Kemik iltihabı (osteomiyelit) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Osteomiyelit nedir?

Kemikler, vücudun diğer bölümleri gibi enfeksiyon kapabilir. MedlinePlus'a göre osteomiyelit, bakteriler ya da başka mikroplarla oluşan bir kemik enfeksiyonudur. En sık neden bakterilerdir; ancak mantarlar ve başka mikroplar da kemik enfeksiyonuna yol açabilir. NHS, tedavi edilmeyen osteomiyelitin kemiklerde kalıcı hasar gibi ciddi ve uzun süreli sorunlara yol açabileceğini belirtir.

Osteomiyelit seyrine göre iki ana gruba ayrılır:

• Akut osteomiyelit: Kısa süre içinde gelişen enfeksiyondur. MedlinePlus'a göre akut vakalar genellikle tedaviye iyi yanıt verir. NHS, enfeksiyon başladıktan sonraki 3–5 gün içinde tedavi edildiğinde çoğu zaman tamamen iyileşebildiğini belirtir.
• Kronik (süregen) osteomiyelit: Enfeksiyonun uzun süre devam etmesi ya da tekrarlamasıdır. MedlinePlus'a göre kronik osteomiyelit yıllarca sürebilir ve tedavisi daha zordur.

Nasıl gelişir?

MedlinePlus'a göre bakteriler kemiğe üç temel yolla ulaşabilir:

1. Kan yoluyla: Vücudun başka bir yerinde başlayan enfeksiyon kan yoluyla kemiğe yayılabilir.
2. Komşu dokudan yayılma: Kemiğe yakın deri, kas ya da tendonlardaki bir enfeksiyon kemiğe ilerleyebilir; bu, bir deri yarasının altında olabilir. NHS'e göre diyabeti iyi kontrol edilmeyen kişilerde ayaktaki küçük kesikler fark edilmeyebilir ve kemiğe yayılan bir enfeksiyona dönüşebilir.
3. Kemik ameliyatından sonra: MedlinePlus'a göre enfeksiyon kemik ameliyatından sonra da başlayabilir; ameliyat bir yaralanmanın ardından yapıldıysa ya da kemiğe metal çubuk veya plak yerleştirildiyse bu olasılık daha yüksektir.

MedlinePlus'a göre çocuklarda en sık kol ve bacakların uzun kemikleri etkilenir; yetişkinlerde ise en sık ayaklar, omurlar ve kalça (leğen) kemikleri etkilenir.

Kimler daha fazla risk altında?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Diyabet, özellikle ayakta yara (diyabetik ayak ülseri) varsa
• Daha önce osteomiyelit geçirmiş olmak
• Kemik kırığı, yaralanma sonucu oluşmuş bir yara, yakın zamanda geçirilmiş bir enfeksiyon ya da kemik ameliyatı
• Kan dolaşımının zayıf olması
• Diyaliz tedavisi görmek
• Damar içine madde enjekte etmek
• Bağışıklık sisteminin zayıflamış olması (NHS'e göre örneğin kemoterapi ya da HIV gibi bir hastalık nedeniyle)
• NHS'e göre çocuklarda yakın zamanda geçirilmiş bir solunum yolu enfeksiyonu ya da suçiçeği

NHS, diyabeti olan kişilerin ayaklarına iyi bakmasının çok önemli olduğunu vurgular; diyabeti iyi kontrol edilmeyen kişilerde ayaklarda his kaybı olabilir ve küçük kesikler fark edilmeyebilir. Bkz. Tip 2 diyabet nedir?

