Erkek tipi saç dökülmesi (androgenetik alopesi) nedir?

Androgenetik alopesi nedir?

Androgenetik alopesi, adını iki temel etkenden alır: androjenler (erkeklik hormonları olarak bilinen, ancak kadınlarda da bulunan hormonlar) ve genetik yatkınlık. MedlinePlus Genetics'e göre bu durum erkek tipi kellik, kadın tipi saç dökülmesi ya da kalıtsal saç dökülmesi gibi adlarla da anılır.

NHS, erkek ve kadın tipi saç dökülmesini kalıcı türde saç dökülmeleri arasında sayar ve bunları hastalık, stres, kanser tedavisi, hızlı kilo kaybı ya da demir eksikliği gibi nedenlerle ortaya çıkan geçici saç dökülmelerinden ayırır. Bu ayrım önemlidir; çünkü geçici dökülmeler çoğu zaman neden ortadan kalktığında düzelirken androgenetik alopesi zaman içinde yavaş yavaş ilerleme eğilimi gösterir. Genel saç dökülmesi nedenleri için bkz. Saç dökülmesi neden olur?

Belirtiler: erkeklerde ve kadınlarda nasıl görülür?

Erkeklerde

MedlinePlus Genetics'e göre erkeklerde saç belirgin bir düzen içinde dökülür:

• Dökülme genellikle iki şakağın üst kısmından başlar.
• Zamanla saç çizgisi geriler ve "M" harfine benzer bir şekil alır.
• Tepe bölgesinde de incelme ve açılma başlar.
• İlerleyen dönemde tepe ve ön bölgedeki açıklıklar birleşebilir; yanlarda ve ensede saç genellikle korunur.

Kadınlarda

Kadınlarda görünüm farklıdır:

• Saç çizgisi genellikle gerilemez.
• MedlinePlus Genetics'e göre başın üst kısmında saç incelir ve saçın ayrıldığı orta çizgi genişler.
• Kadın tipi saç dökülmesi nadiren tam kelliğe yol açar.

Her iki cinsiyette de saç telleri zamanla incelir, kısalır ve renk açısından solukluk kazanabilir. Bu süreç genellikle aylar ya da yıllar içinde yavaş ilerler. Ani, yamalı ya da yuvarlak alanlar hâlinde dökülme ise başka nedenleri düşündürür. Bkz. Saçkıran (alopesi areata) konu sayfası

Ne zaman başlar, ne kadar yaygın?

MedlinePlus Genetics'e göre androgenetik alopesi ergenlik yıllarında başlayabilir ve riski yaşla birlikte artar. Aynı kaynağa göre 50 yaşın üzerindeki erkeklerin yarısından fazlasında bir ölçüde saç dökülmesi vardır. Kadınlarda ise en sık menopozdan sonra ortaya çıkar.

MedlinePlus Genetics, Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşık 50 milyon erkeğin ve 30 milyon kadının bu durumdan etkilendiğini aktarır. Bu rakamlar durumun ne kadar yaygın olduğunu, dolayısıyla saç dökülmesi yaşayan kişinin yalnız olmadığını gösterir.

Neden olur?

MedlinePlus Genetics'e göre androgenetik alopesi, genetik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı karmaşık bir durumdur:

• Hormonlar: Saç köklerinin, androjenlerden biri olan dihidrotestosteron (DHT) hormonuna karşı duyarlı olması önemli bir rol oynar. Bu duyarlılık, saç köklerinin zamanla küçülmesine ve daha ince, daha kısa saç üretmesine yol açar.
• Genetik yatkınlık: MedlinePlus Genetics, androjen reseptörü (AR) adı verilen geni etkileyen değişikliklerin bu durumla ilişkili olduğunu belirtir. Bu değişiklikler, saç köklerindeki hormon algılayıcılarının androjenlerle daha kolay uyarılmasına neden olabilir.
• Aile öyküsü: NHS'e göre erkek ve kadın tipi saç dökülmesi genellikle ailede görülür. MedlinePlus Genetics de kalıtım biçiminin net olmadığını, ancak durumun ailelerde kümelendiğini belirtir.

Eşlik edebilen durumlar

MedlinePlus Genetics, androgenetik alopesisi olan erkeklerde koroner kalp hastalığı, prostat büyümesi ve prostat kanseri, insülin direnciyle ilişkili durumlar ve yüksek tansiyon riskinin daha yüksek olduğunu aktarır. Kadınlarda ise polikistik over sendromu (PKOS) riskinin arttığını belirtir. PKOS'ta hormon dengesizliği; düzensiz adet, akne, vücutta aşırı kıllanma ve kilo artışıyla kendini gösterebilir. Bkz. Polikistik over sendromu (PKOS) nedir?

