Kısaca
Mastit, memenin bir bölümünde şişlik, sıcaklık, kızarıklık ve ağrıyla seyreden iltihaptır. NHS'e göre en sık emziren annelerde görülür; ancak emzirmeyen kadınlarda ve erkeklerde de gelişebilir. Emzirme döneminde çoğunlukla sütün memede birikmesiyle başlar ve emzirmeye devam etmek, dinlenmek ve ağrı kesiciler gibi evde alınacak önlemlerle sıklıkla düzelir. Belirtiler düzelmezse hekim antibiyotik başlayabilir. Granülomatöz mastit ise emzirmeyle doğrudan ilişkili olmayan, daha seyrek görülen ve özel değerlendirme gerektiren bir iltihap türüdür.
Mastit nedir?
Mastit, meme dokusunun iltihaplanmasıdır. İltihap mikrop (bakteri) kaynaklı olabileceği gibi, sütün birikmesine ya da vücudun bağışıklık tepkisine bağlı olarak mikrop olmadan da gelişebilir. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) mastiti, en sık emziren kadınlarda görülen ve tıkanmış ya da enfekte olmuş süt kanallarından kaynaklanan ağrılı bir meme durumu olarak tanımlar. NCI'ye göre memede kızarıklık ya da renk koyulaşması, yumruluk, sıcaklık, hassasiyet, meme ucundan akıntı, ateş ve grip benzeri belirtiler görülebilir. StatPearls, mastiti başlıca üç gruba ayırır:
- Emzirme dönemi (laktasyonel) mastiti: En sık görülen türdür. StatPearls'a göre çoğunlukla doğumdan sonraki ilk 6 hafta içinde ortaya çıkar.
- Periduktal mastit: Meme ucunun çevresindeki süt kanallarını etkileyen, süregen seyredebilen bir iltihaptır; çoğunlukla genç kadınlarda görülür.
- İdiyopatik granülomatöz mastit: "İdiyopatik" nedeni bilinmeyen, "granülomatöz" ise dokuda iltihap hücrelerinin küçük kümeler oluşturduğu anlamına gelir. StatPearls'a göre seyrek görülür ve çoğunlukla doğumdan sonraki 5 yıl içindeki kadınları etkiler.
Neden olur?
Emzirme döneminde
NHS'e göre emzirme döneminde mastit çoğunlukla sütün memede birikmesiyle gelişir. StatPearls; sütün yeterince boşalmamasını, meme ucundaki yaralanmaları, bebeğin memeyi doğru kavrayamamasını ve memedeki bakteri dengesinin bozulmasını risk etkenleri arasında sayar. MedlinePlus'a göre bakteriler, en sık da Staphylococcus aureus adlı bakteri, meme ucundaki çatlaklardan girerek enfeksiyona yol açabilir.
Emzirme dışında
NHS'e göre emzirmeyen kişilerde mastit riskini artıran durumlar şunlardır:
- Sigara içmek
- Meme ucunda yara, çatlak ya da piercing
- Meme protezi (implant)
- Bağışıklık sisteminin zayıf olması
- Meme ucu çevresindeki kılların alınması
StatPearls, sigaranın periduktal mastit için önemli bir risk etkeni olduğunu, fazla kilo ve içe dönük meme ucunun da bu türle ilişkili olabileceğini belirtir. Granülomatöz mastit için ise gebelik, emzirme, yaralanma, diyabet ve hormonal doğum kontrol yöntemlerinin kullanımı ilişkili etkenler arasında sayılır.
Belirtileri nelerdir?
NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:
- Memenin bir bölümünde şişlik, sıcaklık ve ağrı
- Kızarıklık; kızarıklık çoğunlukla kama biçimindedir. NHS, koyu tenlerde kızarıklığın daha zor fark edilebileceğini belirtir.
- Memede sertleşmiş bir alan ya da kitle
- Yanma tarzında ağrı; bu ağrı sürekli olabileceği gibi yalnızca emzirirken de hissedilebilir
- Meme ucundan akıntı; akıntı beyaz olabilir, kan çizgileri ya da irin içerebilir
- Ateş, titreme, kas ağrıları ve yorgunluk gibi grip benzeri belirtiler; MedlinePlus'a göre bulantı ve kusma da görülebilir
- Koltuk altında hassas, şişmiş lenf bezleri
StatPearls'a göre granülomatöz mastitte genellikle memede hassas, kızarık bir kitle bulunur; bazı kadınlarda eklemlerde şişlik ve ağrı ile bacaklarda kızarık, ağrılı nodüller de görülebilir. Periduktal mastitte ise meme başı çevresinde kitle, akıntı ve apse gelişebilir.
