Omurga sabitleme ameliyatı (spinal füzyon): nasıl yapılır, riskler

Spinal füzyon nedir?

Omurga, aralarında hareketli eklemler ve diskler bulunan omurlardan oluşur. Bu hareketlilik bazı durumlarda ağrıya, sinir sıkışmasına ya da omurganın dengesizleşmesine yol açabilir.

OrthoInfo'ya göre spinal füzyon, omurgadaki küçük kemiklerle (omurlar) ilgili sorunları düzeltmek için yapılan bir ameliyattır. Amaç, iki ya da daha fazla omurun zamanla tek ve sağlam bir kemik hâlinde kaynamasını sağlamaktır. Böylece bu omurlar arasındaki hareket ortadan kalkar.

MedlinePlus'a göre füzyon için omurlar arasına kemik grefti yerleştirilir ve iyileşme sürecinde omurlar çubuklar, vidalar, plaklar ya da kafeslerle sabitlenir. Bu metal parçalar, kemik kaynayana kadar omurganın hareketsiz kalmasına yardım eder.

Neden yapılır?

MedlinePlus ve OrthoInfo'ya göre spinal füzyon şu durumlarda uygulanabilir:

• Bel kayması (spondilolistezis): MedlinePlus'a göre bir omurun altındaki omurun üzerinde öne doğru kayması. Bkz. Bel kayması
• Omurga kanal darlığı: Özellikle sinirleri rahatlatmak için yapılan ameliyatla birlikte. Bkz. Omurga kanal darlığı (spinal stenoz)
• Omurga eğrilikleri: Skolyoz ve kifoz. Bkz. Skolyoz nedir?
• Disk hastalıkları: Dejeneratif disk hastalığı ve bazı fıtıklaşmış diskler.
• Omurga kırıkları
• Omurgada dengesizliğe yol açan enfeksiyon ya da tümörler
• Omurga eklemlerinde artrit (kireçlenme)

OrthoInfo'ya göre füzyon, ağrının kaynağının hareket olduğu durumlarda, örneğin omurganın kireçlenmiş ya da dengesiz bir bölümünde oluşan hareket ağrıya yol açıyorsa bir seçenektir. Omurların kaynaşmasıyla o bölümdeki ağrılı hareket ortadan kaldırılmaya çalışılır.

MedlinePlus, spinal füzyonun çoğu zaman sinire baskı yapan dokuların çıkarıldığı başka bir omurga ameliyatıyla birlikte yapıldığını belirtir. OrthoInfo'ya göre bel ağrısına bacak ya da kol ağrısı da eşlik ediyorsa, cerrah füzyonla birlikte sinirleri rahatlatmak için omurun arka kısmının bir bölümünü çıkarabilir (laminektomi).

OrthoInfo'ya göre, diğer omurga ameliyatlarında olduğu gibi füzyon da genellikle yalnız hekim ağrının kaynağını kesin olarak belirleyebildiğinde önerilir; bunun için röntgen, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) gibi görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. MedlinePlus'a göre ameliyat, diğer tedavilerle düzelmeyen şiddetli ağrıda bazı kişilerde etkili olabilir; ameliyatın ne zaman gerektiğine siz ve cerrahınız birlikte karar verirsiniz.

Ameliyat öncesi hazırlık

MedlinePlus'ın önerileri şöyle özetlenebilir:

