Kısaca
Mesane sarkması (sistosel), mesaneyi ve vajina ön duvarını destekleyen dokuların zayıflayıp gevşemesi sonucunda mesanenin vajinanın içine doğru sarkmasıdır. NIDDK'ye göre pelvik organ sarkmasının en sık görülen türüdür. Vajinada dolgunluk ya da şişlik hissi, alt karında baskı ve idrar yapmayla ilgili yakınmalara yol açabilir; ancak pek çok kadında hiçbir belirti vermez. Tedavi; pelvik taban egzersizlerinden vajinaya yerleştirilen destek aracına (pesser) ve ameliyata kadar uzanır ve belirtilerin ağırlığına göre seçilir.
Mesane sarkması nedir?
Mesane, idrarın biriktiği kaslı bir torbadır ve pelvis bölgesinde, vajinanın ön duvarının hemen üzerinde yer alır. Normalde kaslar, bağlar ve vajina duvarı mesaneyi yerinde tutar. NIDDK'ye göre bu destek dokular zayıflayıp gerildiğinde mesane vajinanın içine doğru kabarır; bu duruma sistosel ya da mesane sarkması denir.
Mesane sarkması, pelvik organ sarkması adı verilen geniş bir grubun parçasıdır. NHS'e göre pelvik organ sarkmasında rahim, mesane ya da bağırsak vajinanın içine doğru kabarır. Aynı kişide birden fazla organın sarkması da görülebilir; rahmin sarkması için Rahim sarkması (prolapsus) yazımıza bakabilirsiniz.
NIDDK'ye göre doğum yapmış kadınların yaklaşık yarısında bir ölçüde pelvik organ sarkması bulunur; ancak bunların çoğu belirti vermez ve fark edilmez. NHS de pelvik organ sarkmasının özellikle 50 yaş üzerindeki kadınlarda sık olduğunu belirtir.
Pelvik taban nedir?
Pelvik taban, leğen kemiğinin alt kısmında bir hamak gibi uzanan kaslar ve bağ dokularından oluşur. Bu yapı mesaneyi, rahmi ve bağırsakları taşır; aynı zamanda idrar ve dışkının kontrol altında tutulmasına yardım eder. Pelvik taban zayıfladığında organlar aşağı doğru yer değiştirebilir ve idrar tutmada güçlük yaşanabilir. Bu nedenle mesane sarkması ile idrar kaçırma sıklıkla birlikte görülür; idrar kaçırmanın türleri için İdrar kaçırma yazımıza bakabilirsiniz.
Evreleri
NIDDK ve NHS'e göre sarkmanın derecesi 1'den 4'e kadar evrelendirilir:
- 1. evre: Mesane vajinanın içine hafifçe sarkmıştır.
- 2. ve 3. evre: Sarkma giderek artar; mesane vajina girişine yaklaşır ya da ulaşır.
- 4. evre: En ağır durumdur; sarkan doku vajina girişinin dışına taşar.
Evre, muayenede mesanenin normal konumundan ne kadar aşağı indiğine göre belirlenir. Evre yüksekliği tek başına tedavi kararını belirlemez; belirtilerin günlük yaşamı ne kadar etkilediği de önemlidir.
Belirtileri nelerdir?
Pek çok kadında, özellikle hafif sarkmalarda hiçbir yakınma olmaz. NIDDK ve NHS'in saydığı belirtiler şunlardır:
- Vajinada dolgunluk, şişlik ya da "bir şey aşağı iniyor" hissi
- Vajina içinde ya da girişinde elle hissedilen veya görülen bir kabarıklık
- Alt karında ve pelviste ağırlık ya da baskı hissi
- İdrara başlamakta güçlük, idrar akımının zayıf olması
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
- Sık ve ani sıkışma hissiyle idrara çıkma
- Öksürme, hapşırma ya da egzersiz sırasında idrar kaçırma
- Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık
NIDDK'ye göre belirtiler genellikle ıkınma, ağır kaldırma ya da uzun süre ayakta kalma ile artar; uzanınca hafifleyebilir. Mesane tam boşalamadığında idrar yolu enfeksiyonları daha sık görülebilir. Ayrıntı için İdrar yolu enfeksiyonu yazımıza bakabilirsiniz.