Tanı nasıl konur?
Emzirme dönemindeki mastit çoğunlukla belirtiler ve muayeneyle tanınır. MedlinePlus'a göre hekim, apse gelişip gelişmediğini anlamak için memeyi muayene eder; irin dolu bir kitleden şüphelenildiğinde ultrason kullanılır.
Emzirmeyen kadınlarda ise durum farklıdır. MedlinePlus, emzirme dışı meme enfeksiyonlarının nadiren meme kanserinin bir belirtisi olabileceğini belirtir. Bu nedenle bu kadınlarda ultrason, mamografi, MR ve biyopsi gibi ek incelemeler gerekebilir. StatPearls da emzirme dışı mastitlerde, özellikle granülomatöz mastitte, tanının görüntüleme ve kalın iğne (tru-cut) biyopsisiyle doğrulanmasının önemini vurgular; çünkü bu tablo kanseri taklit edebilir. Biyopsi süreci için bkz. Meme biyopsisi
Gerekirse süt ya da irin örneğinden kültür alınarak etken bakteri belirlenebilir.
Bu konuda
Meme iltihabı (mastit) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Evde neler yapılabilir?
NHS'e göre emzirme dönemi mastiti çoğu zaman evde alınan önlemlerle düzelir. NHS'in önerileri şunlardır:
- Emzirmeye devam edin: Etkilenen memeden de emzirmeyi sürdürün ya da sütü elle sağın. Sütün boşalması iltihabın azalmasına yardım eder. MedlinePlus da emzirmeye devam etmenin şişliği azalttığını belirtir.
- Emzirme pozisyonunu ve bebeğin memeyi kavrayışını kontrol edin: Gerekirse bir ebe, hemşire ya da emzirme danışmanından destek alın. Bkz. Emzirme teknikleri
- Dinlenin ve bol sıvı alın.
- Ağrı kesiciler: NHS parasetamol ya da ibuprofen kullanılabileceğini, aspirin kullanılmamasını belirtir. Emzirirken ilaç kullanımını hekiminize ya da eczacınıza danışın.
- Soğuk ya da sıcak uygulama: NHS ağrıyı azaltmak için memeye kısa süreli soğuk kompres uygulanmasını önerir. MedlinePlus ise sıcak uygulamanın rahatlatabileceğini belirtir. Size hangisinin iyi geldiğini gözlemleyin.
- Destekleyici bir sütyen giyin; dar ve memeyi sıkan giysilerden kaçının.
NHS ayrıca memeye sert masaj yapılmamasını, gereğinden fazla süt sağılmamasını ve memeye yağ ya da krem sürülmemesini önerir.
Hekimin uygulayabileceği tedaviler
Antibiyotikler
NHS'e göre evde alınan önlemlere rağmen belirtiler 12–24 saat içinde düzelmezse hekim antibiyotik başlayabilir. StatPearls da emzirme mastitinde belirtiler 24 saatten uzun sürerse antibiyotik verilebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre antibiyotikler meme enfeksiyonunun tedavisinde çok etkilidir ve durum genellikle hızla düzelir. Antibiyotiklerin çoğu emzirmeyle birlikte kullanılabilir; ancak ilacı ve kullanım süresini hekiminiz belirler. İlacı yarıda bırakmayın. Bkz. Antibiyotiklerin doğru kullanımı
Meme apsesi
Mastit tedavi edilmezse ya da tedaviye yanıt vermezse memede irin birikmesi (apse) gelişebilir. StatPearls'a göre emzirme dönemi mastiti olan kadınların yaklaşık %3–11'inde apse gelişir. MedlinePlus'a göre apse iğneyle boşaltılabilir ya da küçük bir kesiyle açılıp boşaltılabilir. Bu dönemde etkilenen memeden emzirmeye kısa süre ara vermek gerekebilir.
