Geniz eti büyümesi (adenoid) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Geniz eti nedir, ne işe yarar?

MedlinePlus'a göre geniz eti, üst solunum yolunda burun ile boğazın arka kısmı arasında yer alan bir lenf dokusudur. NHS, geniz etini burnun arkasında, boğazın gerisinde bulunan küçük doku kümeleri olarak tarif eder ve bağışıklık sisteminin bir parçası olduğunu belirtir. Bademciklerle benzer yapıdadır; ancak ağzın içinden bakıldığında görülmez.

Geniz eti, özellikle küçük çocuklarda burun yoluyla giren mikroplara karşı savunmada görev alır. NHS'e göre yaklaşık 4 yaşından itibaren küçülmeye başlar ve erişkinliğin başında büyük ölçüde kaybolur. Bu nedenle geniz eti büyümesi esas olarak bir çocukluk dönemi sorunudur.

Geniz eti neden büyür?

MedlinePlus'a göre geniz etinin büyümesi, çocuğun büyüme döneminde normal olarak görülebilir. Bunun yanında burun ve boğaz enfeksiyonları geniz etinin şişmesine yol açar; MedlinePlus, enfeksiyon geçtikten sonra da dokunun bir süre büyük kalabileceğini belirtir.

Geniz etinin büyük olması tek başına tedavi gerekçesi değildir. Hekim, kararı çocuğun burun tıkanıklığı, uyku ve kulak sorunları gibi yakınmalarını birlikte değerlendirerek verir.

Belirtileri nelerdir?

Büyümüş geniz eti, burnun arka kısmından boğaza açılan hava yolunu kısmen kapatır. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı ve ağızdan nefes alma: MedlinePlus'a göre özellikle gece belirgindir.
• Horlama ve huzursuz uyku: Çocuk uykusunda sık döner, rahat uyuyamaz.
• Uykuda nefes duraklamaları (uyku apnesi): Nefesin kısa süreli durduğu ya da çocuğun nefes almak için zorlandığı anlar fark edilebilir. Bkz. Uyku apnesi nedir?
• Ağız kokusu, ağız kuruluğu ve dudaklarda çatlama: MedlinePlus'a göre sürekli ağızdan nefes almaya bağlıdır.
• Kulak sorunları: NHS'e göre büyümüş geniz eti orta kulakta sıvı birikmesine (seröz otit) ve buna bağlı işitme güçlüğüne, ayrıca tekrarlayan kulak enfeksiyonlarına yol açabilir. Bkz. Kulakta sıvı birikmesi (seröz otit)

Çocuğunuzun horlaması için bkz. Horlama nedenleri

Tanı nasıl konur?

Geniz eti ağızdan bakıldığında görülmediği için muayenede özel yöntemler gerekir. MedlinePlus'a göre hekim geniz etini özel bir ayna ya da burundan ilerletilen ince, esnek bir kamera (endoskop) ile değerlendirebilir. Uyku apnesinden şüpheleniliyorsa röntgen veya uyku testi istenebilir.

NHS, büyümüş geniz etinin orta kulakta sıvı birikmesine ve işitme güçlüğüne yol açabildiğini belirttiği için muayenede kulaklar da değerlendirilir; gerekirse işitme testleri istenebilir. Değerlendirme sırasında çocuğun ne sıklıkla hastalandığı, horlama ve uyku düzeni, kulak enfeksiyonları ve konuşma gelişimi hakkında sorular sorulur. Gelirken çocuğun uyurken horlamasını gösteren kısa bir ses ya da video kaydı getirmek hekime yardımcı olabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi; çocuğun yaşına, belirtilerin ne kadar belirgin olduğuna, uyku ve kulak sorunlarının varlığına göre planlanır. Hafif yakınmaları olan bir çocukla, her gece nefes duraklamaları yaşayan bir çocuğun tedavi yaklaşımı aynı değildir.

İzlem

MedlinePlus'a göre pek çok çocukta herhangi bir tedavi gerekmez, çünkü geniz eti yaşla birlikte küçülür. NHS de ilk aşamada belirtilerin kendiliğinden düzelip düzelmediğini görmek için bir süre beklenebileceğini belirtir.

İlaç tedavisi

MedlinePlus'a göre enfeksiyon varsa antibiyotikler, burundaki şişliği azaltmak için de burun spreyi şeklinde kortizonlu ilaçlar kullanılabilir. Hangi ilacın ne kadar süre kullanılacağına hekim karar verir.

