Kulakta sıvı birikmesi (seröz otit) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Seröz otit nedir?

Orta kulak, kulak zarının arkasında yer alan ve normalde hava ile dolu olan küçük bir boşluktur. Bu boşluk, östaki borusu adı verilen ince bir kanalla burnun arka kısmına bağlıdır. NHS'e göre seröz otitte kulağın bu orta bölümü sıvıyla dolar. NHS, bu durumun geçici işitme güçlüğüne yol açtığını belirtir.

NIDCD, orta kulak iltihabının türlerini şöyle tanımlar:

• Sıvılı orta kulak iltihabı: Enfeksiyon geçtikten sonra orta kulakta sıvının kalmaya devam etmesidir. NIDCD'ye göre çoğu zaman belirti vermeyebilir.
• Kronik sıvılı orta kulak iltihabı: Sıvının uzun süre kalması ya da sık sık yeniden toplanmasıdır. NIDCD'ye göre bu durum çocuğun işitmesini ve enfeksiyonlarla mücadele etmesini olumsuz etkileyebilir.

Seröz otit, ağrı ve ateşle seyreden akut orta kulak iltihabıyla ilişkili, ancak ondan farklı bir durumdur. Bkz. Orta kulak iltihabı

Kimlerde ve neden görülür?

NHS'e göre seröz otit çocuklarda çok daha sık görülür; erişkinlerde de benzer belirtilerle ortaya çıkabilir.

NIDCD, çocukların orta kulak sorunlarına daha yatkın olmasını şu nedenlerle açıklar:

• Östaki borusu: Çocuklarda bu kanal daha küçük ve daha yataydır; bu nedenle sıvının boşalması zorlaşır.
• Gelişmekte olan bağışıklık sistemi: Çocuklar enfeksiyonlarla erişkinler kadar etkili mücadele edemez.
• Geniz eti: Burnun arkasındaki bu doku bakterileri tutarak tekrarlayan enfeksiyonlara katkıda bulunabilir. Bkz. Geniz eti büyümesi

NIDCD'ye göre akut kulak iltihabından sonra sıvının orta kulakta 3–6 hafta kadar kalması sık görülür. Sıvı daha uzun süre kalırsa seröz otit söz konusu olabilir.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre en önemli belirti işitme azlığıdır. Bu durum bir ya da iki kulağı etkileyebilir ve geçicidir. NHS'in sıraladığı diğer belirtiler:

• Kulak ağrısı
• Kulak çınlaması ya da uğultu. Bkz. Kulak çınlaması nedenleri
• Denge sorunları

Çocuklarda dikkat edilecek işaretler

Küçük çocuklar iyi duyamadıklarını fark etmeyebilir ya da anlatamayabilir. NHS'e göre şu davranışlar seröz otidi düşündürebilir:

• Yüksek sesle konuşma
• Konuşmanın anlaşılmasının zor olması
• Söyleneni sık sık tekrar ettirme ("Ne?", "Efendim?")
• Televizyonun ya da müziğin sesini her zamankinden fazla açma
• Dikkatini toplamakta zorlanma
• Yorgunluk ve huzursuzluk

Okul çağındaki çocuklarda öğretmenler, çocuğun derste "dinlemediğini" ya da dikkatinin dağıldığını fark edebilir. Bu davranışların ardında işitme sorunu olabileceğini akılda tutmak önemlidir. Konuşma gelişimi konusunda bkz. Konuşma gecikmesi

Seröz otit ile akut kulak iltihabı arasındaki fark

İki durum birbirine bağlı olabilir, ancak belirtileri farklıdır:

• Akut orta kulak iltihabı: NIDCD'ye göre en sık görülen türdür; kulak ağrısı ve çoğu zaman ateşle seyreder. NHS'e göre kulak enfeksiyonu belirtileri genellikle hızla başlar; ağrı, yüksek ateş, işitme güçlüğü ve bazen kulak akıntısı görülür. Çoğu üç gün içinde düzelir.
• Seröz otit: Ağrı ve ateş çoğu zaman yoktur ya da hafiftir. NIDCD'ye göre enfeksiyon geçtikten sonra da sıvı kulakta kalabilir. Ön plandaki belirti işitme azlığıdır ve haftalarca, hatta aylarca sürebilir.

