Kısaca
Emzirme doğal bir süreçtir; ancak özellikle ilk haftalarda pek çok anne meme ucu ağrısı, memelerde aşırı dolgunluk, süt kanalı tıkanması ya da süt yetersizliği kaygısı gibi sorunlarla karşılaşır. NHS'e göre emzirmede meme ucu ağrısının en sık nedeni, bebeğin memeye doğru yerleşmemesi ve memeyi doğru kavramamasıdır. Çoğu sorun, pozisyonda küçük değişiklikler ve emzirmenin sürdürülmesiyle düzelir. Memede kızarıklık, ateş ve halsizlik varsa meme iltihabı (mastit) gelişmiş olabilir ve hekime başvurulmalıdır. Erken destek almak, emzirmenin sürdürülmesine yardımcı olur.
Emzirme sorunları neden olur?
Emzirmede yaşanan güçlüklerin büyük kısmı, bebeğin memeye yerleşme şekliyle ilgilidir. NHS, bebek memeyi iyi kavradığında meme ucunun bebeğin ağzının arka kısmında, yumuşak damağa yakın durduğunu ve rahat ettiğini açıklar. Bebek memeyi yalnızca uçtan kavradığında ise meme ucu ağzın ön kısmında kalır ve sert damağa sıkışarak ağrıya yol açar. Yetersiz kavrama aynı zamanda memenin iyi boşalmamasına, bu da süt birikmesine ve süt üretiminin azalmasına neden olabilir.
Bu nedenle sorunların çoğunda ilk adım, emzirme pozisyonunu ve bebeğin memeyi kavrayışını gözden geçirmektir. Doğru emzirme pozisyonları için bkz. Doğru emzirme teknikleri
Meme ucu ağrısı ve çatlakları
Doğumdan sonraki ilk günlerde emzirmenin başında kısa süreli bir hassasiyet hissedilebilir. MedlinePlus, ilk haftada meme hassasiyeti ve meme ucu ağrısı görülebileceğini belirtir. Ancak her emzirmede süren ağrı, çatlama veya kanama normal kabul edilmemelidir.
Nedenleri: NHS ve MedlinePlus'a göre en sık neden bebeğin yanlış pozisyonda tutulması ve memeyi doğru kavrayamamasıdır. MedlinePlus, uygun olmayan emzirme tekniklerini ve meme ucu bakımının yetersiz kalmasını da nedenler arasında sayar.
Neler yapılabilir? NHS ve MedlinePlus'ın önerileri:
- Bebeğin pozisyonunda küçük bir değişiklik bile ağrıyı azaltabilir. Bebeğin ağzını geniş açtığından ve meme ucuyla birlikte meme başı çevresindeki koyu renkli alanın (areola) büyük kısmını ağzına aldığından emin olun.
- Emzirmeden sonra birkaç damla sütünüzü meme ucuna sürüp kurumasını bekleyebilirsiniz.
- Göğüs pedi kullanıyorsanız her emzirmeden sonra değiştirin; NHS plastik astarı olmayan pedleri önerir.
- NHS, iyi oturan ve balensiz bir sütyen giymeyi önerir.
- NHS'e göre mümkünse meme ucu koruyucu (silikon başlık) kullanmaktan kaçının; bu ürünler sorunun nedenini çözmez.
- Emzirme sürelerini kısaltmak ağrıyı geçirmez ve süt miktarını azaltabilir; bebeğiniz istediği sürece emzirmeye devam edin.
Ne zaman destek almalı? NHS'e göre meme uçları çatlıyor veya kanıyorsa hemen destek alın; çünkü bu durum meme ucunda enfeksiyon riskini artırır. Pozisyon düzeltildiği hâlde ağrı sürüyorsa, altta yatan başka bir neden olabilir.
Memelerde aşırı dolgunluk (angorjman)
Doğumdan birkaç gün sonra süt gelmeye başladığında memelerde dolgunluk hissedilmesi normaldir. MedlinePlus bunu sütün geldiğinin işareti olarak tanımlar. Ancak memeler çok şişer, sertleşir ve ağrılı hâle gelirse buna "angorjman" denir. MedlinePlus'a göre angorjmanda memedeki kan damarlarında da birikme olur; memeler o kadar gergin olabilir ki meme ucu düzleşir ve bebek memeyi kavramakta zorlanır.
Neler yapılabilir? NHS ve MedlinePlus'a göre:
- Bebeği sık emzirin. MedlinePlus, 24 saatte en az 8 kez emzirmeyi önerir.
