Anne sütü yeterli mi? Bebeğin doyduğu nasıl anlaşılır?

Anne sütü nasıl oluşur ve neden "az" gibi gelebilir?

Doğumdan sonraki ilk günlerde memeler ağız sütü (kolostrum) adı verilen, miktarı az ama yenidoğanın ihtiyacına uygun, koyu kıvamlı bir süt üretir. Daha sonra süt miktarı artar. NHS, süt üretiminin arz-talep ilkesine göre işlediğini; bebek ne kadar sık emerse o kadar süt üretildiğini, emzirmeler arasında saatler geçtiğinde ise süt üretiminin azalabileceğini belirtir.

Pek çok anne, memelerinin yumuşadığını, bebeğinin sık sık emmek istediğini ya da sütün akmadığını görünce sütünün azaldığını düşünür. Oysa bu durumların çoğu olağandır:

• Emzirme düzene oturdukça memeler daha az gergin ve daha yumuşak hissedilebilir.
• Yenidoğanlar sık emer. CDC'ye göre yenidoğanlar 24 saatte yaklaşık 8–12 kez emer; ilk günlerde 1–3 saatte bir emzirme olağandır, haftalar içinde aralar 2–4 saate uzayabilir.
• Bebekler bazı dönemlerde daha sık emmek isteyebilir; bu her zaman sütün yetmediği anlamına gelmez.

Bu nedenle yeterliliği anlamak için memelerin hissine değil, bebeğin bulgularına bakmak daha doğrudur. Birkaç gün boyunca bez sayısını ve emzirme saatlerini not etmek, hem sizin hem de sağlık çalışanının durumu değerlendirmesini kolaylaştırır.

Bebeğin yeterli süt aldığını gösteren işaretler

Islak bezler

NHS'ye göre ilk 48 saatte bebeğin yalnız 2–3 ıslak bezi olabilir. Sonrasında ıslak bez sayısı artar ve beşinci günden itibaren 24 saatte en az 6 ıslak bez beklenir. İdrarın açık renkte olması da yeterli sıvı aldığını gösterir.

Kirli bezler (kaka)

İlk günlerde bebek mekonyum adı verilen koyu, katran gibi bir kaka çıkarır. NHS'ye göre 5–6. günden sonra 24 saatte en az 2 yumuşak, sarı kaka beklenir. Anne sütüyle beslenen bebeğin kakası genellikle sulu kıvamlıdır ve belirgin bir kokusu olmaz. Kakanın birkaç gün sonra hâlâ koyu renkte kalması, bebeğin yeterli süt almadığının işareti olabilir ve değerlendirilmelidir.

Kilo alımı

Bebekler doğumdan sonraki ilk günlerde bir miktar kilo kaybeder. NHS'ye göre ilk iki haftadan sonra bebeğin düzenli olarak kilo almaya başlaması beklenir. Bebeğin kilosu, boyu ve baş çevresi aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuz tarafından düzenli izlemlerde ölçülür ve büyüme eğrisi üzerinde değerlendirilir.

Emme davranışı

NHS'nin sıraladığı olumlu işaretler şunlardır:

• Emzirme sırasında uzun, ritmik emme ve yutkunma sesleri
• Emerken yanakların içe çökmemesi, yuvarlak görünmesi
• Bebeğin doyduğunda memeyi kendiliğinden bırakması
• Emzirmeden sonra rahat, sakin ve uykulu görünmesi; CDC de yeterli süt alan bebeğin emzirme sonrası hoşnut ve uykulu görüneceğini belirtir

Bebeğin yeterli süt almadığını düşündüren işaretler

Aşağıdaki durumlar bebeğin yeterince beslenemediğini düşündürebilir ve bir sağlık çalışanının değerlendirmesini gerektirir:

• Beşinci günden sonra 24 saatte 6'dan az ıslak bez
• Koyu renkli, yoğun kokulu idrar
• Kakanın birkaç günden sonra hâlâ koyu renkte olması veya çok seyrek kaka
• İlk iki haftadan sonra kilo alamama
• Emzirme sırasında yutkunma sesinin duyulmaması, yanakların içe çökmesi
• Her emzirmeden sonra huzursuzluk ve sürekli memede kalmak isteme
• Bebeğin çok uykulu olması, beslenmek için uyanmaması

Yenidoğanda cilt ve göz aklarında sararmanın artması da yetersiz beslenmeyle ilişkili olabilir; bu konuda Yenidoğan sarılığı yazısına bakabilirsiniz.

