Kısaca
Meme kanseri cerrahisi, meme kanserinin tedavisinde çoğu zaman temel basamaklardan biridir. Başlıca iki seçenek vardır: tümörün çevresindeki bir miktar sağlıklı dokuyla birlikte çıkarıldığı meme koruyucu cerrahi (lumpektomi) ve memenin tamamının çıkarıldığı mastektomi. Her iki ameliyatta da kanserin koltuk altındaki lenf bezlerine yayılıp yayılmadığını anlamak için çoğunlukla sentinel lenf nodu biyopsisi yapılır. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'ne (NCI) göre erken evre meme kanseri olan kadınların çoğu meme koruyucu cerrahiyi seçebilir; bu ameliyattan sonra genellikle ışın tedavisi gerekir. Hangi ameliyatın uygun olduğu; tümörün özellikleri, meme boyutu ve kişinin tercihleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Meme kanseri cerrahisi nedir?
Meme kanseri cerrahisinin amacı, memedeki tümörü tamamen çıkarmak ve hastalığın koltuk altındaki lenf bezlerine yayılıp yayılmadığını belirlemektir. Ameliyattan elde edilen bilgiler, sonrasında ışın tedavisi (radyoterapi), ilaç tedavileri (kemoterapi, hormon tedavisi ve hedefe yönelik tedaviler) gibi ek tedavilerin planlanmasına da yön verir.
NCI'ye göre meme kanseri cerrahisi başlıca iki şekilde yapılır: meme koruyucu cerrahi ve mastektomi. Her ikisi de gerektiğinde meme onarımı (rekonstrüksiyon) ile birlikte planlanabilir. Meme kanserinin belirtileri ve tanı süreci hakkında bilgi için bkz. Meme kanseri belirtileri ve Meme biyopsisi
Meme koruyucu cerrahi (lumpektomi)
Bu ameliyatta tümör, çevresindeki bir miktar sağlıklı dokuyla birlikte çıkarılır ve memenin büyük bölümü korunur. Çıkarılan doku patoloji laboratuvarında incelenir; tümörün çevresinde yeterli sağlıklı doku (temiz cerrahi sınır) bırakılıp bırakılmadığına bakılır. Sınırlarda tümör hücresi görülürse ek bir ameliyat gerekebilir.
NCI'ye göre meme koruyucu cerrahiden sonra genellikle ışın tedavisi uygulanır. Bu tedavi çoğunlukla haftada 5 gün, 6 haftaya kadar sürebilir. Işın tedavisi döneminde yorgunluk ve deride değişiklikler görülebilir.
NCI'ye göre meme koruyucu cerrahi sonrasında normal etkinliklere dönüş genellikle yaklaşık 2 hafta sürer.
Mastektomi
Mastektomide memenin tamamı çıkarılır. MedlinePlus'a göre mastektominin farklı türleri vardır:
- Meme başı koruyucu mastektomi: Meme dokusu çıkarılırken meme başı ve çevresindeki koyu renkli alan (areola) korunur.
- Deri koruyucu mastektomi: Meme başı ve areola ile birlikte mümkün olduğunca az deri çıkarılır.
- Total (basit) mastektomi: Meme, meme başıyla birlikte çıkarılır.
- Modifiye radikal mastektomi: Memeyle birlikte koltuk altındaki lenf bezleri de çıkarılır.
- Radikal mastektomi: Göğüs duvarı kaslarının da çıkarıldığı en kapsamlı ameliyattır ve günümüzde seyrek uygulanır.
MedlinePlus'a göre mastektomi genel anestezi altında yapılır ve yaklaşık 2–3 saat sürer. Ameliyattan sonra biriken sıvının boşaltılması için göğüse dren adı verilen ince tüpler yerleştirilebilir. MedlinePlus, kadınların çoğunun yaklaşık 24 saat hastanede kaldığını, bazılarının aynı gün eve dönebildiğini belirtir.
NCI'ye göre mastektomi sonrasında normal etkinliklere dönüş 3–4 hafta, meme onarımı da yapıldıysa 6–8 hafta ya da daha uzun sürebilir. Hastalığın evresine göre mastektomiden sonra da ışın tedavisi gerekebilir.
