Şeker yükleme testi (OGTT) nedir, nasıl yapılır?

Şeker yükleme testi nedir?

Yediğimiz besinlerdeki karbonhidratlar sindirilerek kana glukoz olarak geçer. Pankreastan salgılanan insülin hormonu, bu şekerin kas ve yağ dokusu gibi dokulara girmesini sağlar. İnsülin yeterli salgılanmadığında ya da dokular insüline iyi yanıt vermediğinde kan şekeri yemekten sonra beklenenden daha yüksek çıkar ve daha geç düşer.

OGTT, bu süreci kontrollü biçimde sınar. MedlinePlus'ın tanımıyla test, vücudun şekeri kandan dokulara nasıl taşıdığını kontrol eder. Kişiye standart miktarda glukoz içeren bir içecek verilir ve kan şekerinin zaman içinde nasıl değiştiği izlenir. Böylece tek bir andaki şekerden çok, vücudun şeker yüküyle başa çıkma yeteneği hakkında bilgi edinilir.

Halk arasında "şeker yükleme" ya da "glukoz tolerans testi" olarak da bilinir. Gebelikte kullanılan bir saatlik tarama testi ile iki veya üç saatlik tanı testleri de aynı mantıkla çalışır.

Neden yapılır?

MedlinePlus ve NIDDK'nin açıklamalarına göre OGTT şu amaçlarla istenebilir:

• Prediyabet ve diyabet tanısı: Açlık kan şekeri yüksek bulunduğu hâlde diyabet sınırına ulaşmayan kişilerde durumu netleştirmek için kullanılır. MedlinePlus, testin prediyabeti açlık testlerinden daha erken gösterebildiğini belirtir.
• Gebelik diyabetinin araştırılması: NIDDK'ye göre daha önce diyabet tanısı almamış tüm gebelerin gebeliğin 24 ile 28. haftaları arasında taranması önerilir. Tarama testinde yüksek değer çıkarsa ya da hekim doğrudan tanı testini seçerse OGTT yapılır.
• Risk etkenleri olan kişilerin değerlendirilmesi: Fazla kilo, ailede diyabet, daha önce gebelik diyabeti geçirmiş olmak veya polikistik over sendromu gibi durumlarda hekim bu testi isteyebilir.

NIDDK, OGTT'nin açlık kan şekeri testine göre daha pahalı ve uygulaması daha zahmetli olduğunu belirtir. Bu nedenle her kişide ilk tercih değildir; hekim, şikâyetlere ve diğer test sonuçlarına göre hangi testin uygun olduğuna karar verir.

Teste nasıl hazırlanılır?

MedlinePlus'ın önerileri şöyledir:

• Testten önceki günlerde normal beslenin. Teste birkaç gün kala karbonhidratları kesmek ya da özel bir diyet yapmak sonucu yanıltabilir.
• En az 8 saat aç kalın. Testten önceki gece belirli bir saatten sonra bir şey yemeyin. Su dışında içecek içip içemeyeceğinizi laboratuvara sorun.
• Kullandığınız ilaçları bildirin. Bazı ilaçlar kan şekerini etkileyebilir. Hiçbir ilacı kendi başınıza bırakmayın; ilaçlarınızla ilgili ne yapacağınızı hekiminize danışın.
• Testten önce yoğun egzersiz yapmayın. MedlinePlus, stresin ve ağır egzersizin sonucu değiştirebileceğini belirtir.

Testin birkaç saat süreceğini hesaba katarak yanınıza okuyacak bir şey alabilir, gün içindeki planınızı buna göre yapabilirsiniz. Ayrıntılı açlık kuralları için Kan tahlili öncesi açlık yazısına bakabilirsiniz.

Test nasıl yapılır?

Testin genel akışı şöyledir:

1. Açlık kanı: Sabah aç karnına kolunuzdaki bir damardan ilk kan örneği alınır.
2. Şekerli içecek: Ardından standart miktarda glukoz içeren bir sıvıyı kısa süre içinde içmeniz istenir. MedlinePlus, içeceğin tadını çok şekerli bir gazozu içmeye benzetir.
3. Bekleme ve tekrar kan alımları: MedlinePlus'a göre içecekten sonra kan örnekleri 30–60 dakikada bir alınabilir. NIDDK'nin tarif ettiği diyabet testinde ise ikinci kan örneği içecekten 2 saat sonra alınır. Hangi saatlerde kan alınacağını laboratuvar size söyler.
4. Test boyunca: Yemek yememeniz, sigara içmemeniz ve mümkün olduğunca oturarak dinlenmeniz istenir. Yürüyüş gibi hareketler sonucu etkileyebilir.