• İlaçlar: Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri cerrahınıza bildirin. MedlinePlus'a göre kan sulandırıcıların ameliyattan yaklaşık bir hafta önce bırakılması istenebilir; hangi ilacı ne zaman bırakacağınıza hekiminiz karar verir, kendi başınıza ilaç kesmeyin.
• Sağlık durumu: Gebelik olasılığını ve günde 1–2 kadehten fazla alkol kullanımını cerrahınıza söyleyin. Diyabet ya da kalp hastalığı gibi bir sorununuz varsa cerrahınız sizi bu hastalığı izleyen hekime yönlendirebilir.
• Hastalıklar: Ameliyattan önce ortaya çıkan soğuk algınlığı, grip, ateş gibi hastalıkları cerrahi ekibe bildirin; ameliyat ertelenebilir.
• Sigara: MedlinePlus'a göre sigara iyileşmeyi yavaşlatabilir ve pıhtı riskini artırabilir; sigara içiyorsanız azaltmanız ya da bırakmanız önemlidir.
• Açlık: Ameliyattan önce ne zamandan itibaren yiyip içmeyeceğiniz size bildirilir.
• Ev düzeni ve ulaşım: Gerekirse evinizi ameliyat sonrası iyileşmeyi kolaylaştıracak şekilde hazırlayın; eve dönüşte sizi birinin götürmesi gerekip gerekmediğini cerrahınıza sorun.

Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Ameliyat nasıl yapılır?

Spinal füzyon genel anestezi altında yapılır. MedlinePlus'a göre ameliyat genellikle 3–4 saat sürer.

Yaklaşım yolları

OrthoInfo ve MedlinePlus'a göre omurgaya şu yollardan ulaşılabilir:

• Arkadan (posterior): Sırtın ortasından yapılan kesiyle.
• Önden (anterior): Karın ya da boyun ön tarafından yapılan kesiyle.
• Yandan (lateral): Gövdenin yan tarafından.
• Minimal invaziv yöntemler: OrthoInfo'ya göre daha küçük kesilerle yapılan teknikler.

Hangi yaklaşımın seçileceği; sorunun yerine, türüne ve kişinin özelliklerine göre cerrah tarafından belirlenir.

Kemik grefti

Füzyonun gerçekleşmesi için omurlar arasına kemik dokusu ya da kemik oluşumunu destekleyen bir malzeme yerleştirilir. OrthoInfo'ya göre kemik grefti kemik iyileşmesini uyarır, kemik yapımını artırır ve omurların tek bir sağlam kemik hâlinde kaynamasına yardım eder. MedlinePlus ve OrthoInfo'ya göre greft şu kaynaklardan elde edilebilir:

• Kişinin kendi kemiği (otogreft): Çoğunlukla leğen kemiğinden ya da ameliyat bölgesinden alınır.
• Doku bankasından alınan kemik (allogreft)
• Yapay kemik ve kemik oluşumunu destekleyen maddeler: Seramik gibi sentetik malzemeler, kemik matriksi ve büyüme faktörleri.

Sabitleme

OrthoInfo'ya göre cerrahlar, omurgayı kemik kaynayana kadar hareketsiz tutmak için plak, vida ve çubuklar kullanır. Bazı durumlarda omurlar arasına kafes adı verilen parçalar da yerleştirilebilir.

Ameliyattan sonra

MedlinePlus'a göre ameliyattan sonra hastanede kalış genellikle 3–4 güne kadar sürer. Bu dönemde:

• Ağrı ilaçlarla kontrol altına alınır. OrthoInfo'ya göre ameliyat sonrası ağrının yönetiminde iltihap giderici ağrı kesiciler dahil farklı ilaç seçenekleri vardır; hangi ilacın kullanılacağına hekiminiz karar verir.
• MedlinePlus'a göre size doğru şekilde hareket etmeniz, oturmanız, ayağa kalkmanız ve yürümeniz öğretilir. Yataktan kalkarken omurgayı burmadan tüm gövdeyi tek parça hâlinde döndürmeniz ("kütük gibi dönme") istenir.
• MedlinePlus'a göre ilk 2–3 gün normal yemek yiyemeyebilirsiniz; bu sürede besinler damardan verilir ve yumuşak yiyecekler yenir.
• Bazı kişilerde bir süre bel korsesi ya da alçı kullanılması gerekebilir. OrthoInfo'ya göre korse, kaynama sürecini korumaya yardımcı olur.

