Helicobacter pylori nedir? Belirtileri, testi ve tedavisi

Helicobacter pylori nedir?

Helicobacter pylori, sarmal şekilli bir bakteridir. Midenin son derece asitli ortamında yaşayabilmek için özel bir yeteneğe sahiptir: ürettiği bir enzim sayesinde çevresindeki asidi nötralize eder ve mide duvarını kaplayan koruyucu mukus tabakasının altına yerleşir. Burada uzun yıllar, hatta ömür boyu kalabilir.

Bakteri, mide iç yüzeyinde süregen bir iltihaba (kronik gastrit) yol açar. Çoğu kişide bu iltihap hiçbir şikâyete neden olmaz. Bazı kişilerde ise mide ve onikiparmak bağırsağının koruyucu tabakası zayıflar ve asidin etkisiyle yaralar (ülserler) oluşabilir.

Ne kadar yaygın?

Cleveland Clinic, H. pylori'nin insanlarda en sık görülen süregen bakteriyel enfeksiyon olduğunu ve dünya nüfusunun yarısından fazlasını etkilediğini belirtir. Enfeksiyon çoğunlukla çocuklukta edinilir ve gelişmekte olan ülkelerde, kalabalık ve hijyen koşullarının yetersiz olduğu ortamlarda daha sık görülür.

H. pylori nasıl bulaşır?

Bakterinin nasıl bulaştığı henüz tam olarak aydınlatılamamış olsa da şu yolların rol oynadığı düşünülür:

• Kişiden kişiye yakın temas: Bakteri tükürükte, diş plağında ve dışkıda bulunabilir. Aynı çatal-kaşığı paylaşmak, kusmuk veya dışkıyla temas bulaşmaya yol açabilir.
• Kirli su ve besinler: Yeterince temizlenmemiş su ve besinler aracılığıyla bulaşabilir.

Bu nedenle aile içinde, özellikle çocukluk döneminde bulaşmanın sık olduğu düşünülmektedir.

H. pylori belirtileri nelerdir?

H. pylori taşıyan kişilerin çoğunda hiçbir belirti yoktur. Belirti olduğunda, genellikle bakterinin yol açtığı gastrit veya ülserle ilişkilidir:

• Midenin üst kısmında künt ya da yanıcı ağrı; özellikle mide boşken, yemekten birkaç saat sonra veya gece artan
• Şişkinlik
• Bulantı ve kusma
• Hazımsızlık ve sık geğirme
• İştahsızlık
• Az yemekle çabuk doyma
• Açıklanamayan kilo kaybı

Siyah, katran kıvamında dışkı veya kanlı kusma, ülsere bağlı kanamanın işareti olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.

H. pylori hangi hastalıklara yol açabilir?

• Gastrit: Mide iç yüzeyinin iltihabı
• Peptik ülser: Mide veya onikiparmak bağırsağında oluşan yaralar. MedlinePlus, H. pylori'yi peptik ülserin başlıca nedeni olarak tanımlar. Ülserler kanama veya mide duvarının delinmesi gibi ciddi sorunlara yol açabilir.
• Mide kanseri: Uzun süreli enfeksiyon, mide kanseri riskinde artışla ilişkilidir. Bununla birlikte H. pylori taşıyan kişilerin büyük çoğunluğunda mide kanseri gelişmez.
• Demir eksikliği: Ülserden sızan kan zamanla demir eksikliği anemisine yol açabilir.

H. pylori nasıl teşhis edilir?

Hekim şikâyetlerinizi ve kullandığınız ilaçları değerlendirdikten sonra şu testlerden birini isteyebilir:

• Üre nefes testi: Özel bir solüsyon içildikten sonra verilen nefes örneğinde bakterinin varlığı araştırılır. Hem tanıda hem de tedavi sonrası kontrolde sık kullanılır.
• Dışkıda antijen testi: Dışkı örneğinde bakteriye ait parçalar araştırılır.
• Kan testi: Bakteriye karşı gelişmiş antikorları gösterir. Ancak antikorlar enfeksiyon geçtikten sonra da uzun süre kanda kalabileceği için aktif enfeksiyonu göstermede ve tedavi sonrası kontrolde sınırlı değere sahiptir.
• Endoskopi ve biyopsi: Mide içi ince bir kamerayla incelenir ve küçük doku örnekleri alınır. Özellikle uyarı belirtileri olan, belirli yaşın üzerindeki veya ülserden şüphelenilen kişilerde tercih edilir.

Test öncesi dikkat: Mide asidini azaltan ilaçlar ve antibiyotikler nefes ve dışkı testlerinin sonucunu etkileyebilir. Test öncesinde hangi ilaçlara ne kadar süre ara vermeniz gerektiğini hekiminize veya laboratuvara sorun; ilaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.

