Kısaca
Meme ultrasonu, meme dokusunu yüksek frekanslı ses dalgalarıyla görüntüleyen bir tetkiktir. En sık, elle fark edilen bir kitlenin ya da mamografide görülen bir bulgunun sıvı dolu bir kist mi yoksa katı bir oluşum mu olduğunu anlamak için kullanılır. Radyasyon içermez; bu nedenle gebelikte ve emzirme döneminde de tercih edilebilir. Ancak mamografinin yerini tutmaz: Meme kanserinin erken işaretlerinden biri olan mikrokalsifikasyonlar (çok küçük kireçlenmeler) çoğu zaman ultrasonda görülmez.
Meme ultrasonu nedir?
Ultrason, prob adı verilen küçük bir el cihazından gönderilen ses dalgalarının dokulardan yansıyarak geri dönmesiyle görüntü oluşturur. NHS'e göre sağlık çalışanı cilde kaygan bir jel sürer ve probu incelenecek bölgenin üzerinde gezdirir. Görüntüler anlık olarak ekranda izlenir.
RadiologyInfo (Amerikan Radyoloji Koleji ile Kuzey Amerika Radyoloji Derneği'nin ortak hasta bilgilendirme sitesi), meme ultrasonunun röntgen görüntülerinde iyi görünmeyen yumuşak dokuları net biçimde gösterdiğini belirtir. Ultrason hakkında genel bilgi için bkz. Ultrason nedir?
Hangi durumlarda yapılır?
RadiologyInfo'nun sıraladığı başlıca kullanım alanları şunlardır:
- Memede ele gelen kitle ya da şişlik: Kitlenin özelliklerini değerlendirmek
- Meme başı akıntısı: Akıntının nedenini araştırmaya yardımcı olmak
- Kist mi, katı oluşum mu? Bir bulgunun sıvı dolu (kistik), katı ya da hem kistik hem katı olup olmadığını belirlemek
- Yoğun meme dokusu: RadiologyInfo'ya göre yoğun memelerde birçok kanser mamografide zor görülebildiği için ultrason ek bilgi sağlayabilir. NCI de mamografinin yoğun meme dokusu olan kadınlarda kanseri gözden kaçırma olasılığının daha yüksek olduğunu belirtir.
- Ek tarama: MR çektiremeyen yüksek riskli kadınlarda tamamlayıcı tarama yöntemi olarak
- Gebelik ve emzirme: Gebe ya da emziren kadınlarda meme yakınmalarının değerlendirilmesi
- Biyopsi rehberliği: Şüpheli bir bulgudan iğneyle parça alınırken iğnenin anlık olarak yönlendirilmesi
NHS'e göre meme kliniğine yönlendirilen kişilerde muayene, mamografi, meme ultrasonu ve gerektiğinde biyopsi birlikte yapılabilir. Hangi tetkiklerin gerektiğine yaşınız, yakınmanız ve muayene bulgularınıza göre hekiminiz karar verir. Meme kanseri belirtileri için bkz. Meme kanseri belirtileri
Memede iyi huylu değişiklikler
Memede bir değişiklik fark etmek kaygı verici olabilir; ancak MedlinePlus, meme değişikliklerinin çoğunun iyi huylu olduğunu, yani kanser olmadığını belirtir ve bunlara "iyi huylu meme hastalığı" denildiğini açıklar. MedlinePlus'ın saydığı sık iyi huylu değişiklikler ve ultrasonun bunlardaki yeri şöyle özetlenebilir:
- Fibrokistik değişiklikler: Memede yumruluk, kalınlaşma ve şişlik hissi.
- Kistler: Hassas olabilen, sıvı dolu kitleler. Ultrasonun bir bulgunun sıvı dolu olup olmadığını gösterebilmesi, kistlerin değerlendirilmesinde yararlıdır.
- Fibroadenomlar: Yuvarlak, lastik kıvamında, itildiğinde kolayca hareket eden katı kitleler.
- Enfeksiyonlar ve tıkanmış süt kanalları.
