ameliyat, idrar kanalının altına bir destek şeridi yerleştirilen askı (sling) ameliyatıdır. TOT ve TVT, sentetik bir şerit (mesh) kullanılan askı yöntemlerinin adlarıdır. NHS, sentetik şeritle yapılan ameliyatlarda ciddi sorunlar bildirildiğini ve bu nedenle Birleşik Krallık'ta bu yöntemin şu an kamu sağlık sisteminde uygulanamayabileceğini belirtir. Ameliyat kararı, ameliyatsız yöntemler denendikten sonra, riskler ve seçenekler bir uzmanla ayrıntılı konuşularak verilmelidir. Ameliyattan sonra idrar yapamama ve karında şişlik, yoğun kanama ya da nefes darlığı olursa 112'yi arayın.
İdrar kaçırma ameliyatı kimlere yapılır?
İdrar kaçırmanın farklı türleri vardır ve ameliyat her tür için uygun değildir:
- Stres tipi idrar kaçırma: Öksürme, hapşırma, gülme, zıplama ya da ağır kaldırma sırasında idrar kaçırılmasıdır. Askı ameliyatları başlıca bu tür için yapılır.
- Sıkışma tipi idrar kaçırma: Ani ve güçlü idrar isteğinin hemen ardından idrar kaçırılmasıdır; aşırı aktif mesaneyle ilişkilidir. Bu türde askı ameliyatı yerine farklı tedaviler kullanılır. Bkz. Aşırı aktif mesane
- Karışık tip: Her iki türün birlikte görülmesidir.
İdrar kaçırmanın türleri hakkında ayrıntılı bilgi için İdrar kaçırma neden olur? yazısına bakabilirsiniz.
Ameliyattan önce genellikle ameliyatsız yöntemler denenir. NIDDK'ye göre pelvik taban kaslarını güçlendiren Kegel egzersizleri ile yapılan çalışmalarda, pelvik taban kas eğitimi alan kadınların günlük idrar kaçırma sayısının daha az olduğu görülmüştür. NIDDK, yaşam tarzı değişikliklerinin de yakınmaları azaltabileceğini belirtir: kilo vermek idrar kaçırma riskini azaltabilir, sigarayı bırakmak ise stres tipi idrar kaçırmayı tetikleyen süregen öksürüğü azaltabilir. Kabızlığı önlemek için yeterli lif ve sıvı almak da önerilir. NIDDK ayrıca ameliyatsız seçenekler arasında vajinaya yerleştirilen ve idrar kanalını destekleyen yumuşak plastik bir araç olan pesseri ile tampon benzeri, tek kullanımlık ve 12 saate kadar kullanılabilen araçları sayar.
NHS, ameliyat öncesinde risklerin, yararların ve olası alternatif tedavilerin bir uzmanla konuşulmasını önerir. NHS ayrıca gebelik ve doğumun ameliyat sonuçlarını etkileyebileceğini, bu nedenle ileride gebelik planlayan kişilerde bunun ameliyat seçimini etkileyebileceğini belirtir.
Ameliyat öncesi değerlendirme
Ameliyat kararından önce idrar kaçırmanın türünü ve şiddetini netleştirmek önemlidir. Bu amaçla şu değerlendirmeler yapılabilir:
- Ayrıntılı öykü ve birkaç gün tutulan işeme günlüğü
- Pelvik muayene; mesane ya da rahim sarkması olup olmadığının değerlendirilmesi
- İdrar tahlili ile enfeksiyonun dışlanması. Bkz. Tam idrar tahlili
- İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrarın ölçülmesi
- Gerekli durumlarda ürodinamik testler. Bkz. Ürodinami
Hekiminize sorabileceğiniz sorular
- İdrar kaçırmamın türü nedir ve ameliyat bu tür için uygun mu?
- Ameliyatsız yöntemleri yeterince denedim mi?
- Önerilen yöntemde hangi malzeme kullanılacak; sentetik şerit mi, kendi dokum mu?
- Bu yöntemin bilinen riskleri nelerdir ve uzun dönemde neler beklenmelidir?
