Kemik sintigrafisi nedir, neden ve nasıl çekilir?

Kemik sintigrafisi nedir, nasıl çalışır?

Kemik canlı bir dokudur; sürekli yıkılır ve yeniden yapılır. Kırık, enfeksiyon ya da tümör gibi durumlarda kemiğin bu yapım-yıkım hızı değişir. Kemik sintigrafisinde kullanılan işaretli madde, kemik yapımının hızlandığı bölgelerde daha fazla toplanır.

MedlinePlus'a göre görüntülerde maddenin fazla toplandığı alanlar "sıcak nokta", az toplandığı ya da hiç toplanmadığı alanlar "soğuk nokta" olarak adlandırılır. Her iki durum da bir hastalık ya da hasarın işareti olabilir; ancak neyle ilişkili olduğunu anlamak için ek değerlendirme gerekir.

Bu yöntemin önemli bir özelliği, tek çekimle bütün iskeletin taranabilmesidir. RadiologyInfo'ya göre kemik sintigrafisi, görüntü netliği açısından tomografi ve MR'dan daha düşük çözünürlüğe sahip olsa da kemikteki işlevsel değişikliklere karşı daha duyarlıdır ve bazı sorunları röntgenden daha erken gösterebilir. Bkz. Sintigrafi nedir?

Hangi durumlarda istenir?

MedlinePlus ve RadiologyInfo'nun saydığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Kanserin kemiklere yayılımının araştırılması: Meme, prostat ve akciğer kanseri gibi kemiğe yayılabilen kanserlerde evreleme ve izlem amacıyla istenebilir. Bkz. Meme kanseri belirtileri
• Kemik tümörleri: Kemiğin kendisinden kaynaklanan tümörlerin değerlendirilmesi.
• Röntgende görünmeyen kırıklar: Özellikle stres kırıkları ve bazı kalça kırıkları röntgende ilk günlerde seçilemeyebilir.
• Kemik iltihabı (osteomiyelit): Kemik enfeksiyonu şüphesinde.
• Nedeni açıklanamayan kemik ağrısı: Ağrının kaynağını bulmaya yardımcı olmak için.
• Metabolik kemik hastalıkları: MedlinePlus, kemik erimesi (osteoporoz) ve Paget hastalığı gibi kemik metabolizmasını etkileyen durumları da sayar. Bkz. Osteoporoz nedir?
• Tedaviye yanıtın izlenmesi: RadiologyInfo'ya göre tedavinin kemikteki etkisini takip etmek için de kullanılabilir.

Diğer görüntüleme yöntemlerinden farkı nedir?

Kemik sorunlarının araştırılmasında röntgen, tomografi, MR ve kemik sintigrafisi farklı sorulara yanıt verir:

• Röntgen kemiğin yapısını ve şeklini gösterir; ancak RadiologyInfo'ya göre stres kırıkları ve bazı kalça kırıkları gibi sorunlar röntgende gözden kaçabilir.
• Tomografi ve MR kemiği ve çevresindeki dokuları çok daha ayrıntılı gösterir; genellikle belirli bir bölgeye odaklanılarak çekilir.
• Kemik sintigrafisi ise görüntü netliği açısından daha düşük olsa da kemikteki etkinlik değişikliğini gösterir ve tek bir çekimle tüm iskeletin taranmasına olanak tanır. RadiologyInfo, bu yöntemin işlevsel değişikliklere karşı duyarlılığını önemli bir yararı olarak sayar.

Bu nedenle hekim, sorunun türüne göre bu yöntemlerden birini ya da birkaçını birlikte isteyebilir. Örneğin sintigrafide saptanan bir bölge daha sonra MR ya da tomografiyle ayrıntılı incelenebilir.

Çekim öncesi hazırlık

Kemik sintigrafisi için genellikle aç kalmak gerekmez; ancak merkezinizin yazılı talimatına mutlaka uyun. Kaynakların vurguladığı noktalar şunlardır:

• Gebelik ve emzirme: Gebe olma ihtimaliniz varsa ya da emziriyorsanız çekimden önce hekime ve nükleer tıp ekibine söyleyin.
• Bizmut ve baryum: MedlinePlus ve RadiologyInfo, çekimden önceki 4 gün içinde bizmut içeren mide ilaçlarının kullanılmamasını önerir. RadiologyInfo, son günlerde baryumlu bir çekim (örneğin baryumlu mide-bağırsak grafisi) yapıldıysa bunun da bildirilmesi gerektiğini belirtir; çünkü bu maddeler görüntüleri etkileyebilir.
• İlaçlar ve alerjiler: Kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve önemli sağlık sorunlarınızı bildirin. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Metal eşyalar: Takı, saat, kemer gibi metal eşyaların çıkarılması istenir; rahat giysiler tercih edin.
• Zaman ayırın: RadiologyInfo'ya göre madde verildikten sonra çekime kadar birkaç saat beklendiği için tetkike yarım gün ya da daha uzun süre ayırmak gerekebilir. Bekleme süresinde bazı merkezlerde hastaneden ayrılıp belirtilen saatte geri dönmenize izin verilir; bu konuyu randevu alırken sorun.
• Yanınıza alın: Varsa önceki röntgen, tomografi, MR ya da sintigrafi raporlarınızı ve görüntülerini getirin. Önceki çekimlerle karşılaştırma yapılabilmesi, sonucun yorumlanmasını kolaylaştırır.

