Çökük göğüs (pektus ekskavatum) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Pektus ekskavatum nedir?

MedlinePlus pektus ekskavatumu, göğüs kafesinin anormal gelişimine bağlı olarak göğsün "içe çökük" bir görünüm kazanması olarak tanımlar. Cleveland Clinic de bu durumu, göğüs kemiğinin içe doğru büyümesiyle göğüs duvarında bir çukurluk oluşması şeklinde tarif eder ve "huni göğüs" adıyla da anıldığını belirtir.

Çukurluk hafif, orta ya da derin olabilir; bazen göğsün bir tarafında daha belirgindir. Cleveland Clinic'e göre içe çökük göğüs kemiği, göğüs boşluğundaki alanı daraltabilir ve bazı kişilerde kalp ve akciğerlerin çalışmasını etkileyebilir.

Ne kadar sık görülür, kimlerde olur?

Cleveland Clinic'e göre pektus ekskavatum her 1.000 kişiden yaklaşık 1 ile 8'inde görülür ve en yaygın doğumsal göğüs duvarı farklılığıdır. Erkeklerde kızlara göre daha sık rastlanır.

Durum doğuştan vardır; ancak aynı kaynağa göre çoğunlukla erken ergenlik yıllarında fark edilir. Bunun nedeni, ergenlikteki hızlı büyüme döneminde göğüs duvarının şeklinin daha belirgin hâle gelmesidir.

Neden olur?

MedlinePlus ve Cleveland Clinic'e göre pektus ekskavatumun nedeni çoğu kişide bilinmemektedir. Cleveland Clinic, etkilenen kişilerin önemli bir bölümünde (yaklaşık yüzde 40–53'ünde) ailede de benzer bir durum bulunduğunu belirtir; bu, genetik etkenlerin rol oynadığını düşündürür.

Pektus ekskavatum bazen başka durumlarla birlikte görülebilir. MedlinePlus'ın saydığı durumlar şunlardır:

• Marfan sendromu (bağ dokusunu etkileyen kalıtsal bir hastalık)
• Noonan sendromu
• Poland sendromu
• Raşitizm
• Skolyoz (omurganın yana eğriliği)

Cleveland Clinic, Ehlers-Danlos sendromu gibi diğer bağ dokusu hastalıklarıyla da ilişkili olabildiğini belirtir. Bu nedenle hekim, muayene sırasında eşlik eden başka bulgular olup olmadığını da değerlendirir. Skolyoz hakkında bilgi için bkz. Skolyoz nedir?

Belirtileri nelerdir?

Pek çok çocukta, özellikle hafif durumlarda, belirgin bir yakınma olmaz. Belirtiler genellikle çukurluk derinleştikçe ve ergenlikte belirginleşir.

Bedensel belirtiler

MedlinePlus ve Cleveland Clinic'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Egzersiz sırasında nefes darlığı
• Yaşıtlarına göre daha çabuk yorulma, dayanıklılıkta azalma
• Halsizlik
• Göğüs ağrısı
• Düzensiz kalp atışı ya da çarpıntı hissi

Duygusal ve sosyal etkiler

Cleveland Clinic'e göre göğsün görünümü; utanma, özgüven sorunları ve depresyona yol açabilir. MedlinePlus da kişinin görünümüyle ilgili duygusal sıkıntı yaşayabildiğini belirtir. Ergenler, yüzme ya da beden eğitimi derslerinde soyunmaktan kaçınabilir. Bu duygular ciddiye alınmalı; gerektiğinde ruh sağlığı desteği de tedavi planının bir parçası olarak düşünülmelidir.

Olası sorunlar

Cleveland Clinic'e göre pektus ekskavatum bazı kişilerde şu sorunlarla ilişkili olabilir:

• Egzersiz kapasitesinde azalma
• Kalp kapakçıklarından birinin (mitral kapak) sarkması
• İçe çökük göğüs kemiğinin kalbe baskı yapması

MedlinePlus'a göre ağır durumlarda kalp ve akciğer işlevleri etkilenebilir. Aynı kaynak durumun cerrahi olarak düzeltilebildiğini belirtir. Cleveland Clinic ise pektus ekskavatumun yaşam süresini kısalttığına dair bir kanıt bulunmadığını ifade eder.

Kuş göğsünden (pektus karinatum) farkı

Pektus ekskavatum sık sık, göğüs kemiğinin dışarı doğru çıkık olduğu pektus karinatumla (kuş göğsü) karıştırılır. İki durum da göğüs duvarının kıkırdak ve kemik yapısının farklı gelişmesiyle ilgilidir ve ikisi de çoğunlukla ergenlikte belirginleşir; ancak birbirinin tersi görünümdedirler:

• Pektus ekskavatum: Göğüs kemiği içe doğru çöküktür; göğüs ön duvarında çukurluk vardır. Göğüs boşluğu daralabileceği için bazı kişilerde kalp ve akciğer etkilenebilir.
• Pektus karinatum: Göğüs kemiği dışa doğru çıkıktır. Cleveland Clinic'e göre çoğu kişide belirti yapmaz ve tedavisinde ilk seçenek genellikle göğse basınç uygulayan bir korse (breys) kullanımıdır.