Meme onarımı (rekonstrüksiyon)
MedlinePlus'a göre plastik cerrahlar meme onarımına mastektomiyle aynı ameliyatta başlayabilir ya da onarım daha sonra yapılabilir. NCI'ye göre onarım, protez (implant) ya da kişinin kendi dokusundan hazırlanan flepler kullanılarak yapılabilir ve istenen görünüme ulaşmak için birden fazla ameliyat gerekebilir. Onarım yapmamak da bir seçenektir; bu karar kişinin kendi tercihidir.
Hangi ameliyat kime uygun?
NCI'ye göre araştırmalar, meme koruyucu cerrahi geçiren kadınların mastektomi geçirenler kadar uzun yaşadığını göstermektedir. Bu nedenle erken evre meme kanseri olan kadınların çoğu meme koruyucu cerrahiyi seçebilir.
NCI'ye göre mastektomi şu durumlarda daha uygun bir seçenek olabilir:
- Meme küçük, kanserli alan ise geniş olduğunda
- Kanser memenin birden fazla bölgesinde olduğunda
- Kanser meme başının altında yer aldığında
- Kişi ışın tedavisi alamadığında ya da almak istemediğinde
MedlinePlus, BRCA1 ya da BRCA2 gen değişikliği taşıyan ya da ailesinde güçlü meme kanseri öyküsü bulunan bazı yüksek riskli kişilerde, kanseri önlemek amacıyla da mastektomi yapılabildiğini belirtir. Bkz. Kalıtsal kanser riski (BRCA)
Bu karar, tedavi ekibinizle birlikte; tümörün özellikleri, ek tedavi gereksinimi ve sizin değerleriniz ile tercihleriniz dikkate alınarak verilir. Kararı vermeden önce her seçeneğin size ne kazandıracağını ve nelere katlanmanızı gerektirebileceğini açıkça sormanız, size uygun seçeneği bulmanızı kolaylaştırır.
Bu konuda
Meme kanseri konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Koltuk altı lenf bezlerinin değerlendirilmesi
Sentinel lenf nodu biyopsisi
NCI'ye göre sentinel lenf nodu, kanser hücrelerinin tümörden ilk ulaşma olasılığının en yüksek olduğu lenf bezidir. Bu biyopsi çoğunlukla meme koruyucu cerrahi ya da mastektomiyle aynı ameliyatta, bazen de ayrı bir ameliyatla yapılır.
NCI'nin anlatımına göre işlem şöyle yapılır:
- Tümörün yakınına az miktarda radyoaktif bir madde, mavi bir boya ya da her ikisi enjekte edilir.
- Cerrah, radyoaktiviteyi algılayan bir cihazla ya da boyanın rengini görerek sentinel lenf bezini bulur.
- Küçük bir kesiyle bu bez çıkarılır ve patoloji uzmanı tarafından incelenir.
Sentinel lenf bezinde kanser hücresi görülmezse, kanserin yakındaki lenf bezlerine yayılmamış olması olasıdır. Kanser hücresi görülürse ek lenf bezlerinin çıkarılması gerekebilir. NCI, bu yöntemin de bazen kanser hücrelerini gözden kaçırabileceğini (yanlış negatif sonuç) ve bu olasılığın tedavi planlanırken göz önünde tutulduğunu belirtir. NCI'ye göre meme kanserinde araştırmalar, uygun hastalarda koltuk altındaki tüm lenf bezlerini çıkarmak yerine yalnızca sentinel lenf nodu biyopsisi yapmanın yeterli olabildiğini göstermiştir. Daha az lenf bezi çıkarılması yan etki riskini de azaltır.
Ameliyat öncesi hazırlık
MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:
- Kan sulandırıcı ilaçlar kullanıyorsanız hekiminize bildirin; hangi ilacın ne zaman kesileceğine hekiminiz karar verir.
- Tüm hastalıklarınızı, kullandığınız ilaçları ve takviyeleri cerrahınıza söyleyin.
- Ameliyattan sonra sizi eve götürecek birini ayarlayın.
Ameliyat öncesinde aklınızdaki soruları not etmek yararlıdır. NCI'nin önerdiği sorulardan bazıları şunlardır: Meme koruyucu cerrahi için uygun muyum? Ne tür bir ışın tedavisi gerekecek? Meme onarımında meme başım korunabilir mi? Hangi sorunlar için dikkatli olmalıyım? Ayrıca genel anestezi hakkında bilgi için bkz. Genel anestezi nedir?