H. pylori nasıl tedavi edilir?

H. pylori tedavisinde amaç bakteriyi mideden tamamen temizlemektir. Bunun için birden fazla ilaç bir arada kullanılır:

• Antibiyotikler: Genellikle iki farklı antibiyotik birlikte verilir. Tek bir antibiyotik bakteriyi temizlemekte yetersiz kalabilir.
• Mide asidini azaltan ilaçlar: Proton pompası inhibitörleri asidi azaltarak hem antibiyotiklerin etkisini destekler hem de mide yüzeyinin iyileşmesine yardımcı olur.
• Bazı tedavi şemalarında mide yüzeyini koruyan ek ilaçlar da kullanılabilir.

Hangi ilaç kombinasyonunun ve ne kadar süreyle kullanılacağı; daha önce kullandığınız antibiyotiklere, alerjilerinize ve bölgedeki antibiyotik direnci durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

Tedavide dikkat edilmesi gerekenler

• İlaçları eksiksiz kullanın: Belirtiler geçse bile tedaviyi önerilen süre boyunca tamamlayın. Yarım bırakılan tedavi bakterinin temizlenmemesine ve antibiyotik direncine yol açabilir.
• Yan etkiler: Ağızda metalik tat, bulantı, ishal veya karın ağrısı görülebilir. Yan etkiler ilacı bırakmanızı gerektirecek kadar rahatsız ediciyse önce hekiminizle görüşün.
• Alkol: Bazı antibiyotikler alkolle birlikte ciddi yan etkilere yol açabilir; tedavi süresince alkol konusunda hekiminizin uyarılarına uyun.

Kontrol testi

Tedavi bittikten sonra bakterinin temizlenip temizlenmediğini görmek için genellikle nefes veya dışkı testiyle kontrol yapılır. Cleveland Clinic, bu testin asit azaltıcı ilaçların bırakılmasından en az iki hafta, antibiyotiklerin bitiminden en az dört hafta sonra yapıldığını belirtir. Bakteri hâlâ varsa farklı ilaçlarla ikinci bir tedavi planlanır.

Tekrar enfeksiyon riski

Cleveland Clinic'e göre tedavi eksiksiz tamamlandığında enfeksiyonun üç yıl içinde geri dönme olasılığı %10'un altındadır.

H. pylori'den korunma

H. pylori'ye karşı geliştirilmiş bir aşı yoktur. Bulaşma riskini azaltmak için:

• Tuvaletten sonra ve yemekten önce ellerinizi sabun ve suyla en az 20 saniye yıkayın.
• Güvenli, temiz içme suyu kullanın; yiyecekleri de temiz suyla hazırlayın.
• Gıdaları hijyenik koşullarda hazırlayın ve iyice pişirin.
• Çatal, kaşık ve bardak paylaşımından kaçının.

H. pylori hakkında doğru bilinen yanlışlar

• "H. pylori varsa mutlaka ülser veya kanser olurum." Bakteriyi taşıyan kişilerin çoğunda hiçbir sorun gelişmez. Bakteri riski artırır; ancak hastalığın kendisi anlamına gelmez.
• "Bitki çayları ve doğal ürünler bakteriyi temizler." Bazı besin ve takviyelerin bakteri üzerindeki etkisi araştırılmaktadır; ancak hiçbiri hekimin önerdiği tedavinin yerini tutmaz.
• "Kan testim pozitif, demek ki şu an bakteri var." Kan testindeki antikorlar geçmişte geçirilmiş bir enfeksiyonu da gösterebilir. Aktif enfeksiyonu göstermek için nefes, dışkı veya endoskopik testler daha uygundur.
• "Belirtilerim geçti, kontrol testine gerek yok." Belirtilerin geçmesi bakterinin tamamen temizlendiği anlamına gelmeyebilir. Hekiminiz önerdiyse kontrol testini yaptırmanız, ülser ve diğer komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.
• "Bir kez tedavi oldum, bir daha yakalanmam." Tedaviden sonra yeniden enfeksiyon olasılığı düşüktür; ancak sıfır değildir. Hijyen önlemleri bu riski azaltmaya yardımcı olur.

Aile üyeleri de test edilmeli mi?

Bakteri aile içinde bulaşabildiği için bazı durumlarda aile bireylerinin de değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Özellikle ailede mide kanseri öyküsü varsa bu konuyu hekiminizle konuşmanız faydalı olur. Belirtisi olmayan herkesin rutin olarak test edilmesi genellikle önerilmez; test kararı kişisel duruma göre verilir.