Kemik sintigrafisi nasıl çekilir?

Çekim genellikle şu adımlarla ilerler:

1. Enjeksiyon: Koldaki bir toplardamardan işaretli madde verilir. RadiologyInfo'ya göre iğne girerken hafif bir batma, madde verilirken de kolda serinlik hissedilebilir.
2. Bekleme süresi: Maddenin kana karışıp kemiklere yerleşmesi için beklenir. RadiologyInfo bu sürenin 2–4 saat olduğunu belirtir. Bu sürede bol su içmeniz istenir; RadiologyInfo bekleme sırasında 4–6 bardak su içilmesinden söz eder. Su, kemiklere yerleşmeyen maddenin idrarla atılmasına yardımcı olur ve görüntü kalitesini artırır.
3. Mesaneyi boşaltma: Çekimden hemen önce idrar yapmanız istenir; dolu mesane leğen kemiği çevresinin görünmesini zorlaştırabilir.
4. Çekim: Sırtüstü bir masaya uzanırsınız. Gama kamera vücudunuzun çok yakınından geçerek görüntüler alır. MedlinePlus'a göre çekim aşaması yaklaşık bir saat sürer. Gerekirse SPECT denen kesitsel görüntüler de alınabilir.

Üç fazlı kemik sintigrafisi

MedlinePlus'a göre özellikle kemik iltihabı araştırılırken görüntüler hem madde verildiği anda hem de 3–4 saat sonra alınır. Buna "üç fazlı kemik sintigrafisi" denir. İlk görüntüler bölgedeki kan akımını, geç görüntüler ise kemikteki tutulumu gösterir. Bu bilgi, iltihabın yalnızca yumuşak dokuda mı yoksa kemikte mi olduğunu ayırt etmeye yardımcı olabilir.

Çekim sırasında ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre çekimin kendisi acı vermez; ancak bir süre hareketsiz yatmak gerektiği için bazı kişiler rahatsızlık hissedebilir. Bel ya da eklem ağrınız varsa, yatış pozisyonunun rahatlatılması için ekibe söyleyebilirsiniz. Hareket görüntüleri bulanıklaştıracağı için mümkün olduğunca kıpırdamamak önemlidir.

Çekimden sonra

RadiologyInfo'ya göre çekimden sonra normal etkinliklere dönülebilir. Kaynakların önerileri şunlardır:

• Günün geri kalanında bol sıvı için ve sık sık tuvalete gidin. MedlinePlus, bunun maddenin mesane yoluyla atılmasına yardımcı olduğunu belirtir.
• MedlinePlus'a göre radyoaktif madde 2–3 gün içinde vücuttan atılır.
• RadiologyInfo'ya göre verilen radyasyon miktarı o kadar düşüktür ki çevrenizdeki kişilerle temas etmeniz onlar için bir risk oluşturmaz.
• Emzirme: RadiologyInfo, emziren annelerin çekimden sonra kısa bir süre emzirmeye ara vermeleri ve bu sürede bebeğin önceden sağılmış süt ya da mama ile beslenmesi gerekebileceğini belirtir. Ne kadar ara verileceğini nükleer tıp ekibine sorun.

Görüntüler nükleer tıp uzmanı tarafından yorumlanır ve rapor, tetkiki isteyen hekime iletilir.

Riskleri ve sınırları nelerdir?

MedlinePlus'a göre kemik sintigrafisindeki radyasyon miktarı azdır. Seyrek olarak işaretli maddeye karşı döküntü, şişlik gibi alerjik tepkiler görülebilir. İğne yerinde hafif kanama, morarma ya da çok nadiren enfeksiyon gelişebilir.

RadiologyInfo bu tetkikin bazı sınırlarına da dikkat çeker:

• Kemik sintigrafisi her kanser türünü göstermeyebilir.
• Saptanan bir "sıcak nokta" her zaman kanser anlamına gelmez; kırık, kireçlenme ya da iltihap gibi iyi huylu durumlar da benzer görünebilir.
• Bu nedenle bulguların netleştirilmesi için röntgen, tomografi ya da MR gibi ek tetkikler gerekebilir. Bkz. MR nedir? ve PET-BT nedir?
• Bekleme süreleri nedeniyle tetkik birkaç saat sürebilir.

Bu sınırlar, sonucun her zaman hekimin klinik değerlendirmesiyle birlikte yorumlanması gerektiğini gösterir.