Granülomatöz ve periduktal mastit
StatPearls'a göre granülomatöz mastitin hafif olgularında yalnızca izlem yeterli olabilir. Daha belirgin durumlarda kortizon içeren ilaçlar, antibiyotikler ya da cerrahi gibi seçenekler, hastalığın yaygınlığına göre değerlendirilir. Periduktal mastitte ise antibiyotikler ve gerekirse etkilenen süt kanallarına yönelik cerrahi uygulanabilir. StatPearls, her iki türün de tekrarlayabileceğini ve iz bırakabileceğini belirtir. Bu nedenle tedavinin genel cerrahi uzmanı tarafından planlanması ve düzenli izlem önemlidir.
Mastit önlenebilir mi?
MedlinePlus'a göre emzirme döneminde mastit riskini azaltmak için şunlar önerilir:
- Meme ucu bakımına özen göstermek ve çatlakları erken fark etmek
- Bebeği sık beslemek, memenin uzun süre dolu kalmasını önlemek
- Bebeğin memeyi doğru kavradığından emin olmak
- Sütten kesmeyi aniden değil, yavaş yavaş yapmak
- Memede başlayan iltihabı erken tedavi ettirmek
Emzirme dışı mastitlerde sigarayı bırakmak, StatPearls'ın risk etkeni olarak belirttiği bir alışkanlığı ortadan kaldırır. Lohusalık dönemi hakkında genel bilgi için bkz. Lohusalık dönemi
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS ve MedlinePlus'a göre şu durumlarda hekime başvurun:
- Evde alınan önlemlere rağmen belirtiler 12–24 saat içinde düzelmiyorsa
- Antibiyotik başladıktan sonra 48 saat içinde düzelme yoksa
- Emzirmiyorsanız ve memenizde iltihap belirtileri varsa
- Emzirirken yüksek ateşiniz varsa
- Memede kızarık, hassas, şiş ve sıcak bir alan varsa
- Koltuk altınızdaki lenf bezleri şiştiyse
- İltihap geçtikten sonra memede kitle kalıyorsa
Şu durumlarda 112'yi arayın: yüksek ateşle birlikte bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, çok hızlı kalp atışı, cildin soğuk ve alacalı görünmesi ya da belirgin halsizlik. Bunlar enfeksiyonun vücuda yayıldığını gösterebilir.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Mastit varken emzirmeye devam edebilir miyim?
NHS ve MedlinePlus'a göre evet; emzirmeye devam etmek sütün boşalmasına ve iltihabın azalmasına yardımcı olur. Apse boşaltıldıysa etkilenen memeden kısa süre ara vermeniz gerekebilir; bunu hekiminize sorun.
Mastit kendiliğinden geçer mi?
NHS'e göre emzirme dönemi mastiti çoğu zaman evde alınan önlemlerle düzelir. 12–24 saat içinde düzelme olmazsa hekime başvurmak gerekir.
Emzirmeyen kadınlarda mastit olur mu?
Olur. NHS'e göre sigara, meme ucunda yara ya da piercing, meme protezi ve bağışıklığın zayıflaması risk etkenleridir. MedlinePlus, emzirme dışı meme iltihabının nadiren meme kanserinin belirtisi olabileceğini belirttiği için mutlaka hekime gösterilmelidir.
Granülomatöz mastit nedir?
Nedeni tam bilinmeyen, memede hassas ve kızarık bir kitleyle seyreden seyrek bir iltihap türüdür. StatPearls'a göre çoğunlukla doğumdan sonraki 5 yıl içindeki kadınlarda görülür ve kanseri taklit edebildiği için biyopsiyle doğrulanması önemlidir.
Mastitte sıcak mı, soğuk mu uygulanmalı?
Kaynaklar bu konuda farklı öneriler verir. NHS, ağrıyı azaltmak için memeye kısa süreli soğuk kompres uygulanmasını önerir. MedlinePlus ise sıcak uygulamanın rahatlatabileceğini belirtir. Hangisinin size iyi geldiğini gözlemleyebilir, emin olamazsanız ebenize ya da hekiminize danışabilirsiniz. Her iki durumda da cildi doğrudan buz ya da çok sıcak bir nesneyle temas ettirmeyin.
Mastit için hangi doktora gidilir?
Emzirme döneminde aile hekimi ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ilk değerlendirmeyi yapabilir. Apse, tekrarlayan ya da emzirme dışı mastitlerde genel cerrahi uzmanı değerlendirme yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