MedlinePlus'a göre test toplamda yaklaşık 3 saat sürebilir. İğne girerken hafif bir batma ya da sızı hissedilebilir.

Test sırasında neler hissedilebilir?

MedlinePlus, şekerli içeceği içtikten sonra bazı kişilerde bulantı, terleme, sersemlik ya da kısa süreli bayılma hissi olabileceğini belirtir. Kendinizi kötü hissederseniz hemen test personeline haber verin. Kusma olursa test genellikle geçersiz sayılır ve başka bir gün tekrarlanması gerekebilir.

Gebelikte şeker yükleme testi

MedlinePlus, gebelikte iki farklı yaklaşım kullanıldığını açıklar:

• İki aşamalı yöntem: İlk aşamada aç kalmak gerekmez. Şekerli içecek içildikten 1 saat sonra kan alınır. NIDDK'ye göre bu tarama testinde değer belirli bir sınırın üzerinde çıkarsa, başka bir gün aç karnına daha uzun süren bir yükleme testi yapılır. MedlinePlus'a göre bu ikinci test 3 saat sürer ve saatlik kan örnekleri alınır.
• Tek aşamalı yöntem: Bir gece açlıktan sonra şekerli içecek içilir; kan örnekleri içecekten önce ve sonraki iki saat içinde saatlik olarak alınır.

NIDDK'ye göre gebelik diyabeti tanısı için genellikle iki veya daha fazla değerin yüksek çıkması gerekir. MedlinePlus, tek bir değerin yüksek çıktığı durumlarda hekimin beslenme önerileri verip testi daha sonra tekrarlayabileceğini belirtir. Hangi yöntemin kullanılacağına gebelik takibinizi yapan hekim karar verir. Ayrıntılar için Gebelik diyabeti ve Gebelikte tarama testleri yazılarına bakabilirsiniz.

Sonuçlar ne anlama gelir?

NIDDK'nin gebe olmayan yetişkinler için verdiği aralıklara göre, şekerli içecekten 2 saat sonraki değer (mg/dL birimiyle) şöyle yorumlanır:

• 139 ve altı: Normal
• 140–199 arası: Prediyabet (bozulmuş glukoz toleransı)
• 200 ve üzeri: Diyabet

MedlinePlus da açlık değeri için mg/dL birimiyle 60–99 aralığını normal kabul eder. Bazı laboratuvarlar sonuçları mmol/L birimiyle raporlar; raporunuzdaki birimi ve laboratuvarın referans aralığını dikkate alın.

Gebelikte kullanılan sınır değerler farklıdır ve yönteme göre değişir. MedlinePlus, üç saatlik testte açlık, birinci, ikinci ve üçüncü saat değerleri için ayrı sınırlar tanımlandığını belirtir.

Tek bir test sonucu tanı için her zaman yeterli değildir. Hekiminiz sonucu şikâyetleriniz, açlık kan şekeri ve HbA1c testi gibi diğer bulgularla birlikte yorumlar; gerekirse testi tekrarlar.

Sonucu etkileyebilecek durumlar ve olası riskler

MedlinePlus'a göre şu etkenler kan şekerini ve dolayısıyla sonucu değiştirebilir:

• Stres veya yakın zamanda geçirilmiş ağır bir hastalık
• Testten önce ya da test sırasında yoğun fiziksel aktivite
• Bazı ilaçlar
• Testten önceki günlerde olağan dışı az ya da çok karbonhidrat almak

Testin riskleri, sıradan bir kan alımının riskleriyle benzerdir. MedlinePlus; iğne yerinde hafif kanama ya da morarma, birden fazla iğne girişi gerekmesi, bayılma ve nadiren enfeksiyon olasılığını sayar. Şekerli içecek bazı kişilerde bulantıya yol açabilir.

Sonuç yüksek çıkarsa ne olur?

Sonuç prediyabet aralığındaysa bu, ileride tip 2 diyabet gelişme riskinin arttığına işaret eder. Bu aşamada hekiminiz genellikle kilo yönetimi, düzenli fiziksel aktivite ve beslenme düzenlemesi gibi yaşam tarzı değişikliklerini konuşur ve belirli aralıklarla tekrar test önerir. Ayrıntılar için Prediyabet (gizli şeker) yazısına bakabilirsiniz.

Sonuç diyabet aralığındaysa hekim tanıyı doğrular, tedavi planı oluşturur ve göz, böbrek ve sinir sağlığınızı değerlendirmek için ek muayeneler isteyebilir. Gebelik diyabeti saptandığında ise beslenme düzenlemesi, kan şekeri takibi ve gerekirse ilaç tedavisi gebelik takibinin parçası olur. Hangi tedavinin uygun olduğuna sizi izleyen hekim karar verir.