Neden olur, risk etkenleri nelerdir?
Mesane sarkmasının temelinde pelvik taban kaslarının ve destek dokuların zayıflaması yatar. NIDDK ve NHS'in saydığı risk etkenleri şunlardır:
- Vajinal doğum: Doğum sırasında pelvik taban kasları ve bağlar gerilip zarar görebilir.
- Yaş ve menopoz: Yaşla birlikte dokular doğal olarak zayıflar. Menopoz dönemindeki değişiklikler için Menopoz belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.
- Fazla kilo: Karın içi basıncı artırır.
- Süregen kabızlık ve ıkınma: Bkz. Kabızlık nedenleri
- Uzun süren öksürük: Sigara içenlerde ya da akciğer hastalığı olanlarda sık görülür.
- Sık ağır kaldırma
- Daha önce geçirilmiş pelvik ameliyatlar
- Ailede sarkma öyküsü
- NHS'e göre bağ dokusunu etkileyen bazı kalıtsal hastalıklar da riski artırabilir.
Bu konuda
Mesane sarkması (sistosel) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Nasıl teşhis edilir?
Tanı çoğunlukla pelvik muayeneyle konur. NHS'e göre hekim belden aşağısını soyunmanızı ister ve vajinayı incelemek için spekulum adı verilen bir alet kullanabilir. Muayene sırasında sarkmanın belirginleşmesi için ıkınmanız ya da öksürmeniz istenebilir.
NIDDK'ye göre gerekirse şu testler de yapılabilir:
- İşeme sonrası kalan idrar ölçümü: İdrar yaptıktan sonra mesanede ne kadar idrar kaldığı ultrason ya da ince bir sonda ile ölçülür.
- İşeme sistoüretrografisi: Mesane özel bir boyalı sıvıyla doldurulur ve idrar yaparken röntgen görüntüleri alınır; mesanenin şekli ve boşalması değerlendirilir.
- İdrar kaçırma da varsa mesanenin basınç ve akım özelliklerini ölçen ürodinami testleri
İdrar yolu enfeksiyonu şüphesinde idrar tahlili de istenebilir.
Tedavi seçenekleri
Tedavi, sarkmanın derecesine, belirtilere, yaşa, genel sağlık durumuna ve kişinin tercihlerine göre planlanır. Belirti vermeyen hafif sarkmalar çoğu zaman yalnızca izlenir. NHS, en uygun seçeneğe hekimle birlikte karar verilmesi gerektiğini vurgular; bu kararda ileride gebelik düşünülüp düşünülmediği ve cinsel yaşamla ilgili beklentiler de göz önünde bulundurulur. Çoğu zaman önce ameliyat dışı yöntemler denenir.
Yaşam tarzı değişiklikleri
NHS'in önerileri şunlardır:
- Sağlıklı bir kiloya ulaşmak ya da kiloyu korumak
- Kabızlığı önlemek için lifli beslenmek ve yeterli sıvı almak
- Ağır kaldırmaktan ve ıkınmaya yol açan zorlayıcı hareketlerden kaçınmak
- Sigarayı bırakmak
Pelvik taban egzersizleri
NIDDK ve NHS, pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizleri (Kegel egzersizleri) temel tedaviler arasında sayar. Bu egzersizlerde idrarı ya da gazı tutuyormuş gibi pelvik taban kasları sıkılıp gevşetilir. Doğru kasları çalıştırmak için bir fizyoterapistten ya da hekimden destek almak yararlı olabilir. Egzersizler düzenli yapıldığında hafif sarkmalarda belirtileri azaltabilir ve ilerlemeyi yavaşlatabilir.
Pesser
Pesser, vajinanın içine yerleştirilen, plastik ya da silikondan yapılmış bir destek aracıdır. NIDDK ve NHS'e göre mesaneyi yerinde tutmaya yardımcı olur. Farklı biçim ve boyutları vardır; uygun olan muayenede belirlenir. Pesser düzenli olarak çıkarılıp temizlenmeli ve kontrolleri aksatılmamalıdır.