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'a göre osteomiyelitin başlıca belirtileri şunlardır:

• Etkilenen kemikte şiddetli ağrı; NHS'e göre sıklıkla bacaklarda görülür
• Kemik üzerindeki bölgede şişlik, kızarıklık ve sıcaklık
• Yüksek ateş
• MedlinePlus'a göre üşüme-titreme ve aşırı terleme
• Bölgedeki yaradan iltihaplı akıntı gelmesi

Çocuklarda dikkat edilmesi gerekenler

MedlinePlus'a göre osteomiyelitin belirtileri çoğu zaman özgül değildir ve yaşa göre değişir. NHS'e göre aksama çocuklarda daha sık görülür. Çocuk etkilenen kolunu ya da bacağını kullanmak istemeyebilir ve huzursuz görünebilir. NHS, küçük çocuklarda osteomiyelitte her zaman yüksek ateş olmayabileceğini belirtir; bu belirtiler varsa çocuk hekime götürülmelidir.

Kronik osteomiyelitte

MedlinePlus'a göre kronik osteomiyelitte belirtiler, ameliyata rağmen yıllarca gelip gidebilir. Daha önce osteomiyelit geçirmiş biriyseniz ve belirtilerin yeniden başladığını düşünüyorsanız, NHS'e göre acil bir hekim randevusu almalısınız.

Tanı nasıl konur?

Hekim önce şikâyetlerinizi dinler ve etkilenen bölgeyi muayene eder; MedlinePlus'a göre muayenede kemikte hassasiyet, çevresinde şişlik ve kızarıklık saptanabilir. NHS ve MedlinePlus'a göre tanıda şu tetkikler kullanılabilir:

• Kan testleri: Tam kan sayımı, iltihap belirteçleri (sedimantasyon ve CRP) ve kan kültürleri. Bkz. CRP ve sedimantasyon testi
• Görüntüleme: Röntgen, BT ya da kemiğin MR görüntülemesi. Bkz. MR nedir?
• Kemik sintigrafisi: MedlinePlus tetkikler arasında sayar. Bkz. Sintigrafi nedir?
• Biyopsi ve iğne aspirasyonu: NHS'e göre kemikten küçük bir sıvı örneği alınarak incelemeye gönderilebilir. MedlinePlus'a göre alınan örnek kültüre konur ve mikroskopla incelenir; etkilenen kemik bölgesinden iğneyle sıvı da alınabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre osteomiyelit tedavisinde amaç enfeksiyonu ortadan kaldırmak ve kemikle çevre dokulardaki hasarı azaltmaktır.

Antibiyotik tedavisi

NHS ve MedlinePlus'a göre tedavinin temeli antibiyotiklerdir. NHS'e göre antibiyotikler genellikle 4–6 hafta kullanılır; ağır enfeksiyonlarda bu süre 12 haftaya kadar uzayabilir. MedlinePlus, aynı anda birden fazla antibiyotik kullanılabileceğini ve antibiyotiklerin çoğu zaman evde, damar yoluyla verildiğini belirtir. NHS'e göre tedavi hastanede yapılabilir ya da antibiyotikler evde alınabilir. Hangi antibiyotiğin ne kadar süre kullanılacağına hekiminiz karar verir. NHS, kendinizi daha iyi hissetmeye başlasanız bile antibiyotik kürünü tamamlamanın önemli olduğunu vurgular.

NHS'e göre ağrı için ağrı kesiciler kullanılabilir ve uzun kemiklerde bölgenin hareketini kısıtlamak için atel uygulanabilir.

Cerrahi tedavi

NHS'e göre şu durumlarda ameliyat gerekebilir:

• Kemikte boşaltılması gereken bir iltihap birikimi (apse) oluşması
• Enfeksiyonun uzun süre devam edip kemiğe zarar vermesi
• Enfeksiyonun omurilik gibi başka bir yapıya baskı yapması

NHS'e göre enfeksiyon kemiğe zarar verdiyse hasarlı bölümü çıkarmak için debridman adı verilen ameliyat gerekir. MedlinePlus'a göre ölü kemik dokusu temizlenir; enfeksiyonun yakınında metal plak ya da başka yabancı malzeme varsa bunların çıkarılması gerekebilir. NHS'e göre debridman kemikte bir boşluk bırakabilir ve bu bölgenin yeniden yapılandırılması (rekonstrüksiyon) gerekebilir.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre akut osteomiyelit genellikle tedaviye iyi yanıt verir. NHS ise tedavi edilmeyen ya da geç tedavi edilen osteomiyelitin uzun süreli ciddi sorunlara yol açabileceğini vurgular. Kaynaklarda öne çıkan olası sorunlar şunlardır:

