Perkütan nefrolitotomi (PNL) nedir, nasıl yapılır?

PNL nedir?

Böbrek taşları, idrardaki bazı mineral ve tuzların kristalleşerek sert kütleler oluşturmasıyla meydana gelir. Küçük taşların çoğu kendiliğinden düşerken büyük taşlar idrar yolunda ilerleyemez ve girişimsel tedavi gerektirebilir.

PNL'de taşa doğrudan böbreğin içinden ulaşılır. MedlinePlus'a göre cerrah sırtta küçük bir kesi yaparak böbreğe ya da üretere doğrudan ulaşır ve büyük taşları endoskop (ucunda kamera bulunan ince bir alet) yardımıyla çıkarır. NHS de büyük taşların tedavisinde sırttan küçük bir kesiyle yapılan yöntemi, şok dalgasıyla taş kırma ve üreteroskopiyle birlikte başlıca seçenekler arasında sayar.

Bu nedenle PNL, halk arasında "kapalı böbrek taşı ameliyatı" olarak da bilinir. Açık ameliyata göre çok daha küçük bir kesiyle yapılır. MedlinePlus, açık cerrahinin günümüzde diğer yöntemler başarısız olduğunda ya da uygulanamadığında başvurulan nadir bir seçenek olduğunu belirtir. Farklı taş tedavi yöntemlerinin karşılaştırması için Böbrek taşı kırma yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.

Hangi durumlarda yapılır?

MedlinePlus'a göre böbrek taşı için girişimsel bir işlem şu durumlarda gerekebilir:

• Taş kendiliğinden düşemeyecek kadar büyükse
• Taş büyümeye devam ediyorsa
• Taş idrar akışını engelleyerek enfeksiyona ya da böbrek hasarına yol açıyorsa
• Ağrı ilaçlarla kontrol altına alınamıyorsa

MedlinePlus'a göre ESWL (vücut dışından şok dalgasıyla taş kırma) yaklaşık 1,3 santimetreden (yarım inçten) küçük taşlarda kullanılırken, PNL daha büyük taşların çıkarılmasında tercih edilir. NIDDK de büyük taşlarda nefroskopla birlikte lazer kullanılarak taşın parçalanabileceğini belirtir.

ABD Ulusal Böbrek Vakfı (NKF), şok dalgasıyla taş kırma (üreteroskopiyle birlikte ya da tek başına) ve perkütan nefrolitotominin böbrek taşlarını çıkarmak için en sık kullanılan işlemler olduğunu belirtir. NKF'ye göre küçük taşlar saatler ile haftalar arasında değişen sürede, çoğu zaman ağrılı bir şekilde kendiliğinden düşebilir; idrar akışını engelleyen ya da zarar veren büyük taşların ise cerrahi olarak çıkarılması gerekir.

Hangi yöntemin seçileceği; taşın büyüklüğüne, sayısına, böbrekteki yerine, sertliğine, böbreğin yapısına ve kişinin genel sağlık durumuna göre ürolog tarafından belirlenir. Bkz. ESWL ve Üreteroskopi ve RIRS

İşlem öncesi değerlendirme ve hazırlık

PNL öncesinde ürolog, taşın yerini ve büyüklüğünü ayrıntılı olarak görmek için görüntüleme tetkikleri ister. Bu amaçla çoğunlukla bilgisayarlı tomografi ve ultrason kullanılır. Bkz. Bilgisayarlı tomografi nedir?

Ayrıca şu değerlendirmeler yapılır:

• İdrar tahlili ve idrar kültürü: İdrar yolu enfeksiyonu varsa işlem öncesinde tedavi edilmesi gerekir. Bkz. Tam idrar tahlili
• Kan testleri: Böbrek işlevleri, kan sayımı ve pıhtılaşma testleri. Bkz. Böbrek fonksiyon testleri
• Anestezi değerlendirmesi: NHS'e göre bu yöntem genel anestezi altında yapılır; anestezi ekibi kalp, akciğer ve diğer hastalıklarınızı değerlendirir. Bkz. Genel anestezi nedir?

Hazırlık sürecinde şunlara dikkat edin:

• Kan sulandırıcılar dahil kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin; bu ilaçları kendi başınıza bırakmayın, ne zaman ve nasıl ara verileceğini hekiminiz belirler.
• Ameliyat öncesi açlık süresine ilişkin talimatlara uyun.
• Hastanede birkaç gün kalabileceğinizi göz önünde bulundurarak gerekli hazırlığı yapın ve refakatçi ayarlayın.

PNL nasıl yapılır?