- İyileşme ne kadar sürecek, işe ve günlük yaşama ne zaman dönebilirim?
Kadınlarda kullanılan yöntemler
Sentetik şerit (mesh) ile askı ameliyatı – TOT ve TVT
NHS'e göre bu ameliyatta idrar kanalının altına sentetik bir şerit yerleştirilerek idrar kanalı desteklenir ve kaçırma önlenmeye çalışılır. Ameliyat genellikle anestezi altında ve çoğu zaman günübirlik yapılır. TVT ve TOT, şeridin yerleştirilme yoluna göre adlandırılan yöntemlerdir.
NHS, bu ameliyatlarla ilgili ciddi sorunlar bildirildiğini belirtir. Bunlar arasında uzun süreli ağrı, sinir hasarı, şeridin dokulardan dışarı çıkması (açığa çıkma) ve çevredeki organların yaralanması bulunur. NHS'e göre şu an Birleşik Krallık'ta bu ameliyatın kamu sağlık sistemi kapsamında yapılması mümkün olmayabilir. Ameliyat düşünülüyorsa bu risklerin ve alternatiflerin ayrıntılı olarak konuşulması gerekir. Daha önce bu tür bir ameliyat geçirdiyseniz ve ağrı, akıntı ya da cinsel ilişkide rahatsızlık gibi yakınmalarınız varsa bunu hekiminize mutlaka bildirin.
NIDDK de askı ameliyatlarında sentetik şerit ya da insan veya hayvan dokusundan hazırlanan biyolojik greft kullanılabildiğini ve bu malzemenin vajina ile idrar kanalı arasına yerleştirildiğini belirtir.
Kişinin kendi dokusuyla askı (otolog fasya askısı)
NHS'e göre bu yöntemde kişinin karın kası tabakasından alınan doku şeridi idrar kanalını desteklemek için kullanılır. NHS, bu yöntemin uzun dönem güvenlik verileri nedeniyle genellikle tercih edildiğini belirtir. Olası yan etkiler arasında idrar yapmada güçlük bulunur.
Kolposüspansiyon
NHS'e göre bu ameliyatta mesane boynu kaldırılarak destekleyici bir konumda dikilir. Açık ameliyatla (büyük bir kesiyle) ya da laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilir. NHS, uzun süreli rahatlama sağlayabildiğini, ancak mesaneyi boşaltmada güçlük, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve cinsel ilişkide rahatsızlık gibi sorunlara yol açabileceğini belirtir.
İdrar kanalını kalınlaştıran enjeksiyonlar (dolgu maddeleri)
NHS ve NIDDK'ye göre idrar kanalının çevresine bir jel ya da macun enjekte edilerek kanalın duvarı kalınlaştırılır ve kapanması kolaylaştırılır. Kesi gerektirmez; ancak NHS'e göre diğer yöntemlere göre daha az etkilidir ve etkisi zamanla azaldığı için tekrar gerekebilir.
Erkeklerde kullanılan yöntemler
Erkeklerde stres tipi idrar kaçırma, örneğin prostat kanseri ameliyatından sonra ortaya çıkabilir. Bkz. Radikal prostatektomi
- Erkek askısı: NIDDK'ye göre idrar kanalının altına bir şerit yerleştirilir.
- Yapay idrar sfinkteri: NIDDK ve NHS'e göre idrar kanalının etrafına yerleştirilen bir manşon, testis torbasına yerleştirilen bir pompa ve bir sıvı haznesinden oluşan bir cihazdır; idrar kanalını kapalı tutarak kaçırmayı önlemeye yardımcı olur. NHS, cihazın zamanla bozulabileceğini ve çıkarılması için yeniden ameliyat gerekebileceğini belirtir.