MedlinePlus'a göre bazı meme değişiklikleri tedavi gerekmeden kendiliğinden geçebilir; bazıları ise izlem, biyopsi ya da ameliyat gerektirebilir. Bazı değişiklikler muayenede elle fark edilirken, bazıları yalnızca tarama mamografisinde ya da MR, ultrason gibi görüntüleme tetkiklerinde saptanır. Hangi değişikliğin nasıl izleneceğine ultrason ve diğer bulgulara göre hekiminiz karar verir.
Mamografi ile farkı nedir?
Mamografi, memenin düşük dozlu röntgen ışınıyla çekilen görüntüsüdür. Meme ultrasonu ile mamografi birbirinin yerine değil, çoğu zaman birbirini tamamlamak için kullanılır.
Ultrasonun güçlü yönleri (RadiologyInfo):
- Radyasyon içermez ve bilinen zararlı bir etkisi yoktur.
- Kist ile katı kitleyi ayırt etmeye yardımcı olur.
- Yoğun meme dokusunda ek bilgi sağlayabilir.
- Görüntüyü anlık verdiği için biyopsi rehberliğinde kullanılabilir.
Ultrasonun sınırları (RadiologyInfo):
- Yıllık mamografinin yerini tutmaz. RadiologyInfo'ya göre erken meme kanseri sıklıkla mamografide yalnızca kalsifikasyon (kireçlenme) olarak görülür ve bu bulgu genellikle ultrasonda görülmez.
- Mamografiye göre daha yüksek yanlış pozitif (sonradan iyi huylu çıkan şüpheli bulgu) oranına sahiptir; bu da ek tetkik ya da biyopsi gereksinimine yol açabilir.
- Başarısı, bulgunun inceleme sırasında fark edilmesine bağlıdır; RadiologyInfo'ya göre deneyim ve iyi bir cihaz gerektirir.
Mamografi hakkında bilgi için bkz. Mamografi nedir?
Türkiye'de meme kanseri taraması
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün kanser taramaları sayfasına göre Türkiye'deki meme kanseri tarama programı şu basamaklardan oluşur:
- Kadınlara ayda bir kendi kendine meme muayenesi yapmaları için danışmanlık verilmesi
- Yılda bir kez hekim tarafından klinik meme muayenesi
- 40–69 yaş arası kadınlara 2 yılda bir mamografi çekilmesi
Bu programda tarama yöntemi mamografidir; meme ultrasonu ise yakınma ya da bulgu olduğunda veya hekimin gerekli gördüğü durumlarda tamamlayıcı olarak kullanılır. Ailesinde meme kanseri öyküsü olanlar ya da yüksek risk taşıyanlar için uygun tarama planını hekiminizle konuşun.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tetkike hazırlık
- RadiologyInfo'ya göre takılarınızı evde bırakın ve rahat giysiler giyin. Belden yukarısını soymanız gerekeceği için iki parçalı giysiler işinizi kolaylaştırır.
- Daha önce çekilmiş mamografi ve ultrason görüntülerinizi ve raporlarınızı yanınızda getirin. Önceki incelemelerle karşılaştırma, değişikliklerin değerlendirilmesinde önemlidir.
- Fark ettiğiniz kitlenin ya da ağrının yerini ve ne zamandır var olduğunu incelemeyi yapan hekime anlatın.
- Gebe ya da emziriyorsanız bunu belirtin.
- Meme ya da koltuk altı bölgesinde daha önce geçirdiğiniz ameliyatları ve meme protezi olup olmadığını söyleyin.
- Açlık gerekmez.
İşlem nasıl yapılır?
- RadiologyInfo'ya göre belden yukarısını soyarsınız ve size bir önlük verilebilir; ardından muayene masasına uzanırsınız.
- NHS'e göre cilde kaygan bir jel sürülür ve prob meme üzerinde gezdirilir.
- MedlinePlus'a göre farklı açılardan görüntü alınabilmesi için pozisyonunuzu değiştirmeniz istenebilir.
- Görüntüler anlık olarak ekranda izlenir; incelemeyi yapan kişi şüpheli bir bölgeyi daha ayrıntılı inceleyebilir.
NHS'e göre ultrason incelemeleri genellikle 10–45 dakika sürer. MedlinePlus'a göre jel soğuk ve ıslak hissettirebilir ve probun bastırılmasına bağlı bir baskı hissedilebilir. İnceleme bittiğinde jel silinir ve günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz.