Ameliyat sonrası iyileşme ve olası yan etkiler
MedlinePlus'a göre kadınların çoğu mastektomiden sonra iyi iyileşir; ancak kemoterapi ya da ışın tedavisi gibi ek tedaviler gerekebilir. Bkz. Kemoterapi nedir?
MedlinePlus ve NCI'nin sıraladığı olası yan etkiler ve riskler şunlardır:
- Lenfödem: Lenf bezleri çıkarıldıysa kolda ya da göğüs duvarında sıvı birikmesine bağlı şişlik gelişebilir.
- Seroma: Ameliyat bölgesinde sıvı birikmesi
- Uyuşma, karıncalanma ve ağrı: Ameliyat bölgesinde ve kolun iç yüzünde görülebilir.
- Omuzda ağrı ve hareket kısıtlılığı: Kol egzersizleri hareket açıklığının korunmasına yardım eder.
- Kanama ve yara sorunları
- Mavi boyaya karşı alerjik tepki: Sentinel lenf nodu biyopsisinde seyrek görülebilir.
- Mastektomi sonrası: NCI'ye göre uyuşukluk, gerginlik hissi ve vücut dengesinde değişiklik hissedilebilir; protezle yapılan onarımlarda protezin sertleşmesi ya da sızdırması gibi sorunlar gelişebilir.
Ameliyattan sonra size verilen dren ve yara bakımı, kol egzersizleri ve kontrol randevularıyla ilgili talimatlara uymak iyileşmeyi destekler.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Ameliyattan sonra şu durumlarda cerrahi ekibinize hemen ulaşın:
- Ameliyat bölgesinde artan kızarıklık, sıcaklık, şişlik ya da kötü kokulu akıntı
- 38 °C ve üzeri ateş
- Dren çevresinde ya da yarada durmayan kanama
- Kolda yeni başlayan ya da giderek artan şişlik
- Ağrı kesicilerle geçmeyen ağrı
Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, bacakta şişlikle birlikte nefes darlığı ya da bilinç bulanıklığı gibi acil belirtilerde 112'yi arayın.
Ameliyattan bağımsız olarak, memede yeni bir kitle, deride çekinti ya da meme ucundan kanlı akıntı fark ederseniz hekiminize başvurun.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Meme koruyucu cerrahi mastektomi kadar güvenli mi?
NCI'ye göre araştırmalar, meme koruyucu cerrahi geçiren kadınların mastektomi geçirenler kadar uzun yaşadığını göstermektedir. Meme koruyucu cerrahiden sonra genellikle ışın tedavisi gerekir. Size hangisinin uygun olduğunu tedavi ekibinizle konuşun.
Mastektomi ne kadar sürer, hastanede kaç gün kalınır?
MedlinePlus'a göre mastektomi yaklaşık 2–3 saat sürer. Kadınların çoğu yaklaşık 24 saat hastanede kalır; bazıları aynı gün eve dönebilir.
Sentinel lenf nodu biyopsisi nedir?
Kanserin koltuk altındaki lenf bezlerine yayılıp yayılmadığını anlamak için, kanser hücrelerinin ilk ulaşacağı lenf bezinin bulunup çıkarılmasıdır. NCI'ye göre bulmak için radyoaktif bir madde, mavi boya ya da ikisi birlikte kullanılır.
Ameliyattan sonra ne zaman günlük yaşama dönerim?
NCI'ye göre meme koruyucu cerrahiden sonra yaklaşık 2 hafta, mastektomiden sonra 3–4 hafta, onarım yapıldıysa 6–8 hafta ya da daha uzun sürebilir.
Meme onarımı aynı ameliyatta yapılabilir mi?
MedlinePlus'a göre onarıma mastektomiyle aynı ameliyatta başlanabilir ya da onarım daha sonra yapılabilir. Seçenekleri plastik cerrah ve meme cerrahınızla birlikte değerlendirebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Kalıtsal kanser riski (BRCA ve benzeri)
- Lenfödem
- Meme kanseri
- Memede kitle
- Kemoterapi ve ilaç tedavisi değerlendirmesi
- Lenfödem rehabilitasyonu (lenf drenajı)
- Meme biyopsisi
- Meme kanseri cerrahisi
- Radyoterapi uygulaması (ışın tedavisi)
- Gama prob (sentinel lenf nodu tespiti)
- Genel Cerrahi
- Cerrahi Onkoloji
- Tıbbi Onkoloji
- Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi
- Radyasyon Onkolojisi
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