Hormon tedavisi
NHS'e göre menopoz sonrası dönemde vajinaya uygulanan krem, tablet ya da halka şeklindeki hormon tedavileri belirtileri hafifletmek için önerilebilir. Uygun olup olmadığına hekim karar verir.
Ameliyat
Diğer yöntemlerle yeterli rahatlama sağlanamazsa ameliyat değerlendirilebilir. NIDDK'ye göre en sık yapılan ameliyat, vajina ön duvarının onarımıdır: Mesane yerine yerleştirilir ve destek dokular sıkılaştırılır. Cinsel ilişki beklentisi olmayan bazı kadınlarda vajinayı daraltarak destek sağlayan bir ameliyat da seçenekler arasındadır. NHS, vajinal file (mesh) kullanılan ameliyatların artık yalnızca başka seçenek kalmadığında yapıldığını belirtir. Her ameliyatın riskleri ve yararları hekimle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.
Mesane sarkmasından korunmak mümkün mü?
NIDDK'ye göre sarkmayı her zaman önlemek mümkün değildir; ancak şu alışkanlıklar riskin azalmasına ve var olan sarkmanın ilerlemesinin yavaşlamasına yardımcı olabilir:
- Sağlıklı kiloyu korumak
- Pelvik taban egzersizlerini düzenli yapmak; özellikle doğumdan sonra bu egzersizlere önem vermek
- Ağır kaldırmaktan kaçınmak, kaldırmak gerektiğinde dizleri bükerek yük almak
- Kabızlığı tedavi etmek ve tuvalette ıkınmaktan kaçınmak
- Uzun süren öksürüğü tedavi ettirmek ve sigarayı bırakmak
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hekiminize başvurun (NHS ve NIDDK):
- Vajinanızda ya da çevresinde bir şişlik veya kabarıklık fark ederseniz
- Alt karında ağırlık, baskı hissi ya da vajinada dolgunluk varsa
- İdrar kaçırma, idrara başlamakta güçlük ya da mesanenin tam boşalmadığı hissi varsa
- Sık idrar yolu enfeksiyonu geçiriyorsanız
- Pesser kullanırken kanama, kötü kokulu akıntı ya da ağrı olursa
Beklemeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun:
- Hiç idrar yapamıyorsanız ve alt karında giderek artan ağrı ve şişlik varsa
- Ateş, titreme ve böğür ağrısı gibi böbrek enfeksiyonunu düşündüren belirtiler varsa
- Sarkan dokuda yoğun kanama ya da şiddetli ağrı varsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Mesane sarkması kendiliğinden geçer mi?
Sarkan dokunun kendiliğinden eski yerine dönmesi beklenmez. Ancak hafif sarkmalarda pelvik taban egzersizleri ve yaşam tarzı değişiklikleri belirtileri azaltabilir.
Mesane sarkması tehlikeli midir?
Çoğu zaman yaşamı tehdit eden bir durum değildir; ancak idrar kaçırma, enfeksiyon ve günlük yaşamda rahatsızlığa yol açabilir. Belirtileriniz varsa değerlendirme yaptırmanız önerilir.
Pesser kullanırken cinsel ilişkiye girilebilir mi?
Bu, kullanılan pesserin türüne bağlıdır. Bazı pesserler ilişki öncesinde çıkarılabilir. Size uygun seçeneği hekiminizle konuşun.
Mesane sarkmasında hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirsiniz. İdrar yapma sorunlarının ön planda olduğu durumlarda üroloji uzmanı da değerlendirme yapar.
Pelvik taban egzersizleri ne zaman etkisini gösterir?
Egzersizlerin etkisi kişiden kişiye değişir ve düzenli yapıldığında zamanla ortaya çıkar. Doğru kasları çalıştırdığınızdan emin olmak için bir fizyoterapistten destek alabilirsiniz.
Doğum sonrasında mesane sarkmasını önlemek için ne yapılabilir?
Doğumdan sonra pelvik taban egzersizlerine başlamak, kabızlığı önlemek ve ağır kaldırmaktan kaçınmak pelvik taban kaslarının desteklenmesine yardımcı olur.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