NIDDK'ye göre PNL'de böbreğe sırttan açılan küçük bir kesiden nefroskop yerleştirilir. Nefroskop, ucunda kamera ve ışık bulunan ince bir alettir. Cerrah bu aletle taşı görür ve:

• Taşı bütün hâlinde çıkarabilir,
• Büyük taşları lazer gibi enerji kaynaklarıyla parçalara ayırıp parçaları çıkarabilir.

İşlem sırasında böbreğe doğru yolu bulmak için röntgen (floroskopi) ya da ultrason gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır. İşlem genel anestezi altında yapılır; kişi uyur ve ağrı hissetmez.

İşlemin sonunda idrarın rahat akması için geçici bir tüp yerleştirilebilir. NIDDK, idrar akışını kolaylaştırmak amacıyla geçici bir stent (böbrekten mesaneye uzanan ince tüp) yerleştirilebileceğini belirtir.

İşlem sonrası iyileşme

NIDDK'ye göre PNL sonrasında birkaç gün hastanede kalmak gerekebilir. Bu dönemde:

• Ağrı kontrolü için ilaçlar verilir.
• İdrarda bir süre kan görülebilir.
• Yerleştirilen tüp ya da stent varsa bakımı ve çıkarılma zamanı ekip tarafından planlanır.
• Taşın tamamen temizlenip temizlenmediğini anlamak için kontrol görüntülemesi yapılabilir.

NIDDK'ye göre çıkarılan taş laboratuvarda incelenerek yapısı belirlenir. Taşın türünü bilmek, yeni taş oluşumunu önlemeye yönelik beslenme ve ilaç önerilerinin planlanmasını sağlar.

Eve döndükten sonra:

• Hekimin önerdiği miktarda sıvı alın.
• Ağır kaldırma ve yoğun fiziksel etkinlikler için hekiminizin önerdiği süreyi bekleyin.
• Kesi yerini temiz ve kuru tutun; yara bakımı talimatlarına uyun.
• Stent varsa çıkarılma tarihini not edin ve randevunuzu kaçırmayın.
• Önerilen ilaçları düzenli kullanın.

Ürologunuza sorabileceğiniz sorular

PNL kararı verilmeden önce aşağıdaki soruları sormanız, süreci daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir:

• Taşım için neden PNL öneriliyor? ESWL ya da üreteroskopi neden daha uygun değil?
• İşlem sırasında taşın tamamının çıkarılması bekleniyor mu, yoksa ek işlem gerekebilir mi?
• İşlemden sonra tüp ya da stent takılacak mı? Ne zaman ve nasıl çıkarılacak?
• Hastanede kaç gün kalmam bekleniyor? İşe ve günlük yaşama ne zaman dönebilirim?
• Kullandığım ilaçlara işlem öncesinde ara vermem gerekiyor mu?
• Taşımın yapısı incelendikten sonra yeni taşları önlemek için ne yapmalıyım?

Yanıtları not almak ve görüşmeye bir yakınınızla gitmek, bilgileri daha sonra gözden geçirmenizi kolaylaştırır.

Olası riskler

Her girişimsel işlemde olduğu gibi PNL'nin de olası riskleri vardır. İşlem öncesinde ürologunuzdan, taşınızın özelliklerine göre kanama, enfeksiyon, böbrek ve çevre organlarla ilgili riskleri ve taşın tamamen temizlenemeyip ek işlem gerekme olasılığını açıklamasını isteyin. Genel anesteziye bağlı riskler de ayrıca değerlendirilir.

Kalp, akciğer ya da böbrek hastalığınız, kanama eğiliminiz veya daha önce geçirdiğiniz böbrek ameliyatları varsa bunları ekibe mutlaka bildirin; bu bilgiler işlemin planlanmasını etkileyebilir.

Riskleri anlamak, yöntemler arasında seçim yaparken de yol gösterir. Taşınız için ESWL, üreteroskopi ve PNL'nin olası yararlarını ve risklerini karşılaştırmalı olarak sormaktan çekinmeyin.

Yeni taş oluşumunu önlemek

Böbrek taşı geçiren kişilerde yeniden taş oluşabilir. MedlinePlus, taş öyküsü olan kişilerin yeterli idrar üretimini sağlamak için günde 6–8 bardak su içmesini önerir; NIDDK de böbrek yetmezliği gibi sıvı kısıtlaması gerektiren bir durum yoksa günde 6–8 bardak sıvı içilmesini önerir. NIDDK ve MedlinePlus'a göre taşın yapısına göre beslenme değişiklikleri ve koruyucu ilaçlar gündeme gelebilir; hekim bu amaçla kan ve idrar testleri isteyebilir. Ayrıntılar için Böbrek taşı belirtileri yazısına bakabilirsiniz.