Biyopsi gerekirse
RadiologyInfo'ya göre ultrason görüntüyü anlık verdiği için şüpheli bir bulgudan iğneyle parça alınırken iğnenin yönlendirilmesinde kullanılabilir. NHS, meme biyopsisinin genellikle iğne yardımıyla küçük bir doku örneği alınarak yapıldığını ve bu örnekte hem kanser araştırıldığını hem de kanser hücrelerinde bazı proteinlere bakıldığını belirtir. Biyopsi öncesinde kan sulandırıcı kullanıp kullanmadığınızı ve alerjilerinizi mutlaka bildirin.
Sonuçlar ve sonraki adımlar
RadiologyInfo'ya göre görüntüleri bir radyoloji uzmanı yorumlar ve sonucu tetkiki isteyen hekime gönderir. NHS'e göre meme kliniğinde bazı sonuçlar aynı gün verilebilir; biyopsi gibi tetkiklerin sonuçlanması ise 1–2 hafta sürebilir.
Ultrasonda görülen bulguya göre şu adımlardan biri önerilebilir:
- Ek bir işlem gerektirmeyen olağan bulgu
- Belirli bir süre sonra kontrol ultrasonu
- Mamografi ya da meme MR'ı gibi ek görüntüleme. Bkz. Meme MR
- Şüpheli bir bulguda iğne biyopsisi. NHS'e göre biyopsi genellikle iğneyle alınan küçük bir doku örneğinin incelenmesidir.
Bir kitlenin biyopsiye yönlendirilmesi tek başına kanser olduğu anlamına gelmez; MedlinePlus'a göre biyopsi, şüpheli bir değişikliğin ne olduğunu anlamak için önerilir.
Güvenli mi?
RadiologyInfo'ya göre meme ultrasonu girişimsel değildir, güvenlidir, radyasyon kullanmaz ve bilinen zararlı bir etkisi yoktur. Bu nedenle gerektiğinde tekrarlanabilir ve gebelik ile emzirme döneminde de kullanılabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Acil durumlar (112 ya da acil servis): Meme yakınmaları çoğu zaman acil değildir. Ancak memede hızla artan kızarıklık, sıcaklık ve şişlikle birlikte yüksek ateş, titreme ve genel durumda bozulma varsa acil servise başvurun; bilinç bulanıklığı ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa 112'yi arayın.
Hekime başvurun:
- Memede ya da koltuk altında yeni fark edilen kitle veya kalınlaşma
- Meme derisinde içe çekilme, portakal kabuğu görünümü ya da renk değişikliği
- Meme başında içe çekilme ya da kendiliğinden gelen, özellikle kanlı akıntı
- Memenin biçiminde ya da büyüklüğünde açıklanamayan değişiklik
- Geçmeyen meme ağrısı
- Tarama yaşındaysanız ve mamografiniz yapılmadıysa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Meme ultrasonu mu, mamografi mi daha iyi?
İkisi farklı amaçlara hizmet eder. RadiologyInfo'ya göre ultrason yıllık mamografinin yerini tutmaz; çünkü erken meme kanserinin işareti olabilen kalsifikasyonlar genellikle ultrasonda görülmez. Hangi tetkikin gerektiğine hekiminiz karar verir.
Meme ultrasonu radyasyon içerir mi?
Hayır. RadiologyInfo'ya göre meme ultrasonu radyasyon kullanmaz ve bilinen zararlı bir etkisi yoktur.
Gebelikte meme ultrasonu yapılabilir mi?
Evet. RadiologyInfo, gebe ya da emziren kadınlarda meme ultrasonunun kullanılabildiğini belirtir.
Ultrasonda kist çıktı; tehlikeli mi?
RadiologyInfo'ya göre ultrason, bir bulgunun sıvı dolu mu, katı mı ya da her ikisi mi olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur. Bulgunun sizin için anlamını ve izlem gerekip gerekmediğini hekiminiz açıklar.
Türkiye'de meme taraması hangi yaşta başlar?
Sağlık Bakanlığı'na göre 40–69 yaş arası kadınlara 2 yılda bir mamografi çekilir; ayrıca yılda bir klinik meme muayenesi önerilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
