Gebelikte kaçınılması gereken yiyecekler ve içecekler

Bu besinler neden riskli?

Gebelikte bağışıklık sisteminde meydana gelen değişiklikler, bazı besin kaynaklı enfeksiyonların daha kolay yerleşmesine ve daha ağır seyretmesine yol açabilir. Bazı enfeksiyonlar ise anne hafif hastalık geçirse bile bebeğe geçerek ciddi sorunlara neden olabilir.

Listeria

Listeria, bazı yiyeceklerde bulunabilen ve buzdolabı sıcaklığında bile çoğalabilen bir bakteridir. NHS, listeria enfeksiyonunun düşüğe, ölü doğuma ya da yenidoğanda ağır hastalığa yol açabileceğini belirtir. CDC de enfeksiyonun anne hafif belirtiler yaşasa bile bebeğe geçerek zarar verebileceğini vurgular. CDC'nin verdiği bilgiye göre ABD'de listeria enfeksiyonu geçiren her 4 gebeden 1'i gebeliğini ya da bebeğini doğumdan kısa süre sonra kaybetmektedir. Bu nedenle listeria açısından riskli yiyeceklerden kaçınmak önemlidir.

Salmonella

Salmonella, çiğ ya da az pişmiş yumurta ve tavukta bulunabilen bir bakteridir. Ağır ishal, kusma ve ateşe yol açabilir.

Toksoplazma

Toksoplazma, çiğ veya az pişmiş et, iyi yıkanmamış sebze-meyve, toprak ve kedi dışkısı yoluyla bulaşabilen bir parazittir. Gebelikte ilk kez geçirilirse bebeğe geçerek sorunlara yol açabilir.

Cıva

Bazı büyük ve uzun ömürlü balıklar yüksek miktarda cıva biriktirebilir. Cıva, bebeğin gelişmekte olan sinir sistemine zarar verebilir.

Süt ve süt ürünleri

NHS'nin önerileri doğrultusunda:

• Pastörize edilmemiş (çiğ) süt ve bundan yapılan ürünlerden kaçının. Köyden ya da açıkta satın alınan, ısıl işlem görmemiş süt, bu sütle yapılan peynir, yoğurt ve tereyağı listeria riski taşır.
• Yüzeyi küflü, yumuşak olgunlaştırılmış peynirlerden kaçının. Brie ve camembert tipi beyaz kabuklu peynirler ile yumuşak mavi damarlı peynirler bu gruba girer. NHS, bu tür peynirlerin iyice pişirildiğinde (buharı tüten sıcaklıkta) tüketilebileceğini belirtir.
• Pastörize sütten yapılmış sert peynirler ve pastörize sütten yapılan yoğurt, ayran gibi ürünler genellikle güvenle tüketilebilir.

Türkiye'de sık tüketilen ev yapımı ve açık peynirlerin hangi sütten ve hangi yöntemle yapıldığını bilmek her zaman mümkün olmayabilir. Gebelikte etiketinde pastörize sütten yapıldığı belirtilen ürünleri tercih etmek daha güvenlidir.

Et ve et ürünleri

• Çiğ veya az pişmiş et: Çiğ köfte (etli), tartar gibi çiğ et içeren yiyecekler ve içi pembe kalan etler toksoplazma ve bakteri riski taşır. Et ve tavuk, ortasında pembe ya da kanlı bölüm kalmayacak şekilde iyice pişirilmelidir.
• Soğuk tüketilen kürlenmiş etler: NHS, soğuk tüketilen ve pişirilmeden yenmeye hazır kürlenmiş etlerin listeria içerebileceğini belirtir. Pastırma, sucuk gibi ürünlerin iyice pişirilerek tüketilmesi daha güvenlidir.
• Karaciğer ve karaciğer ürünleri: NHS, karaciğer ve karaciğer ürünlerinin yüksek miktarda A vitamini içerdiğini ve gebelikte tüketilmemesini önerir. Fazla A vitamini bebeğin gelişimine zarar verebilir.
• Ezme (pate) türleri: NHS, et, balık veya sebzeden yapılmış ezmelerin listeria riski nedeniyle gebelikte tüketilmemesini önerir.

Balık ve deniz ürünleri

Balık gebelikte yararlı bir besindir; ancak bazı türler ve hazırlama biçimleri risk taşır. NHS'nin önerileri:

• Köpek balığı, kılıç balığı ve marlin cıva içeriği nedeniyle tamamen kaçınılması gereken türlerdir.
• Ton balığı: NHS, konserve ton balığının haftalık tüketiminin sınırlanmasını önerir.
• Yağlı balıklar: Somon, uskumru, sardalya gibi yağlı balıklar yararlıdır; ancak çevresel kirleticiler nedeniyle NHS haftada iki porsiyonu aşmamalarını tavsiye eder.
• Çiğ deniz ürünleri ve çiğ balık: Çiğ kabuklu deniz ürünleri (midye, istiridye gibi) ve çiğ balık içeren suşi türleri gebelikte önerilmez. Kabuklu deniz ürünleri iyice pişirilmiş olarak tüketilebilir.

