Gerilim tipi baş ağrısı nedir? Belirtileri ve tedavisi

Gerilim tipi baş ağrısı nedir?

Gerilim tipi baş ağrısı, altta yatan başka bir hastalığa bağlı olmayan, yani "birincil" bir baş ağrısıdır. Halk arasında bazen "stres baş ağrısı" ya da "tansiyon tipi baş ağrısı" olarak da anılır. Buradaki "tansiyon" kelimesi kan basıncını değil, kas ve zihinsel gerginliği anlatır.

Cleveland Clinic'e göre insanların %70'inden fazlası epizodik (ara ara gelen) gerilim tipi baş ağrısı yaşar ve bu baş ağrısı kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. NHS, gerilim tipi baş ağrılarının altta yatan bir hastalığın işareti olmadığını, sıradan ve yaygın bir sorun olduğunu vurgular.

Ağrının tam olarak nasıl oluştuğu tam aydınlatılamamıştır. Baş ve boyun bölgesindeki kas gerginliğinin ve ağrıya duyarlılığın artmasının rol oynadığı düşünülür; ancak tek bir neden tanımlanmamıştır.

Belirtileri nelerdir?

Gerilim tipi baş ağrısının belirtileri migrenden oldukça farklıdır:

• Başın iki yanında, alında, şakaklarda ya da ensede baskı, sıkışma veya ağırlık hissi
• Başın etrafına sıkı bir bant bağlanmış gibi bir duygu
• Hafif ya da orta şiddette, sabit bir ağrı (zonklayıcı değil)
• Boyun ve omuz kaslarında gerginlik, saç derisinde veya boyunda dokunmakla artan hassasiyet
• Bazen ışığa ya da sese hafif bir hassasiyet

NHS'ye göre bu baş ağrısı en az 30 dakika sürer, bazen birkaç gün devam edebilir. Önemli bir özellik, ağrının günlük işleri yapmaya genellikle engel olmaması ve yürümek, merdiven çıkmak gibi hareketlerle belirgin biçimde artmamasıdır. Bulantı ve kusma tipik değildir; bunlar varsa başka bir baş ağrısı türü düşünülür.

Epizodik ve kronik gerilim tipi baş ağrısı

Hekimler gerilim tipi baş ağrısını sıklığına göre sınıflandırır. Cleveland Clinic'in aktardığı sınıflamaya göre:

• Seyrek epizodik: Ayda bir gün ya da daha az baş ağrısı
• Sık epizodik: En az üç ay boyunca ayda bir ile on dört gün arasında baş ağrısı
• Kronik: Üç ay ya da daha uzun süre, ayda on beş günden fazla baş ağrısı

Kronik gerilim tipi baş ağrısı, yaşam kalitesini, uykuyu, iş ve okul performansını belirgin biçimde etkileyebilir. Bu durumda ağrı kesicilerin sık kullanılması da sorunu büyütebileceği için hekimle birlikte uzun vadeli bir plan yapmak önemlidir.

Nedenleri ve tetikleyicileri

NHS, gerilim tipi baş ağrısının en sık tetikleyicileri olarak stresi, uyku sorunlarını ve kafein tüketimini sayar. Cleveland Clinic ise katkıda bulunabilecek başka etkenleri şöyle sıralar:

• Uzun süre telefona veya bilgisayara eğilmekten kaynaklanan boyun zorlanması
• Uzun süre ekrana bakmaya bağlı göz yorgunluğu
• Çene eklemi (temporomandibular eklem) sorunları, diş sıkma
• Boyun omurlarında yaşa bağlı kireçlenme
• Uyku apnesi ve uykusuzluk gibi uyku bozuklukları
• Kaygı ve depresyon

Bunların yanında öğün atlamak, yetersiz sıvı alımı, uzun süre aynı pozisyonda çalışmak ve fiziksel hareketsizlik de pek çok kişide ağrıyı kolaylaştırır.

Ağrı kesici kullanımı ve "rebound" baş ağrısı

Ağrı kesicilerin çok sık ya da uzun süre kullanılması, ilaç aşırı kullanımı baş ağrısına (rebound baş ağrısı) yol açabilir. Bu durumda ağrı kesicinin etkisi geçtikçe baş ağrısı yeniden başlar ve kişi giderek daha sık ilaç almaya başlar. Cleveland Clinic, bu riski azaltmak için ağrı kesicilerin ayda on günden fazla kullanılmamasını önerir. Ağrı kesici ihtiyacınız arttıysa bunu hekiminizle mutlaka konuşun.

Migrenle farkı nedir?