• Enfeksiyonun süregen hâle gelmesi; MedlinePlus'a göre kronik osteomiyelit yıllarca sürebilir
• NHS'e göre kemiklerde kalıcı hasar
• MedlinePlus'a göre ölü kemik dokusunun ameliyatla temizlenmesi gereği
• Enfeksiyonun tedaviye rağmen sürmesi ya da aynı bölgede yeniden başlaması
• MedlinePlus'a göre özellikle diyabeti olan ya da kan dolaşımı zayıf olan kişilerde, kronik enfeksiyon nedeniyle uzvun bir bölümünün kesilmesi (amputasyon) gerekebilir

Tedavi sürecinde neler beklenir?

Osteomiyelit tedavisi haftalar sürebildiği için süreci önceden bilmek hazırlıklı olmayı kolaylaştırır. NHS ve MedlinePlus'a göre:

• Antibiyotik kürü: Tedavi hastanede ya da evde sürdürülebilir; kür, kendinizi iyi hissetseniz bile tamamlanmalıdır.
• Birden fazla ameliyat: NHS'e göre enfeksiyonu tedavi etmek için bazen birden fazla ameliyat gerekir; etkilenen kemiğin yakınındaki bölgeyi onarmak için vücudun başka bir yerinden alınan kas ve deri kullanılabilir.
• Kemikteki boşluğun doldurulması: MedlinePlus'a göre çıkarılan kemik dokusunun bıraktığı boşluk kemik grefti ya da dolgu malzemesiyle doldurulabilir; bu, enfeksiyonun gerilemesine yardım eder.
• Protez enfeksiyonları: MedlinePlus'a göre eklem protezinden sonra gelişen enfeksiyonda protezin ve çevresindeki enfekte dokunun çıkarılması için ameliyat gerekebilir. Yeni protez aynı ameliyatta takılabilir; ancak daha sık olarak antibiyotik kürü bitip enfeksiyon geçene kadar beklenir.
• Diyabet ve dolaşım: MedlinePlus'a göre diyabet varsa iyi kontrol altında tutulmalıdır. Ayak gibi enfekte bölgenin kanlanmasında sorun varsa, enfeksiyondan kurtulmak için kan akışını iyileştiren bir ameliyat gerekebilir.

Tedavi bittikten sonra ağrı, şişlik ya da akıntı yeniden başlarsa beklemeden hekime başvurmak önemlidir.

Korunma için neler yapılabilir?

Osteomiyelit her zaman önlenemez; ancak kaynaklardaki risk etkenleri, dikkat edilmesi gereken noktaları gösterir:

• Diyabette ayak bakımı: NHS, diyabeti olan kişilerin ayaklarına iyi bakmasının çok önemli olduğunu belirtir; MedlinePlus diyabetin iyi kontrol altında tutulması gerektiğini vurgular. Ayağınızdaki kesik ya da yaraları ihmal etmeyin.
• Erken tedavi: NHS'e göre enfeksiyon başladıktan sonraki 3–5 gün içinde tedavi edildiğinde çoğu zaman tamamen geçer; bu nedenle belirtiler ortaya çıktığında gecikmeden hekime başvurun.
• Ameliyat ve kırık sonrası: Kemik ameliyatı, kırık ya da yaralanma risk etkenleri arasında yer aldığından bu bölgelerde ağrı, şişlik, kızarıklık ya da akıntı ortaya çıkarsa hekiminize bildirin.
• Damar içine madde kullanımı: MedlinePlus bunu risk etkenleri arasında sayar; bırakmak için destek almak önemlidir.