Kısaca
Ağrı polikliniği, özellikle uzun süredir devam eden ve olağan tedavilerle yeterince azalmayan ağrıların değerlendirildiği ve tedavi edildiği bir birimdir. Türkiye'de bu birimlerde çoğunlukla algoloji (ağrı) uzmanları görev yapar. Değerlendirmede hekim ağrının yerini, niteliğini, şiddetini ve günlük yaşama etkisini ayrıntılı olarak sorar, muayene eder ve gerekirse tetkik ister. Tedavi planı ilaçlar, fizik tedavi, psikolojik destek ve gerektiğinde girişimsel uygulamaları bir arada içerebilir. Ağrıyla birlikte ani güçsüzlük, göğüs ağrısı, yüksek ateş ya da idrar ve dışkı kontrolünde sorun varsa poliklinik randevusu beklenmeden 112 aranmalıdır.
Ağrı polikliniği nedir, kimler başvurur?
Ağrı vücudun bir uyarı sistemidir; ancak bazen nedeni tedavi edildikten sonra da sürebilir ya da kendisi başlı başına bir sorun hâline gelebilir. MedlinePlus, kronik ağrıyı üç aydan uzun süren ya da normal iyileşme süresini aşan ağrı olarak tanımlar ve bu ağrının çoğu gün ya da her gün ortaya çıkabileceğini, haftalar, aylar hatta yıllarca sürebileceğini belirtir.
MSD Manual'a göre ağrı şu şekilde sınıflandırılabilir:
- Akut ağrı: Aniden başlayan ve kısa süren (günler ya da haftalar) ağrı.
- Kronik ağrı: Aylar ya da yıllar boyunca süren ağrı.
- Nosiseptif ağrı: Doku hasarı ve ağrı algılayıcılarının uyarılmasıyla oluşan ağrı.
- Nöropatik ağrı: Sinir sistemindeki hasardan kaynaklanan ağrı; örneğin şeker hastalığına bağlı sinir hasarı ya da zona sonrası ağrı. Bkz. Periferik nöropati
- Nosiplastik ağrı: Ağrı sinyallerinin işlenmesindeki değişikliklerle ilişkili ağrı; MSD Manual fibromiyaljiyi bu duruma örnek verir. Bkz. Fibromiyalji nedir?
MSD Manual, ruhsal etkenlerin de ağrı deneyimine katkıda bulunabileceğini belirtir.
Uzun süreli bel, boyun, eklem ya da sinir ağrısı, baş ağrısı veya kanserle ilişkili ağrısı olan kişiler, aile hekimi ya da başka bir uzmanın yönlendirmesiyle ağrı polikliniğine başvurabilir. NHS de aile hekiminin kişiyi yerel kurslara ya da hastanenin ağrı kliniğine yönlendirebileceğini belirtir. Kronik ağrı hakkında genel bilgi için Kronik ağrı nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Kronik ağrı neden ayrıca değerlendirilmeli?
MSD Manual'a göre uzun süreli ağrı; uyku bozukluğuna, enerji azlığına, iştahsızlığa, kilo kaybına, cinsel istekte azalmaya ve etkinliklere ilginin kaybolmasına yol açabilir. MSD Manual, ileri yaşta kronik ağrının düşme riskini artırabileceğini, yalnızlaşmaya ve depresyona yol açabileceğini ve fiziksel işlevleri azaltabileceğini de belirtir.
MedlinePlus'a göre kronik ağrı yaralanmalardan, enfeksiyonlardan ya da artrit ve kanser gibi süregen hastalıklardan kaynaklanabilir; çevresel etkenler ile ruh hâli ve stres gibi psikolojik etkenler de ağrıyı kötüleştirebilir. Bu nedenle ağrı polikliniğinde yalnızca ağrının kaynağı değil, ağrının kişinin yaşamını nasıl etkilediği de değerlendirilir.
Değerlendirme nasıl yapılır?
MSD Manual'ın anlattığı değerlendirme adımları şöyle özetlenebilir:
Öykü: hekimin soracağı sorular
Hekim ağrıyı ayrıntılı olarak anlamak için şu konularda sorular sorar:
- Ağrı nerede, başka bir yere yayılıyor mu?
- Ağrı nasıl bir his veriyor: keskin, künt, kramp şeklinde, yanıcı ya da batıcı mı?
- Ne zaman başladı, ne kadar sürüyor, gün içinde değişiyor mu?