Bu konuda
İdrar kaçırma (inkontinans) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Sıkışma tipi idrar kaçırmada işlemler
Askı ameliyatları sıkışma tipi idrar kaçırmayı tedavi etmez. NHS'e göre bu türde ilaçlara yanıt alınamazsa şu işlemler gündeme gelebilir:
- Mesaneye botulinum toksini enjeksiyonu (etkisi birkaç ay sürer ve tekrarlanabilir)
- Kuyruk sokumu bölgesindeki sinirlerin uyarılması (sakral sinir uyarımı)
- Ayak bileğinden ince bir iğneyle yapılan sinir uyarımı
- Seçilmiş ve dirençli durumlarda mesanenin bağırsak dokusuyla büyütülmesi ya da idrar yolunun değiştirilmesi
Ameliyat sonrası iyileşme
İyileşme süresi yönteme göre değişir. Günübirlik yapılan işlemlerden sonra kişiler aynı gün eve dönebilirken, açık ameliyatlarda hastanede kalış ve iyileşme daha uzun sürer.
Bu dönemde genel olarak:
- Ağır kaldırmaktan ve karın içi basıncı artıran zorlanmalardan, ameliyatı yapan ekibin önerdiği süre boyunca kaçının.
- Kabızlığı önlemeye çalışın; ıkınmak iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir.
- İdrar yaparken güçlük, ağrı ya da ateş olursa ekibinize haber verin.
- Cinsel ilişkiye ve spora dönüş zamanını ekibinizle planlayın.
- Pelvik taban egzersizlerine ne zaman yeniden başlayacağınızı sorun.
Olası riskler
NHS'e göre her yöntemin kendine özgü riskleri vardır:
- Sentetik şerit ameliyatları: Uzun süreli ağrı, sinir hasarı, şeridin açığa çıkması ve organ yaralanması
- Kendi dokusuyla askı: İdrar yapmada güçlük
- Kolposüspansiyon: Mesaneyi boşaltmada güçlük, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, cinsel ilişkide rahatsızlık
- Dolgu enjeksiyonları: Etkinin zamanla azalması ve tekrar gerekmesi
- Yapay sfinkter: Cihazın bozulması ve yeniden ameliyat gerekmesi
- Botulinum toksini: Mesaneyi tam boşaltamama; NHS'e göre bu durumda sonda kullanmak gerekebilir
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın:
- İdrar yapamama ile birlikte karında şişlik ve şiddetli ağrı
- Yoğun kanama, baş dönmesi ya da bayılma hissi
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bacakta ani şişlik ve ağrı
- Yüksek ateşle birlikte bilinç bulanıklığı
Ameliyat ekibinize başvurun:
- Ateş, idrar yaparken yanma ya da kötü kokulu akıntı
- Geçmeyen ya da artan kasık, bacak ya da vajina ağrısı
- Vajinada şeridin hissedilmesi ya da cinsel ilişkide ağrı
- İdrar yapmada güçlük ya da idrarın tam boşalmadığı hissi
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
TOT ve TVT nedir?
Her ikisi de idrar kanalının altına sentetik bir şerit yerleştirilen askı ameliyatlarıdır; şeridin yerleştirildiği yol farklıdır. NHS, sentetik şeritlerle ilgili ciddi sorunlar bildirildiğini belirtir; riskleri ve alternatifleri uzmanınızla ayrıntılı konuşun.
İdrar kaçırma ameliyatı her tür idrar kaçırmada yapılır mı?
Hayır. Askı ameliyatları stres tipi idrar kaçırma için yapılır. Sıkışma tipi idrar kaçırmada ilaçlar, botulinum toksini enjeksiyonu ve sinir uyarımı gibi farklı yöntemler kullanılır.
Ameliyattan önce neler denenmeli?
NIDDK'ye göre pelvik taban egzersizleri idrar kaçırma sayısını azaltabilir. Pesseri gibi araçlar da seçenekler arasındadır. Ameliyat kararı genellikle bu yöntemler denendikten sonra verilir.
Gebelik planlıyorsam ameliyat olabilir miyim?
NHS'e göre gebelik ve doğum ameliyat sonuçlarını etkileyebilir. Gebelik planınız varsa bunu ameliyat kararından önce uzmanınızla konuşun.
İdrar kaçırma ameliyatı için hangi doktora gidilir?
Üroloji ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanları bu ameliyatları yapar. Pelvik taban egzersizleri için fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarından da destek alınabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