- Bebek memeyi kavramakta zorlanıyorsa emzirmeden önce elle biraz süt sağarak memeyi yumuşatın.
- Süt sağmadan önce ılık kompres ya da ılık duş, emzirmeler arasında ise soğuk kompres rahatlatabilir.
- Destekleyici, sıkmayan bir sütyen giyin.
- NHS, ağrı için emzirmeyle uyumlu ağrı kesicilerin kullanılabileceğini belirtir; ilaç seçimini hekiminize veya eczacınıza danışın.
NHS, aşırı dolgunluk geçmiyorsa hiç beklemeden destek alınmasını önerir.
Süt kanalı tıkanması
Memenin bir bölümü emzirme sırasında yeterince boşalmadığında süt kanalı tıkanabilir. MedlinePlus'a göre bebeğin iyi emmemesi, emzirmelerin atlanması ve sıkı sütyen tıkanmaya yol açabilir.
Belirtileri: MedlinePlus'a göre memenin bir bölgesinde hassasiyet, sıcaklık ve kızarıklık ile deri altında elle hissedilen bir yumru olur.
Neler yapılabilir? NHS'e göre:
- Emzirmeye devam edin; tıkanık tarafı da emzirmekten kaçınmayın.
- Yumrunun üzerine ılık kompres uygulayın.
- Yumruyu meme ucuna doğru nazikçe ovun.
- Emzirmeler arasında soğuk kompres kullanabilirsiniz.
- Sıkı giysilerden ve sıkan sütyenlerden kaçının.
NHS, tıkanıklık kısa sürede açılmazsa sağlık profesyoneline başvurulmasını önerir; çünkü tıkalı kanal mastite dönüşebilir.
Bu konuda
Emzirme sorunları konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Mastit (meme iltihabı)
Mastit, memenin iltihaplanmasıdır. NHS'e göre emziren kadınlarda daha sık görülür ve çoğunlukla memede süt birikmesiyle ilişkilidir.
Belirtileri (NHS):
- Memenin bir bölümünde şişlik, sıcaklık ve ağrı; bu bölge kızarık görünebilir
- Kama biçiminde bir yumru ya da sertlik
- Sürekli ya da emzirirken hissedilen yanıcı bir ağrı
- Meme ucundan akıntı
- Kas ağrıları, ateş, titreme ve yorgunluk gibi grip benzeri belirtiler
Neler yapılabilir? NHS'e göre:
- Emzirmeye ya da elle süt sağmaya devam edin.
- Bebeğin doğru pozisyonda olduğundan ve memeyi iyi kavradığından emin olun.
- Soğuk kompres uygulayın, dinlenin ve destekleyici bir sütyen giyin.
- Sıkı giysilerden, memeye sert bastırmaktan ve gereğinden fazla süt sağmaktan kaçının.
Tedavi: NHS, ev önlemlerine rağmen 12–24 saat içinde düzelme olmazsa veya kendinizi daha kötü hissederseniz hekime başvurmanızı önerir. Hekim antibiyotik verebilir; NHS'e göre bu antibiyotiklerin anne sütüne geçen miktarı çok azdır ve bebek için risk oluşturmaz. Antibiyotiğe başladıktan sonra 48 saat içinde düzelme olmazsa yeniden hekime başvurun.
Meme apsesi
NHS'e göre tedavi edilmeyen mastit, memede iltihap toplanmasına, yani apseye dönüşebilir. Apse bir girişimle boşaltılmalıdır; tedavi süresince emzirmeye genellikle devam edilebilir.
Pamukçuk (mantar enfeksiyonu)
MedlinePlus'a göre mantar enfeksiyonunda annenin meme uçları koyu pembe renkli ve hassas olabilir. Bebekte ağız içinde beyaz lekeler ve kızarıklık, pişik ve huzursuzluk görülebilir. MedlinePlus, bu durumda hem anne hem de bebek için mantar ilacı gerektiğini belirtir; tedaviyi hekim planlar.