- Neler ağrıyı artırıyor, neler hafifletiyor?
- Ağrı uykuyu, iştahı, ruh hâlini ve günlük işleri nasıl etkiliyor?
- Daha önce hangi ilaçlar ve tedaviler denendi, sonuçları neydi?
MSD Manual'a göre hekim ayrıca ağrının giyinme, banyo yapma gibi günlük yaşam etkinliklerine, işe, hobilere ve kişisel ilişkilere etkisini değerlendirir.
Ağrının şiddetini ölçmek
MSD Manual'a göre hekimler ağrının şiddetini anlamak için çoğunlukla 0'dan (hiç ağrı yok) 10'a (çok şiddetli ağrı) uzanan bir ölçek kullanır ya da kişiden ağrısını hafif, orta, şiddetli veya dayanılmaz olarak tanımlamasını ister. Çocuklarda ya da iletişim güçlüğü olan kişilerde, gülümseyen yüzden ağlayan yüze uzanan yüz çizimlerinden oluşan ölçekler kullanılabilir.
Fizik muayene
MSD Manual'a göre hekim kol ve bacakları olağan hareket açıklıkları boyunca hareket ettirerek bu hareketlerin ağrıya yol açıp açmadığına bakar. Dokunulduğunda belirgin ağrı oluşturan aşırı hassas bölgeleri (tetik noktalar) arar. His muayenesinde künt ve sivri uçlu araçlarla derideki duyu değişikliklerini değerlendirir.
Ruhsal değerlendirme
MSD Manual'a göre depresyon ve kaygı ağrıyı kötüleştirebileceği için hekim ruh sağlığını da değerlendirir. Çocukluk döneminde yaşanan olumsuz deneyimler, travma öyküsü, tedaviden beklentiler ve süregelen yaşam stresleri de sorulabilir. Bu sorular ağrının "hayal ürünü" olduğu anlamına gelmez; ağrıyı etkileyen tüm etkenleri anlamayı amaçlar.
Tetkikler
Hekim gerekli görürse ağrının nedenini araştırmaya yönelik tetkikler isteyebilir. Hangi tetkikin gerektiğine öykü ve muayene bulgularına göre karar verilir; daha önce yapılmış tetkiklerin sonuçlarını yanınızda getirmeniz gereksiz tekrarları önleyebilir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tedavi seçenekleri
Ağrı polikliniğinde tedavi planı kişiye göre hazırlanır ve çoğu zaman birden fazla yöntemi bir arada içerir. MSD Manual ve MedlinePlus'ın saydığı seçenekler şunlardır:
- İlaçlar: Ağrı kesiciler ve ağrının türüne göre seçilen diğer ilaçlar. İlaçları hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
- Sinir blokları ve diğer girişimsel uygulamalar: MSD Manual'a göre uyuşturucu bir ilacın sinir çevresine enjekte edilmesiyle ağrı engellenebilir. Bkz. Girişimsel ağrı uygulamaları
- Fizik tedavi ve iş-uğraşı terapisi: MSD Manual'a göre uzun süreli ağrıyı hafifletmeye ve kişinin daha iyi işlev görmesine yardım edebilir.
- Psikolojik destek: MSD Manual, ağrı yaşayan kişiler için psikolojik desteğin önemsiz görülmemesi gerektiğini vurgular; bilişsel davranışçı terapi ve biyogeribildirim yararlı olabilir. NHS de bazı kişilerin ağrıyla ilgili duygularıyla baş etmek için bir psikologdan destek almayı yararlı bulduğunu belirtir.
- Tamamlayıcı yöntemler: MedlinePlus akupunkturu, MSD Manual ise soğuk-ılık uygulamaları ve meditasyon, yoga gibi zihin-beden yöntemlerini seçenekler arasında sayar.
- Yaşam tarzı değişiklikleri: MedlinePlus; stres yönetimini, egzersizi, kilo kontrolünü ve ruh sağlığının desteklenmesini önerir.
- Ameliyat: MedlinePlus'a göre bazı durumlarda cerrahi tedavi de seçenekler arasındadır.
