Üreteroskopi ve RIRS nedir? Lazerle taş tedavisi nasıl yapılır?

Üreteroskopi ve RIRS nedir?

MedlinePlus, üreteroskopiyi üreterleri incelemek için küçük ve ışıklı bir görüntüleme aletinin kullanıldığı işlem olarak tanımlar. Üreteroskop, ucunda küçük bir ışık ve kamera bulunan, sert ya da esnek olabilen ince bir tüptür.

• Sert (rijit) üreteroskop: Düz ve bükülmeyen bir alettir; üreter boyunca ilerlemek için kullanılabilir.
• Esnek (fleksibl) üreteroskop – RIRS: Bükülebilen alet sayesinde böbreğin iç boşluklarına kadar ilerlenebilir. "Retrograd" sözcüğü, idrarın normal akış yönünün tersine, yani aşağıdan yukarıya doğru ilerlendiğini anlatır.

NHS, büyük böbrek taşlarının tedavisinde idrar kanalından ince ve uzun bir tüp ilerletilerek yapılan üreteroskopiyi başlıca yöntemlerden biri olarak sayar. Farklı taş tedavi yöntemlerinin karşılaştırması için Böbrek taşı kırma yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.

Hangi durumlarda yapılır?

MedlinePlus'a göre üreteroskopi şu amaçlarla yapılabilir:

• Böbrek ve üreter taşlarının çıkarılması ya da kırılması
• İdrar yollarındaki enfeksiyonların nedeninin araştırılması
• İdrar yollarında kitle, tümör ya da büyüme olup olmadığının incelenmesi ve gerekirse örnek alınması
• Üreterdeki darlıkların değerlendirilmesi ve tedavisi
• İdrar yollarındaki diğer sorunların araştırılması

Taş dışındaki kullanım alanları da önemlidir. Örneğin idrarda nedeni açıklanamayan kan görülen ya da görüntülemede üreterde şüpheli bir alan saptanan kişilerde, üreteroskopi ile bu bölge doğrudan görülebilir ve gerekirse doku örneği alınabilir. Alınan örnek patoloji laboratuvarında incelenir. Bkz. Patolojik inceleme

Taş tedavisinde hangi yöntemin seçileceği; taşın büyüklüğüne, yerine, sertliğine, idrar yollarının yapısına ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. ESWL'nin uygun olmadığı ya da yeterli olmadığı durumlarda üreteroskopi ve RIRS sık tercih edilen seçeneklerdendir. Bkz. ESWL

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus'a göre üreteroskopi öncesinde şu hazırlıklar yapılır:

• Açlık: İşlemden önceki gece yarısından sonra yiyip içmemeniz istenebilir.
• Kan sulandırıcılar: Kanamayı artırabilecek ilaçlara işlemden önce bir süre ara vermeniz gerekebilir. Bu ilaçları hekiminize danışmadan bırakmayın; ne zaman ve nasıl ara verileceğini hekiminiz belirler.
• Eve dönüş: İşlem genel anestezi altında yapılacağı için eve dönüşte size eşlik edecek birini ayarlayın.

İşlemden önce genellikle idrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü yapılır; idrar yolu enfeksiyonu varsa önce tedavi edilmesi gerekebilir. Bkz. Tam idrar tahlili. Kullandığınız tüm ilaçları, alerjilerinizi ve daha önce anesteziyle ilgili yaşadığınız sorunları ekibe bildirin. Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

İşlem nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre işlem şu şekilde yapılır:

1. Kişiye genel anestezi verilir; işlem sırasında uyur ve ağrı hissetmez.
2. Üreteroskop idrar kanalından girilerek mesaneye, oradan da üretere ilerletilir. RIRS'te esnek aletle böbreğin içine kadar ulaşılır.
3. Taş görüldüğünde cerrah taşı küçük bir sepetle tutup çıkarabilir ya da lazerle küçük parçalara ayırabilir. NIDDK de taşın bulunduktan sonra çıkarılabildiğini ya da parçalanabildiğini belirtir.
4. Gerekirse şüpheli bir alandan doku örneği alınır.
5. İşlemin sonunda idrar akışını kolaylaştırmak için böbrekten mesaneye uzanan ince bir tüp (stent) yerleştirilebilir.

MedlinePlus'a göre işlem genellikle yaklaşık 1 saat sürer. NIDDK'ye göre işlem hastanede, anestezi altında yapılır ve kişiler çoğunlukla aynı gün eve döner.

Stent nedir, neden takılır?