Evde iyileşme

OrthoInfo'ya göre kemiğin tamamen kaynaması birkaç ay sürebilir. Bu süre boyunca:

• OrthoInfo'ya göre iyileşme süresince kaynamakta olan omurganın doğru hizada tutulması gerekir; cerrahınızın önerdiği hareket kısıtlamalarına uyun. Kemik kaynamaya başlamadan çok erken hareket etmek de kaynamamaya yol açabilir.
• OrthoInfo'ya göre ameliyattan hemen sonra yürüyüş gibi yalnızca hafif etkinlikler önerilebilir; güçlendikçe etkinlik düzeyi yavaş yavaş artırılır.
• Sigara içmeyin: OrthoInfo'ya göre sigara içenlerde kemiğin kaynamaması (psödoartroz) daha sık görülür.
• Korse önerildiyse önerilen süre boyunca kullanın.
• OrthoInfo'ya göre fizik tedavi çoğunlukla ameliyattan 6 hafta ile 3 ay sonra başlar. Bkz. Fizik tedavi nedir?
• Yara bakımı ve kontrol randevuları için ekibinizin önerilerine uyun.

MedlinePlus'a göre kilo vermek ve egzersiz yapmak, ameliyattan sonra kendinizi daha iyi hissetme olasılığını artırır.

Olası riskler

Her ameliyatta olduğu gibi spinal füzyonun da riskleri vardır. MedlinePlus ve OrthoInfo'nun saydığı başlıca riskler şunlardır:

• Genel cerrahi riskler: Kanama, enfeksiyon, kan pıhtıları ve anesteziye bağlı sorunlar.
• Sinir hasarı: MedlinePlus'a göre güçsüzlük, ağrı, his kaybı ya da idrar ve bağırsak kontrolünde sorunlara yol açabilir.
• Yara enfeksiyonu
• Beyin omurilik sıvısının sızması ve baş ağrısı
• Greft alınan bölgede ağrı: OrthoInfo bu riski de sayar.
• Kaynamama (psödoartroz): OrthoInfo'ya göre sağlam bir kaynama için yeterli kemik oluşmamasıdır. Sigara içenlerde daha sık görülür; diyabet, ileri yaş ve çok erken hareket etmek de nedenler arasındadır. Bu durumda ikinci bir ameliyat gerekebilir.
• Belirtilerin geri dönmesi
• Komşu omurların aşınması: MedlinePlus'a göre füzyon yapılan bölgenin üstündeki ve altındaki omurlar daha çabuk aşınabilir ve bu durum ileride yeni sorunlara yol açabilir.

MedlinePlus, ameliyatın ağrıyı her zaman azaltmadığını ve bazı durumlarda artırabileceğini de vurgular. Bu nedenle olası yararları, riskleri ve beklentilerinizi ameliyattan önce cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşmanız önemlidir. Kararsız kaldığınızda ikinci görüş almak da bir seçenektir.

Ameliyattan sonraki yaşam

OrthoInfo'ya göre füzyonun amacı, omurların tek ve sağlam bir kemik hâlinde kaynamasıdır; bu nedenle kaynayan omurlar arasındaki hareket ortadan kalkar. Füzyon omurganın esnekliğini bir miktar azaltır; ancak OrthoInfo'ya göre çoğu füzyon omurganın yalnız küçük bir bölümünü kapsar ve hareketi belirgin biçimde kısıtlamaz. MedlinePlus ise kaynayan bölüm artık hareket etmediği için üstündeki ve altındaki omurga bölümlerinin daha fazla zorlanabileceğini ve ileride sorun çıkabileceğini belirtir. Günlük etkinliklere dönüş konusunda cerrahınızın önerilerine uyun. MedlinePlus'a göre kilo vermek ve egzersiz yapmak kendinizi daha iyi hissetme olasılığını artırır. Bkz. Doğru duruş