Bu nedenle kulak iltihabı geçirdikten sonra haftalar geçtiği hâlde çocuğun iyi duymadığını düşünüyorsanız, kontrol muayenesi için hekime başvurmanız önemlidir. Sessiz seyreden seröz otit, ancak bu tür bir kontrolle fark edilebilir.

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre hekim, ışıklı ve büyüteçli küçük bir aletle (otoskop) kulağın içine bakarak kulak zarının arkasında sıvı olup olmadığını değerlendirir.

NIDCD'ye göre tanıda şu yöntemler de kullanılır:

• Pnömatik otoskop: Kulak zarına hafif bir hava üflenir. Arkasında sıvı varsa zar normalden daha az hareket eder.
• Timpanometri: Ses ve basınç yardımıyla kulak zarının esnekliği ölçülür. Bu test, orta kulakta sıvı olup olmadığını göstermeye yardımcı olur.

NHS'e göre belirtiler üç aydan uzun sürerse çocuk ayrıntılı işitme testleri için kulak burun boğaz ya da odyoloji birimine yönlendirilir. İşitme testleri, sıvının işitmeyi ne ölçüde etkilediğini gösterir.

Tedavi seçenekleri

İzlem (bekle-gör)

NHS'e göre seröz otit genellikle üç ay içinde kendiliğinden düzelir, ancak izlem bir yıla kadar sürebilir. NHS, seröz otit için etkili olduğu gösterilmiş bir ilaç bulunmadığını belirtir. Antibiyotikler ancak eşlik eden bir kulak enfeksiyonu varsa verilir. Bu nedenle ilk aşamada çoğu çocukta düzenli kontrollerle bekleme yolu seçilir.

Otoinflasyon (kulağı havalandırma)

NHS'e göre burun deliklerinden birine özel bir balon yerleştirilip burunla şişirilerek ya da burun kapalıyken yutkunularak orta kulağa hava gönderilmeye çalışılır. Bu yöntem her gün uygulanır; NHS, üç yaşından küçük çocuklarda önerilmediğini belirtir.

İşitme cihazı

NHS'e göre sıvının devam ettiği dönemde çocuğun daha iyi duyması için geçici olarak işitme cihazı kullanılabilir.

Kulak tüpü (ventilasyon tüpü)

NHS'e göre kulak zarına yerleştirilen çok küçük tüpler, orta kulağın havalanmasını ve sıvının boşalmasını sağlar. NHS'e göre bu tüpler 6–12 ay yerinde kalır ve sonra genellikle kendiliğinden düşer. NIDCD, tüplerin altı ila dokuz ay kadar yerinde kaldığını belirtir.

Geniz eti ameliyatı

NHS'e göre bazı çocuklarda geniz eti de alınabilir. NIDCD, tüplerin yeterli olmadığı durumlarda geniz eti ameliyatının düşünülebileceğini belirtir.

Evde ve okulda çocuğa nasıl yardımcı olunur?

Sıvı kendiliğinden geçene kadar geçen sürede çocuğun iletişimini desteklemek önemlidir. Şu pratik öneriler yardımcı olabilir:

• Konuşmaya başlamadan önce çocuğun dikkatini çekin ve yüzünü size dönmesini bekleyin.
• Yüz yüze, açık ve normal ses tonunda konuşun; bağırmanıza gerek yoktur.
• Konuşurken arka plandaki televizyon ve müzik gibi sesleri azaltın.
• Söylediklerinizi gerekirse farklı sözcüklerle tekrar edin.
• Öğretmenden çocuğu sınıfta öne, öğretmene yakın oturtmasını isteyin.
• Çocuğun konuşma gelişimini izleyin ve endişe duyarsanız hekiminize söyleyin.
• Çocuğu sigara dumanından uzak tutun ve aşılarını zamanında yaptırın; NHS ve NIDCD bu önlemleri kulak enfeksiyonlarından korunma için önerir. Bkz. Pasif içicilik

Olası etkiler ve uzun dönem

NHS'e göre seröz otite bağlı işitme kaybı geçicidir ve çoğu durumda sıvı kendiliğinden temizlenir. Ancak NIDCD, uzun süren ya da sık tekrarlayan sıvılı orta kulak iltihabının çocuğun işitmesini etkileyebildiğini ve kulak sorunlarının konuşma ve dil gelişimine etkilerinin önemli bir araştırma konusu olduğunu belirtir. Bu nedenle uzun süren işitme azlığının izlenmesi ve gerektiğinde tedavi edilmesi önemlidir.