Miyofasiyal ağrı sendromu: tetik noktalar, belirtiler ve tedavi

Miyofasiyal ağrı sendromu nedir?

Cleveland Clinic'e göre "miyo" kas, "fasiyal" ise kasları saran ince bağ dokusu olan fasya anlamına gelir. Miyofasiyal ağrı sendromu, kaslarda ve fasyada uzun süreli ağrıya yol açan bir durumdur.

Bu durumun temelinde tetik noktalar bulunur. American Family Physician'da yayımlanan derlemeye göre tetik noktalar, iskelet kasındaki gergin bir bant içinde yer alan, sınırlı ve aşırı uyarılabilir noktalardır. Bu noktalar:

• Elle muayenede kas içinde ele gelen gergin bir bant ve hassas bir nodül (küçük şişlik) şeklinde hissedilebilir,
• Bastırıldığında yalnızca o noktada değil, uzaktaki bir bölgede de ağrı oluşturabilir (yansıyan ağrı),
• Bastırıldığında kasta kısa bir seğirmeye yol açabilir.

Cleveland Clinic tetik noktaları etkinliklerine göre gruplandırır. Aktif tetik noktalar bastırıldığında yerel ya da yansıyan ağrıya yol açar; gizli (latent) tetik noktalar ise o an belirti vermez ancak etkinleşebilir. Cleveland Clinic ayrıca başka bir kastaki tetik noktaya bağlı olarak ortaya çıkan ikincil tetik noktalardan ve başka bir tetik noktanın etki alanında gelişen uydu tetik noktalardan söz eder.

American Family Physician'daki derlemeye göre miyofasiyal ağrı sendromu ABD nüfusunun yaklaşık yüzde 10'unu etkiler ve kas-iskelet sistemi kaynaklı iş göremezliğin önemli nedenlerinden biridir.

Nedenleri ve risk etkenleri

Miyofasiyal ağrı sendromunun tek bir nedeni yoktur. American Family Physician'daki derlemeye ve Cleveland Clinic'e göre şu etkenler tetik noktaların oluşmasına ya da sürmesine katkıda bulunabilir:

• Kas yaralanmaları: Ani bir zorlanma ya da tekrarlayan küçük yaralanmalar.
• Tekrarlayan hareketler: Aynı kas grubunun uzun süre ve sık kullanıldığı işler ya da sporlar.
• Kötü duruş: Uzun süre bilgisayar başında öne eğik oturmak gibi. Bkz. Bilgisayar başında doğru oturma
• Kas güçsüzlüğü ve hareketsizlik
• Uyku sorunları
• Duygusal stres ve iş stresi
• Bazı vitamin eksiklikleri
• Eklem sorunları
• Soğuk ortamlar
• Sinir sıkışmaları, hormon ve metabolizma sorunları ile süregen enfeksiyonlar: Cleveland Clinic bunları da olası etkenler arasında sayar.
• Ameliyat izleri: American Family Physician'daki derleme ameliyat sonrası skar dokusunu da tetikleyiciler arasında sayar.

Belirtileri nelerdir?

Cleveland Clinic ve American Family Physician'daki derlemeye göre başlıca belirtiler şunlardır:

• Kas içinde derin, sızlayan, zonklayan, gergin ya da mengene gibi sıkan bir ağrı
• Dokunulduğunda ağrıyan, ele gelen kas düğümleri
• Ağrının, bastırılan noktadan uzak bir bölgeye yayılması
• Etkilenen kasta güçsüzlük
• Hareket açıklığında azalma, örneğin boynu tam döndürememe

Cleveland Clinic, miyofasiyal ağrıya baş ağrısı, uyku bozukluğu, stres, kaygı, depresyon ve yorgunluğun da eşlik edebileceğini belirtir. American Family Physician'daki derlemeye göre tetik noktalar en sık boyun, omuzlar ve bel bölgesinde bulunur. Boyun ve omuz kaslarındaki tetik noktalar baş ağrısına katkıda bulunabilir. Bkz. Gerilim tipi baş ağrısı ve Boyun ağrısı nedenleri

Fibromiyaljiden farkı nedir?