Geniz eti ameliyatı (adenoidektomi)

Belirtiler belirgin ve sürekliyse ameliyat düşünülür. MedlinePlus'a göre ameliyat şu durumlarda önerilebilir:

• Büyük geniz eti hava yolunu tıkayarak horlamaya ve nefes sorunlarına yol açıyorsa
• Antibiyotik tedavisine rağmen kulak enfeksiyonları sık sık tekrarlıyorsa

Geniz eti bazen bademciklerle birlikte alınır. Bkz. Bademcik ameliyatı

Ameliyat nasıl yapılır, iyileşme nasıl olur?

Hazırlık

MedlinePlus'a göre ameliyattan önceki bir hafta boyunca aspirin gibi kanamayı artırabilecek ilaçlardan kaçınılması istenebilir. Çocuğun ameliyattan önceki gece belirli bir saatten sonra aç kalması gerekir; sabah alınması gereken ilaçlar hekimin izniyle küçük bir yudum suyla verilebilir. Kullanılan tüm ilaçları ameliyat ekibine bildirin. Milton Keynes Üniversite Hastanesi'nin (NHS) bilgilendirmesine göre çocuğun sallanan, kaplamalı ya da kronlu dişleri varsa ve ailede kanama bozukluğu öyküsü bulunuyorsa bu da ekibe söylenmelidir.

Ameliyat

NHS'e göre ameliyat genel anestezi altında yapılır ve yaklaşık 30 dakika sürer. Cerrah geniz etini ağız yoluyla, kesici aletler ya da ısı veya radyofrekans enerjisi kullanan cihazlarla çıkarır. Dışarıdan herhangi bir kesi yapılmaz.

Ameliyat sonrası

• NHS ve MedlinePlus'a göre çocuk genellikle ameliyatla aynı gün evine döner. Milton Keynes Üniversite Hastanesi'nin bilgilendirmesine göre çocukların çoğu birkaç saatlik gözlemin ardından taburcu edilir.
• NHS'e göre iyileşme genellikle yaklaşık bir hafta sürer ve bu süre boyunca çocuğun okula gitmemesi önerilir. MedlinePlus tam iyileşmenin 1–2 hafta sürebileceğini belirtir.
• Bol sıvı almak iyileşmeyi destekler; NHS sıvı alımının sürdürülmesini önerir.

Evde bakım

Milton Keynes Üniversite Hastanesi'nin (NHS) ameliyat sonrası önerileri, ilk haftayı daha rahat geçirmek için yol gösterir:

• Ağrı: İlk birkaç gün gerektiğinde ağrı kesici verilebilir. İlacın türü ve miktarı için hekiminizin önerisine uyun; aynı kaynağa göre 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmemelidir.
• Beslenme: Normal yiyeceklere dönmek iyileşmeye yardımcı olur. Boğaz ağrısı için sakız çiğnemek rahatlatabilir.
• Kulak ağrısı: Kulağa yansıyan ağrı sık görülür. Kaynak, bunun boğaz ve kulağın ortak sinir yollarından kaynaklandığını ve enfeksiyon anlamına gelmediğini belirtir.
• Ağız kokusu: Geçici olarak görülebilir ve nadiren antibiyotik gerektirir.
• Burun tıkanıklığı: Genellikle bir hafta kadar içinde kendiliğinden açılır.
• Bulantı ve yorgunluk: Bulantı çoğunlukla kısa sürede geçer; birkaç gün boyunca yorgunluk beklenen bir durumdur.
• Okul ve kreş: Aynı kaynağa göre çocukların çoğu bir haftadan fazla okul veya kreşten uzak kalmaya ihtiyaç duymaz. Bu sürede kalabalık ortamlardan ve enfeksiyonu olan kişilerden uzak durmak önerilir.

Riskler

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı olası riskler:

• Boğazda veya burunda kanama: Milton Keynes Üniversite Hastanesi'nin bilgilendirmesine göre yaklaşık her 200 ameliyattan birinde görülür; kanama olduğunda hemen tıbbi yardım alınmalıdır.
• Anesteziye bağlı tepkiler ve nefes sorunları
• Enfeksiyon
• Dişlerde hasar
• Seste değişiklik: Genellikle geçicidir; sürerse konuşma terapisi yardımcı olabilir.
• Nadiren yutulan sıvının burundan gelmesi; çoğunlukla kendiliğinden düzelir.
• Geniz etinin yeniden büyümesi (MedlinePlus'a göre nadirdir ve genellikle sorun yaratmaz)

MedlinePlus'a göre ameliyat sonrasında çocukların çoğu burnundan daha rahat nefes alır, daha az boğaz ağrısı ve kulak enfeksiyonu geçirir.