Anne sütünü artırmak için neler yapılabilir?

NHS'nin önerileri şöyle özetlenebilir:

• Sık ve isteğe göre emzirin: Bebeğiniz istedikçe, gece de dahil olmak üzere emzirin. WHO da bebeklerin gece ve gündüz isteğe göre emzirilmesini önerir.
• Doğru kavrama ve pozisyon: Bebeğin memeyi geniş açılmış ağızla, meme ucunun yanı sıra çevresindeki koyu bölgenin (areola) bir kısmını da kavrayarak alması süt akışını kolaylaştırır. Ayrıntılar için Emzirme teknikleri yazısına bakabilirsiniz.
• İki memeyi de sunun: Her emzirmede bebeğe iki memeyi de önermek.
• Ten tene temas: Bebeği çıplak teniyle annenin göğsüne yatırmak emzirmeyi ve süt üretimini destekler.
• Erken dönemde ek mamadan kaçının: NHS, ilk dönemde gerekmedikçe mama takviyesinden kaçınılmasını önerir; çünkü bebek mamayla doyduğunda memeyi daha az emer ve süt üretimi azalabilir. Hekim tıbbi bir nedenle ek besin önerdiyse bu öneriye uyulmalıdır.
• Emziği geciktirin: NHS, emzik kullanımının genellikle bebek en az 1 aylık olana kadar ertelenmesini önerir.
• Bebekten ayrı kalıyorsanız sütünüzü sağın: Düzenli süt sağmak üretimin sürmesine yardımcı olur.

Annenin dinlenmesi, yeterli sıvı alması ve dengeli beslenmesi genel iyi oluşu destekler. "Süt artırıcı" olarak satılan ürünlerin kullanımı konusunda kendi başınıza karar vermeyin; aklınıza takılanları hekiminize veya eczacınıza danışın.

Ne kadar süre ve nasıl emzirmeli?

WHO ve UNICEF, emzirmeye doğumdan sonraki ilk bir saat içinde başlanmasını, bebeğin ilk 6 ay yalnız anne sütüyle beslenmesini ve 6. aydan itibaren güvenli ve yeterli ek gıdalarla birlikte emzirmenin iki yaşına kadar veya daha uzun sürdürülmesini önerir. İlk 6 ayda su, şekerli su veya başka sıvılar genellikle gerekmez.

WHO, anne sütünün bebeği sık görülen çocukluk hastalıklarına karşı korumaya yardımcı olan antikorlar içerdiğini; anne sütüyle beslenen çocukların ileride fazla kilo ve diyabet açısından daha az risk taşıdığını, emziren annelerde de meme ve yumurtalık kanseri riskinin azaldığını belirtir. Bu yararlar, emzirmeyi sürdürmek için destek almayı değerli kılar. Yine de her anne-bebek ikilisinin koşulları farklıdır; emzirmede zorlanan anneler suçluluk duymak yerine erken destek istemelidir.

CDC, yalnız anne sütüyle beslenen bebeklerin doğumdan kısa süre sonra başlayan ek D vitamini desteğine ihtiyaç duyduğunu ve bu konunun bebeğin doktoruyla konuşulmasını önerir. Türkiye'de bebek izlemlerinde bu konu aile hekiminiz veya çocuk doktorunuz tarafından ele alınır.

Ek gıdaya geçiş zamanı ve yöntemi için Ek gıdaya geçiş yazısına bakabilirsiniz.

Kimden destek alınabilir?

Emzirme sorunlarında ilk başvuru noktası aile hekiminiz ve aile sağlığı merkezindeki ebe ve hemşirelerdir. Bebeğin kilo alımı ve genel sağlığı için çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı, yenidoğan döneminde gerekirse neonatoloji uzmanı değerlendirme yapar. Birçok hastanede emzirme danışmanlığı hizmeti de verilir. NHS, süt yetersizliği konusunda endişeniz varsa ebe, sağlık ziyaretçisi veya emzirme uzmanından mümkün olan en kısa sürede destek alınmasını önerir.

Meme ucunda yara, memede ağrılı sertlik veya ateş gibi emzirmeyi zorlaştıran sorunlar da ele alınmalıdır; bu durumlar tedavi edildiğinde emzirme çoğu zaman kolaylaşır.