Miyofasiyal ağrı sendromu ile fibromiyalji sık karıştırılır. Kaynakların açıkladığı farklar şunlardır:

• Yaygınlık: Cleveland Clinic'e göre miyofasiyal ağrı genellikle belirli bir bölgede, çoğunlukla vücudun aynı tarafında görülür. Fibromiyalji ise tüm vücutta yaygın ağrıyla seyreder.
• Ağrılı noktalar: American Family Physician'daki derlemeye göre fibromiyaljide çok sayıda hassas nokta ve genel bir ağrı duyarlılığı vardır. Miyofasiyal ağrıdaki tetik noktalar ise tek ya da birkaç tanedir ve belirli bir yansıyan ağrı düzeni gösterir.
• Eşlik eden belirtiler: Cleveland Clinic'e göre fibromiyaljide belirgin yorgunluk, uyku bozuklukları, baş ağrıları, huzursuz bağırsak belirtileri ve şişlik ya da karıncalanma hissi daha sık görülür.

Fibromiyalji hakkında bilgi için Fibromiyalji nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

American Family Physician'daki derlemeye göre tanı fizik muayeneye dayanır. Hekim kasları elle muayene ederek gergin bantları ve tetik noktaları arar; bastırınca ortaya çıkan ağrının yerini ve yayılımını değerlendirir. Derleme, tetik noktaları tanımlamak için bilinen bir laboratuvar testi ya da görüntüleme yöntemi bulunmadığını belirtir. Cleveland Clinic de miyofasiyal ağrı sendromunu doğrulayan bir test olmadığını vurgular.

Bununla birlikte hekim, ağrıya yol açabilecek başka durumları dışlamak için gerekli gördüğü tetkikleri isteyebilir. Sinir sıkışması, eklem hastalıkları ya da iç organ kaynaklı ağrılar benzer yakınmalara yol açabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, kasın hareket açıklığını geri kazandırmak ve duruş, stres ya da uyku sorunları gibi tetik noktaların sürmesine katkıda bulunan etkenleri ele almaktır. Kaynakların saydığı seçenekler şunlardır:

Fizik tedavi ve egzersiz

• Germe egzersizleri: Gergin kasların düzenli olarak esnetilmesi tedavinin temel parçalarındandır. American Family Physician'daki derlemeye göre enjeksiyondan sonra yapılan aktif germe egzersizleri tedavinin etkisini artırır.
• Püskürt ve ger tekniği: Cildi soğutan bir sprey uygulanırken kasın gerilmesidir.
• Masaj ve manuel terapi
• Sıcak ya da soğuk uygulama
• Ultrason ve TENS: Cleveland Clinic, ultrason tedavisini ve deriden elektriksel sinir uyarımını (TENS) seçenekler arasında sayar.

Fizik tedavi hakkında genel bilgi için Fizik tedavi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

İğne ile yapılan uygulamalar

• Tetik nokta enjeksiyonu: Tetik noktaya ince bir iğneyle genellikle uyuşturucu bir ilaç verilmesidir. American Family Physician'daki derlemeye göre enjeksiyon sonrası hassasiyet genellikle üç-dört gün içinde geçer. Derleme, iki-üç denemeden sonra yarar görülmezse enjeksiyonların tekrarlanmasının önerilmediğini belirtir.
• Kuru iğneleme: İlaç verilmeden, yalnızca iğnenin tetik noktaya batırılmasıdır. Derlemeye göre işlem sonrası hassasiyet daha fazla olabilir.

Bu işlemler hakkında bilgi için Girişimsel ağrı uygulamaları yazısına bakabilirsiniz.

İlaçlar

American Family Physician'daki derleme ve Cleveland Clinic; ağrı kesicileri, iltihap giderici ilaçları, kas gevşeticileri ve bazı antidepresanları kullanılabilecek ilaç grupları arasında sayar. İlaçları hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.

Diğer yöntemler

Cleveland Clinic akupunkturu, biyogeribildirimi ve bilişsel davranışçı terapiyi de seçenekler arasında sayar.

Evde neler yapılabilir?

Cleveland Clinic'in önerilerinden yola çıkarak:

• Ağrılı bölgeye sıcak ya da soğuk uygulayın; ılık bir banyo kasları gevşetebilir.
• Önerilen germe egzersizlerini düzenli yapın; yoga ve meditasyon gibi gevşeme yöntemlerini deneyin.
• Yeterli ve düzenli uyumaya özen gösterin. Bkz. Uyku hijyeni nedir?
• Stresi azaltmaya yönelik yöntemler kullanın. Bkz. Progresif kas gevşetme
• Düzenli egzersiz yapın; ağır yükleri kaldırmaktan kaçının.
• Dengeli beslenin ve yeterli sıvı alın.
• Uzun süre aynı pozisyonda kalıyorsanız sık sık mola verip esneyin. Bkz. Masa başı çalışanlar için hareket