Süt yetersizliği kaygısı
Pek çok anne sütünün yetmediğinden endişe eder. MedlinePlus, gerçek süt yetersizliğinin seyrek olduğunu belirtir. NHS'e göre bebeğin yeterli süt aldığını gösteren işaretler şunlardır:
- 5. günden itibaren 24 saatte en az 6 ağır, ıslak bez
- İlk haftalarda günde en az 2 yumuşak, sarı dışkı
- İlk 3–4 günden sonra düzenli kilo alımı
- Emzirmenin birkaç hızlı emişle başlayıp ardından uzun, ritmik emme ve yutkunmalarla sürmesi
NHS'in süt azlığına katkıda bulunabilecek etkenler arasında saydıkları: yanlış pozisyon ve kavrama, seyrek emzirme, sigara ve alkol, önceki meme ameliyatları, hastalık, mamaya erken başlanması, meme ucu koruyucuları, bazı ilaçlar, stres ve kaygı ile bebekte dil bağı.
Süt üretimini desteklemek için NHS; bebeği sık ve istediği kadar emzirmeyi, her emzirmede iki memeyi de sunmayı ve başlanan memeyi dönüşümlü değiştirmeyi, ten tene teması sürdürmeyi ve emzirme oturana kadar mama ve emzikten kaçınmayı önerir. MedlinePlus, hekime danışmadan ek mama başlanmamasını önerir. Ayrıntılar için bkz. Anne sütü yeterli mi?
Destek almak ve kendinize bakmak
Emzirme sorunları yorgunluk, uykusuzluk ve hayal kırıklığı duygularını artırabilir. NHS, uzman desteğiyle bu sorunların pek çoğunun çözülebildiğini vurgular. Ebe, hemşire, aile hekimi, çocuk doktoru veya emzirme danışmanı emzirmeyi gözlemleyerek pozisyon ve kavramayı düzeltmenize yardımcı olabilir. Dinlenmek, yeterli sıvı almak ve dengeli beslenmek de MedlinePlus'ın önerileri arasındadır. Doğum sonrası dönem için bkz. Lohusalık dönemi
Emzirme sırasında yoğun mutsuzluk, umutsuzluk ya da bebeğe karşı ilgisizlik hissediyorsanız bu duyguları hekiminizle paylaşın. Bkz. Doğum sonrası depresyon
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun:
- Yüksek ateşle birlikte bilinç bulanıklığı, nefes darlığı ya da çok kötü hissetme
- Memedeki kızarıklığın hızla yayılması ve genel durumun belirgin bozulması
- Bebekte nefes almada güçlük, morarma ya da uyandırmakta zorluk
Hekime başvurun (NHS ve MedlinePlus):
- Memede kızarıklık, sıcaklık ve ağrıyla birlikte ateş ve grip benzeri belirtiler varsa
- Ev önlemlerine rağmen 12–24 saat içinde düzelme olmazsa
- Antibiyotiğe başladıktan sonra 48 saat içinde iyileşme yoksa
- Memede geçmeyen bir yumru ya da iltihap toplanması şüphesi varsa
- Meme uçlarında çatlak, kanama veya pamukçuk belirtileri varsa
- Bebeğinizin yeterli süt aldığından endişe ediyorsanız; özellikle ıslak bez sayısı azaldıysa veya bebek kilo almıyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Mastitte emzirmeye devam edilir mi?
Evet. NHS ve MedlinePlus mastitte emzirmeye ya da süt sağmaya devam edilmesini önerir. NHS'e göre mastit için verilen antibiyotiklerin süte geçen miktarı çok azdır ve bebek için risk oluşturmaz.
Meme ucu çatlağına ne iyi gelir?
NHS'e göre ilk adım bebeğin pozisyonunu ve memeyi kavrayışını düzeltmektir. Emzirmeden sonra sütünüzden birkaç damlayı meme ucuna sürmek, pedleri sık değiştirmek ve sabundan kaçınmak rahatlatabilir. Çatlak veya kanama varsa destek alın.
Memede sertlik varsa ne yapmalıyım?
Emzirmeye devam edin, ılık kompres uygulayın ve sertliği meme ucuna doğru nazikçe ovun. NHS'e göre kısa sürede geçmeyen sertlik mastite dönüşebilir; düzelmezse hekime başvurun.
Sütüm az mı, nasıl anlarım?
NHS'e göre 5. günden sonra 24 saatte en az 6 ıslak bez, ilk haftalarda günde en az 2 yumuşak dışkı ve düzenli kilo alımı bebeğin yeterli süt aldığını gösterir. Endişeniz varsa erken destek alın.
Emzirme sorunları için kime başvurulur?
Ebe, hemşire, aile hekimi, çocuk doktoru veya emzirme danışmanından destek alabilirsiniz. Ateş ve meme iltihabı belirtilerinde aile hekimine ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurun.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