Bazı çocuklarda göğsün bir bölümü içe çökükken diğer bölümü dışa çıkık olabilir. Hangi tedavinin uygun olduğu, göğüs duvarının şekline göre ayrı ayrı değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için bkz. Kuş göğsü (pektus karinatum)

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla fizik muayeneyle konur. Hekim göğüs duvarının şeklini, çukurluğun derinliğini ve simetrisini değerlendirir; omurgada eğrilik olup olmadığına da bakar. Ayrıca çocuğun yakınmalarını, egzersiz kapasitesini ve ailede benzer durumların olup olmadığını sorar.

Durumun ağırlığını ve kalp-akciğer üzerine etkisini değerlendirmek için kaynaklarda şu testler sayılır:

• Akciğer grafisi ve bilgisayarlı tomografi (BT) veya MR: Göğüs kemiğinin konumunu ve göğüs boşluğundaki daralmanın derecesini gösterir. Bkz. Tomografi nedir?
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu) ve EKG: Cleveland Clinic'e göre kalbin yapısını ve ritmini değerlendirmek için kullanılır.
• Solunum fonksiyon testleri: Akciğerlerin ne kadar iyi çalıştığını ölçer.
• Genetik ve metabolik testler: MedlinePlus'a göre eşlik eden bir sendrom düşünüldüğünde kromozom çalışmaları, enzim ve metabolik testler istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi her çocukta gerekmez. Hafif ve yakınma yaratmayan durumlarda izlem yeterli olabilir. MedlinePlus'a göre cerrahi onarım, nefes darlığı gibi sağlık sorunları olduğunda ya da görünümün iyileştirilmesi istendiğinde bir seçenektir. Tedavi kararı; çukurluğun derinliği, kalp ve akciğer üzerindeki etkisi, kişinin yakınmaları ve beklentileri birlikte değerlendirilerek verilir. Ameliyat düşünülmeyen durumlarda da düzenli kontroller önemlidir; çünkü büyüme döneminde çukurluğun derinliği ve yakınmalar değişebilir.

Nuss ameliyatı (kapalı yöntem)

Cleveland Clinic'e göre Nuss ameliyatı küçük kesilerle yapılan bir yöntemdir. Göğüs kemiğinin altına özel olarak bükülmüş bir metal çubuk yerleştirilir ve göğüs kemiği dışarı doğru itilir. Çubuk birkaç yıl yerinde kalır ve sonra ayrı bir işlemle çıkarılır.

Ravitch ameliyatı (açık yöntem)

Aynı kaynağa göre bu açık ameliyatta göğüs kemiğine bağlı kıkırdaklar düzenlenir ve göğüs kemiği yeniden konumlandırılır. Göğüs kemiğini desteklemek için çubuk veya plaklar kullanılabilir.

Zamanlama ve iyileşme

Cleveland Clinic'e göre onarım için göğüs duvarının hâlâ esnek olduğu 10–14 yaş arası uygun bir dönem olarak görülür; ancak ameliyat yetişkinlikte de yapılabilir. Aynı kaynak, ağrı kontrolünde sinirlerin dondurulmasına dayanan yeni yöntemlerle hastanede kalış süresinin kısalabildiğini ve öğrencilerin genellikle 2–3 hafta içinde okula dönebildiğini belirtir. Spora dönüş zamanına cerrah karar verir. Göğüs cerrahisi ve çocuk cerrahisi bu ameliyatları yapan başlıca branşlardır.

Günlük yaşam ve destek

Pektus ekskavatumu olan çocuk ve gençlerin çoğu, okul, spor ve sosyal yaşamlarını sürdürebilir. Günlük yaşamı kolaylaştırmak için:

• Egzersizle ilgili yakınmalarını not edin ve kontrollerde hekime anlatın.
• Duruş (postür) ve genel fiziksel aktivite konusunda hekiminizin önerilerini uygulayın. Bkz. Doğru duruş
• Görünümle ilgili kaygılar konuşulabilir bir konu olmalıdır; çocuğunuzu dinleyin ve gerekirse profesyonel destek isteyin.
• Ameliyat düşünülüyorsa, beklentileri ve olası riskleri cerrahla açıkça konuşun.
• Ameliyat sonrası dönemde, özellikle Nuss çubuğu yerindeyken, temas sporları ve ağır kaldırma gibi etkinliklerle ilgili cerrahın talimatlarına uyun.