Stent, böbrekten mesaneye uzanan ince ve yumuşak bir tüptür. NIDDK, idrar akışını kolaylaştırmak amacıyla geçici bir stent yerleştirilebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre stent genellikle 1–2 hafta içinde çıkarılır. Stent çıkarılma tarihini mutlaka not edin ve bu tarihi geciktirmeyin; stent geçici olarak yerleştirilen bir araçtır.

İşlem sonrası iyileşme

MedlinePlus'un işlem sonrası önerileri şunlardır:

• Dinlenme: İlk 24 saat dinlenin ve bu süre boyunca yanınızda biri bulunsun.
• Sıvı: Günde 4–6 bardak su için.
• İdrarda kan: Birkaç gün boyunca idrarda kan görülmesi beklenebilir.
• Mesane ağrısı ve yanma: İdrar yaparken yanma ve mesane bölgesinde ağrı olabilir. MedlinePlus'a göre ılık banyo ya da karın alt kısmına ılık uygulama rahatlatabilir.
• İlaçlar: Hekimin önerdiği antibiyotikleri ve ağrı kesicileri talimatlara uygun kullanın.

MedlinePlus'a göre kişilerin çoğu 5–7 gün içinde kendini daha iyi hisseder; stent takıldıysa iyileşme biraz daha uzun sürebilir. Stent varken sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ve belde rahatsızlık hissi olabilir.

NIDDK'ye göre çıkarılan taş parçaları laboratuvarda incelenerek taşın yapısı belirlenir. Bu bilgi, yeni taş oluşumunu önlemeye yönelik beslenme ve sıvı önerilerine yol gösterir. NIDDK, böbrek yetmezliği gibi sıvı kısıtlaması gerektiren bir durum yoksa günde 6–8 bardak sıvı içilmesini önerir.

Stentle günlük yaşam

Stent takılı olduğu süre boyunca bazı yakınmalar yaşanabilir: sık idrara çıkma, ani idrar isteği, idrar yaparken yanma, idrarda hafif kan ve özellikle idrar yaparken belde ya da yan bölgede rahatsızlık hissi. Bu yakınmalar çoğu zaman stent çıkarıldıktan sonra geçer. Bu dönemde hekimin önerdiği sıvı miktarını almak, ağır fiziksel zorlamalardan kaçınmak ve önerilen ilaçları kullanmak yakınmaları hafifletebilir. Yakınmalar dayanılmaz hâle gelirse, ateş ya da idrar yapamama olursa beklemeden başvurun.

Yeni taş oluşumunu önlemek

Taşın çıkarılması tedavinin yalnızca bir bölümüdür. NIDDK'ye göre taşın yapısını bilmek, yeni taş oluşumunu önlemeye yönelik beslenme değişikliklerinin planlanmasını sağlar. NIDDK, yeterli sıvı almanın çoğu taş türünün önlenmesinde temel adım olduğunu belirtir. Taş türüne göre hekim ek olarak ilaç tedavisi de önerebilir. Tekrarlayan taşları olan kişilerde idrar ve kan testleriyle ayrıntılı değerlendirme yapılabilir. Böbrek taşı belirtileri ve korunma hakkında bilgi için Böbrek taşı belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Olası riskler

MedlinePlus, üreteroskopinin olası risklerini şöyle sıralar:

• Üreter ya da böbrekte yaralanma
• Enfeksiyon
• İdrar yollarında daralma ya da yara dokusu oluşması

Genel anesteziye bağlı riskler de vardır. İşlem öncesindeki görüşmede, anestezi ekibi sağlık durumunuzu değerlendirerek size özel riskleri ve alınacak önlemleri açıklar; kalp, akciğer ya da böbrek hastalığınız varsa bunu mutlaka belirtin. Bu risklerin sizin için ne anlama geldiğini, taşınızın özelliklerine göre diğer yöntemlerle karşılaştırarak hekiminizle konuşun.

Üreteroskopinin özellikleri

Üreteroskopi ve RIRS'i diğer taş tedavilerinden ayıran bazı özellikler vardır:

• Kesi yapılmaz: Alet idrar yolundan ilerletilir; ciltte yara olmaz.
• Taş doğrudan görülür: Kamera sayesinde taş görülerek kırılır ya da alınır.
• Genel anestezi gerekir: NHS, üreteroskopinin genel anestezi altında yapıldığını belirtir.
• Stent gerekebilir: İşlem sonrası geçici stent ve bunun çıkarılması için ikinci bir küçük işlem gerekebilir.