Randevuya hazırlık
MSD Manual'ın aktardığı değerlendirme soruları, randevuya hazırlanırken yol gösterebilir. Randevudan önce şunları not almanız yararlı olur:
- Ağrının yeri, başlangıç zamanı ve nasıl bir his verdiği
- Ağrının şiddeti (0–10 arasında bir puanla) ve gün içindeki değişimi
- Ağrıyı artıran ve azaltan durumlar
- Ağrının uykunuzu, işinizi ve günlük işlerinizi nasıl etkilediği
- Şu anda kullandığınız ve daha önce denediğiniz tüm ilaçlar ve tedaviler
- Varsa önceki tetkik sonuçlarınız, MR ya da tomografi raporlarınız
- Ağrınızla ilgili sizi en çok kaygılandıran konular ve tedaviden beklentileriniz
MSD Manual'a göre hekim tedaviden beklentilerinizi de sorabilir; bu nedenle ulaşmak istediğiniz hedefleri (örneğin daha iyi uyumak ya da yürüyüşe yeniden başlamak) önceden düşünmek görüşmeyi kolaylaştırır.
Genel randevu hazırlığı için Doktor randevusuna hazırlık ve Muayenede sorulacak sorular yazılarına bakabilirsiniz.
Evde neler yapılabilir?
NHS, uzun süreli ağrıyla yaşayan kişilere hafif egzersiz, nefes ve gevşeme teknikleri, dikkati başka yöne çevirecek etkinlikler, sosyal bağlantıları sürdürmek ve uyku düzenine dikkat etmek gibi öneriler sunar. NHS ayrıca uzun süreli hastalıkla yaşayanlara yönelik ağrı yönetimi programlarından söz eder. Bkz. Nefes egzersizleri ve Uyku hijyeni
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Göğüs ağrısı (NHS)
- İki bacakta ağrı, karıncalanma ya da güçsüzlük (NHS)
- Genital bölge ya da makat çevresinde his kaybı, idrar ya da dışkı kontrolünde ani değişiklik (NHS)
- Ciddi bir kaza ya da düşme sonrasında başlayan ağrı (NHS)
- Kol ya da bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu ya da ani başlayan çok şiddetli baş ağrısı
Aile hekiminize ya da ağrı polikliniğine başvurun:
- Ağrınız üç aydan uzun sürüyorsa
- Ağrı kesicilere rağmen ağrınız uykunuzu ve günlük işlerinizi engelliyorsa
- Ağrıyla birlikte açıklanamayan kilo kaybı ya da ateş varsa
- Ağrı nedeniyle kendinizi çökkün, kaygılı ya da umutsuz hissediyorsanız
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Ağrı polikliniğine gitmek için sevk gerekir mi?
Bu durum sağlık kurumuna ve sağlık güvencenize göre değişebilir. Aile hekiminiz değerlendirme yapıp gerekirse sizi ağrı polikliniğine yönlendirebilir. Ayrıntılar için Sevk zinciri nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Ağrı polikliniğinde hemen iğne mi yapılır?
Hayır. İlk randevu çoğunlukla değerlendirmeye ayrılır. Girişimsel uygulamalar, ağrının nedeni ve diğer tedavilere yanıt değerlendirildikten sonra, uygun görülen kişilerde planlanır.
Ağrı ölçeği neden soruluyor?
MSD Manual'a göre hekimler ağrının şiddetini anlamak için 0–10 ölçeğini ya da hafif, orta, şiddetli ve dayanılmaz gibi tanımları kullanır. Bu, ağrının şiddetini hekim ve hasta arasında ortak bir dille ifade etmeye yardım eder.
Psikolojik sorular neden soruluyor?
MSD Manual'a göre depresyon ve kaygı ağrıyı kötüleştirebilir. Bu sorular ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmez; ağrıyı etkileyen tüm etkenleri anlamayı ve tedaviyi kişiye uygun hâle getirmeyi amaçlar.
Ağrı polikliniğinde hangi doktor bakar?
Türkiye'de ağrı polikliniklerinde çoğunlukla algoloji uzmanları görev yapar. Tedavi sürecinde fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji ve ruh sağlığı uzmanlarıyla birlikte çalışılabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Bel ağrısı
- Boyun ağrısı
- Fibromiyalji
- Kronik ağrı
- Migren
- Miyofasiyal ağrı sendromu
- Periferik nöropati
- Trigeminal nevralji
- Ağrı polikliniği değerlendirmesi
- Epidural steroid enjeksiyonu
- Fizik tedavi programı değerlendirmesi
- Girişimsel ağrı uygulamaları (sinir bloğu, radyofrekans)
- Omurilik stimülasyonu (spinal kord stimülasyonu)
- Anesteziyoloji ve Reanimasyon
- Algoloji
- Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon
- Nöroloji
- Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