Midye dolma gibi sokakta satılan ve saklama koşulları bilinmeyen deniz ürünlerinden gebelikte uzak durmak da gıda zehirlenmesi riskini azaltır.

Yumurta

NHS, belirli güvenlik standartlarına göre üretildiği doğrulanamayan yumurtaların gebelikte yalnızca iyice pişirilmiş olarak (beyazı ve sarısı katılaşmış) tüketilmesini önerir. Rafadan yumurta, çiğ yumurtayla hazırlanan ev yapımı mayonez, bazı tatlılar ve soslar salmonella riski taşıyabilir. Türkiye'de yumurtayı iyice pişirerek tüketmek en pratik yaklaşımdır.

Kafein, alkol ve bitki çayları

Kafein

NHS, fazla kafein tüketiminin düşük ve ölü doğum riskinde artışla ilişkilendirildiğini belirtir ve gebelikte günlük kafein alımının 200 miligramı aşmamasını önerir. Kafein yalnızca kahvede değil; çay, kola, enerji içecekleri, çikolata ve bazı ilaçlarda da bulunur. Enerji içeceklerinden gebelikte uzak durmak önerilir.

Alkol

Gebelikte güvenli olduğu bilinen bir alkol miktarı yoktur. NHS, gebelikte alkolden tamamen kaçınılmasını önerir. Alkol, plasenta yoluyla bebeğe geçer ve bebeğin gelişimine kalıcı zararlar verebilir. Gebelik planlayanların da alkolü bırakması önerilir.

Bitki çayları ve takviyeler

Bitki çayları "doğal" olduğu için zararsız sanılabilir; ancak bazı bitkilerin gebelikte güvenliği bilinmemektedir ya da rahim kasılmalarını etkileyebilir. Bitki çaylarını ve bitkisel takviyeleri gebelikte hekime danışarak kullanmak gerekir. NHS ayrıca gebelikte balık yağı (morina karaciğeri yağı) ve retinol içeren A vitamini takviyelerinin kullanılmamasını önerir.

Mutfakta güvenlik önerileri

Hangi besinlerin tüketildiği kadar nasıl hazırlandığı da önemlidir. Gebelikte şu önlemler enfeksiyon riskini azaltır:

• Ellerinizi yemek hazırlamadan önce ve çiğ et tuttuktan sonra sabunla yıkayın.
• Çiğ et ile çiğ yenecek sebze ve meyveler için ayrı kesme tahtaları kullanın.
• Sebze ve meyveleri, özellikle toprak kalıntısı olabilecekleri bol suyla iyice yıkayın.
• Et, tavuk, yumurta ve deniz ürünlerini iyice pişirin; yeniden ısıtılan yemeklerin her yerinin buharı tüter derecede ısındığından emin olun.
• Buzdolabında çiğ ve pişmiş yiyecekleri ayrı saklayın; çiğ eti alt raflarda, kapalı kaplarda tutun.
• Son kullanma tarihlerine dikkat edin ve bekletilmiş hazır salataları, açıkta satılan hazır yiyecekleri sınırlayın.
• Bahçe işleri ve kedi kumu temizliği sırasında eldiven kullanın ya da bu işleri mümkünse başkasına bırakın.

CDC, gebelerin gıda geri çağırma ve salgın duyurularını takip etmesini de önerir.

Dışarıda yemek yerken ve yolculukta

Evde mutfak hijyenini kontrol etmek görece kolaydır; ancak dışarıda yemek yerken ya da yolculuk sırasında daha dikkatli olmak gerekir. Şu öneriler yardımcı olabilir:

• Siparişinizi verirken etin iyi pişmiş olmasını isteyin; içi pembe kalan köfte, hamburger ve biftekleri tercih etmeyin.
• Uzun süre oda sıcaklığında bekletilmiş açık büfe yemeklerinden, mayonezli ve yumurtalı salatalardan, kremalı tatlılardan kaçının.
• İçeriği ve hazırlanma koşulları belirsiz sokak yiyeceklerini sınırlayın.
• Salataları, iyi yıkandığından emin olduğunuz yerlerden tercih edin; emin değilseniz pişmiş sebze yemeklerini seçin.
• Dondurma, kaymak ve sütlü tatlıların pastörize sütle yapılıp yapılmadığını sorun.
• Şişelenmiş ya da güvenli olduğunu bildiğiniz suyu tüketin; buz kaynağı belirsizse buzlu içeceklerden kaçının.
• Yolculukta yanınızda meyve, kuruyemiş, tam tahıllı kraker gibi bozulmaya dayanıklı atıştırmalıklar bulundurun.

Bu önlemler, gebelikte ağır seyredebilen gıda zehirlenmelerinin ve besin kaynaklı enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olur.