İki baş ağrısı türü bazen bir arada görülebilir, bu nedenle ayırt etmek kafa karıştırıcı olabilir. Genel çizgiler şöyledir:

• Yer: Gerilim tipi baş ağrısı çoğunlukla iki taraflıdır; migren sıklıkla tek taraflıdır.
• Nitelik: Gerilim tipi baskı ve sıkışma şeklindedir; migren zonklayıcıdır.
• Şiddet: Gerilim tipi hafif-orta, migren çoğu zaman orta-şiddetlidir.
• Hareket: Gerilim tipi baş ağrısı fiziksel aktiviteyle artmaz; migren artar.
• Eşlik eden belirtiler: Migrende bulantı, kusma ve belirgin ışık-ses hassasiyeti sıktır.

NHS, ağrı alında veya başın bir yanında zonklayıcıysa ve bulantı, kusma ya da ışık-ses hassasiyeti eşlik ediyorsa bunun gerilim tipi değil başka bir baş ağrısı olabileceğini ve hekime başvurulması gerektiğini belirtir.

Tanı nasıl konur?

Tanı, büyük ölçüde hasta öyküsüne ve muayeneye dayanır. Hekim baş ağrısının ne zaman başladığını, ne sıklıkla tekrarladığını, hangi durumların tetiklediğini ve ilaçlara nasıl yanıt verdiğini sorar; nörolojik muayene yapar. Cleveland Clinic'in belirttiği gibi, başka bir nedenden şüphelenildiğinde beyin tomografisi ya da MR istenebilir; ancak tipik gerilim tipi baş ağrısında bu tetkikler çoğu zaman gerekmez.

Muayeneye gitmeden önce birkaç hafta boyunca baş ağrısı günlüğü tutmak çok işe yarar. Ağrının başladığı saat, süresi, şiddeti, o günkü uyku süreniz, stres düzeyiniz, öğünleriniz ve kullandığınız ilaçları not edin.

Tedavi yaklaşımları

Ağrı sırasında

Ara sıra gelen gerilim tipi baş ağrılarında reçetesiz ağrı kesiciler çoğu kişide yeterli rahatlama sağlar. NHS, gebelikte hangi ağrı kesicinin kullanılabileceği ve bazı ilaçların 16 yaş altında uygun olmadığı gibi önemli farklar bulunduğunu hatırlatır. Bu nedenle hangi ilacın size uygun olduğunu hekiminize ya da eczacınıza danışın ve kullanım sıklığını sınırlı tutun.

İlaç dışı yöntemler de ağrıyı hafifletebilir:

• Ense veya alına ılık ya da soğuk uygulama
• Boyun ve omuz kaslarına hafif masaj
• Kısa bir yürüyüş, esneme ve gevşeme egzersizleri
• Sessiz bir ortamda dinlenmek, ekrandan uzaklaşmak

Sık tekrarlayan veya kronik ağrıda

Baş ağrısı sık tekrarlıyorsa ya da kronikleştiyse hekim koruyucu tedavi seçeneklerini değerlendirebilir. NHS, bu amaçla bazı antidepresan ilaçların düşük dozda kullanılabildiğini ve etkisinin ortaya çıkmasının birkaç ay sürebildiğini belirtir. Cleveland Clinic de kronik gerilim tipi baş ağrısında bazı ilaç gruplarının yanı sıra biyofeedback, meditasyon, bilişsel davranışçı terapi ve fizik tedavinin kullanılabildiğini aktarır. Hangi yöntemin uygun olduğuna, kişinin diğer sağlık sorunları ve kullandığı ilaçlar göz önüne alınarak hekimle birlikte karar verilir.

Önleme: günlük alışkanlıklar

Cleveland Clinic'e göre stresi yönetmek, gerilim tipi baş ağrısını önlemenin temel yollarından biridir. Aşağıdaki adımlar pek çok kişide atak sıklığını azaltabilir:

• Düzenli uyku: Her gün benzer saatlerde yatıp kalkmak
• Düzenli hareket: Haftanın çoğu günü yürüyüş, yüzme, yoga gibi orta yoğunlukta egzersiz
• Duruşa dikkat: Ekranı göz hizasında tutmak, telefona uzun süre eğilmemek, sandalye ve masa düzenini ayarlamak
• Mola vermek: Masa başında çalışırken düzenli aralıklarla kalkıp boyun ve omuzları esnetmek
• Kafeini ölçülü tüketmek: Fazla kafeinden ve kafeinin aniden kesilmesinden kaçınmak
• Öğün ve sıvı düzeni: Öğün atlamamak, gün içinde yeterli su içmek
• Gevşeme teknikleri: Nefes egzersizleri, kas gevşetme çalışmaları, kısa yürüyüşler
• Göz kontrolü: Görme kusurları varsa düzeltilmesi