Bu ilişkiler, saç dökülmesinin bu hastalıklara "yol açtığı" anlamına gelmez; ancak hekimin genel sağlık değerlendirmesi yaparken bu durumları da göz önünde bulundurmasını sağlar.

Tanı nasıl konur?

Androgenetik alopesi çoğunlukla öykü ve muayeneyle tanınır. AAD'ye göre deri hastalıkları uzmanı şu yöntemlere başvurabilir:

• Öykü: Saç dökülmesinin ne zamandır sürdüğü, hızlı mı yavaş mı başladığı, ailede benzer durum olup olmadığı, kullanılan ilaçlar ve geçirilen hastalıklar sorulur.
• Muayene: Saçlı deri, saç telleri, tırnaklar ve vücudun diğer kıllı bölgeleri incelenir.
• Çekme testi: Hekim bir tutam saçı nazikçe çekerek saçın büyüme durumu hakkında bilgi edinir.
• Kan testleri: Hastalık, vitamin eksikliği, hormon dengesizliği ya da enfeksiyon şüphesi varsa istenebilir. Örneğin kansızlık ve tiroid işlevi araştırılabilir.
• Saçlı deri biyopsisi: Tanı net değilse küçük bir doku örneği alınabilir.

Saçlı deri ve saç tellerinin özel bir büyüteçle incelendiği trikoskopi de değerlendirmeye yardımcı olabilir. Kadınlarda düzensiz adet, akne ya da aşırı kıllanma gibi hormon dengesizliğini düşündüren belirtiler varsa hekim ek hormon testleri isteyebilir.

Tedavi seçenekleri

Androgenetik alopesi sağlık açısından tehlikeli bir durum değildir; tedavi kişinin isteğine ve beklentilerine göre planlanır. NHS ve AAD'nin aktardığı başlıca seçenekler şunlardır:

İlaçlar

• Minoksidil: Saçlı deriye uygulanan bir ilaçtır. NHS'e göre hem erkeklerde hem kadınlarda kullanılabilir. AAD'ye göre sonuçların görülmesi genellikle 6–12 ay sürer ve ilaç bırakıldığında dökülme yeniden başlar.
• Finasterid: Ağızdan alınan bir ilaçtır. NHS'e göre yalnızca erkeklerde kullanılır. AAD'ye göre etkisinin fark edilmesi yaklaşık 4 ay sürebilir ve bırakıldığında dökülme yeniden başlar.
• Kadınlarda hormon dengesini etkileyen ilaçlar: AAD, kadın tipi saç dökülmesinde bazı hormon etkili ilaçların da seçenekler arasında olduğunu belirtir. Bu ilaçlar gebelikte risk taşıyabileceğinden yalnızca hekim değerlendirmesiyle kullanılır.

NHS, bu ilaçların herkeste işe yaramadığını, bırakıldığında etkilerinin kaybolduğunu ve bazılarının ücretli olabileceğini vurgular. Tüm ilaçların yan etkileri olabileceğinden, kullanım kararı hekimle birlikte verilmelidir.

Diğer yöntemler

• Saç ekimi: NHS'e göre ense bölgesindeki saç köklerinin alınıp seyrelmiş bölgelere taşınmasıdır. Uygunluk; saç dökülmesinin yaygınlığına, verici bölgedeki saç miktarına ve kişinin genel sağlığına göre değerlendirilir.
• Trombositten zengin plazma (PRP) ve düşük düzeyli lazer: AAD bu yöntemlerden de söz eder; birden fazla seans ve uzun süreli uygulama gerektirdiklerini belirtir.
• Peruk ve saç protezleri: NHS, sentetik ve gerçek saçtan yapılan peruk seçeneklerinin bulunduğunu belirtir.

Ticari saç merkezlerinde sunulan ve etkinliği kanıtlanmamış ürünlere karşı dikkatli olun. NHS, bu tür merkezlere gitmeden önce hekime başvurulmasını önerir.

Saç dökülmesinin duygusal etkileri

Saç, pek çok kişi için kimliğin ve kendini ifade etmenin bir parçasıdır. Bu nedenle saç dökülmesi özgüveni etkileyebilir, kaygı ve mutsuzluğa yol açabilir. NHS, saç dökülmesi nedeniyle sıkıntı yaşayan kişilerin hekimleri aracılığıyla danışmanlık ve destek gruplarına ulaşabileceğini belirtir. Duygularınızı yakınlarınızla paylaşmak ve gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak bu süreci kolaylaştırabilir.