Gırtlak endoskopisi (laringoskopi) nedir? Nasıl yapılır?

Gırtlak ve ses telleri ne işe yarar?

Gırtlak, boynun ön kısmında, nefes borusunun üst ucunda yer alan ve halk arasında "Adem elması" bölgesi olarak bilinen yapıdır. MedlinePlus'a göre gırtlak ses tellerini içerir ve konuşmamızı sağlar. Ses telleri nefes alırken açılır; konuşurken birbirine yaklaşıp titreşerek sesi oluşturur. Yutkunma sırasında ise hava yolunu koruyarak yiyecek ve içeceklerin nefes borusuna kaçmasını önlemeye yardımcı olur.

Bu bölge ağızdan bakıldığında doğrudan görülemez. Ses kısıklığı, nefes darlığı veya yutma güçlüğü gibi şikâyetlerin nedenini anlamak için gırtlağın özel aletlerle görüntülenmesi gerekir.

Laringoskopi neden yapılır?

MedlinePlus, laringoskopinin şu durumların değerlendirilmesinde kullanıldığını belirtir:

• Üç haftadan uzun süren ses sorunları (ses kısıklığı, zayıf ya da kaba ses, sesin hiç çıkmaması)
• Uzun süren öksürük
• Nefes alma güçlüğü
• Yutma güçlüğü
• Geçmeyen boğaz ağrısı
• Geçmeyen kulak ağrısı (boğazdan kulağa yansıyan ağrı olabilir)
• Öksürükle kan gelmesi
• Hava yolunda tıkanıklık şüphesi

MedlinePlus'a göre muayenede şu sorunlar görülebilir: mide asidinin gırtlağa ulaşmasının (reflü) etkileri, ses telinde nodül veya polip, gırtlakta iltihap, yaşa bağlı ses teli incelmesi ve kanser. Ses kısıklığının tek başına çoğu zaman zararsız nedenleri olsa da uzun süren kısıklıkta bu muayene önemlidir.

Laringoskopi türleri

MedlinePlus dört temel yöntemi tanımlar:

Dolaylı (indirekt) laringoskopi

Hekim boğazın arka kısmına küçük bir ayna yerleştirir ve aynaya ışık tutarak gırtlağı inceler. Genellikle muayenehanede, siz uyanıkken yapılır; boğaz uyuşturucu spreyle uyuşturulabilir. MedlinePlus'a göre öğürmeye neden olabileceği için 6–7 yaşından küçük çocuklarda ve kolay öğüren kişilerde pek kullanılmaz.

Esnek fiberoptik laringoskopi (nazolaringoskopi)

MedlinePlus'a göre gırtlağın en sık muayene edildiği yöntemdir. Küçük, esnek bir teleskop burundan geçirilerek boğaza ilerletilir. Burun uyuşturucu spreyle uyuşturulur ve muayene genellikle bir dakikadan kısa sürer. Çocuklarda da yapılabilir.

West Suffolk NHS Vakfı'nın bilgilendirmesine göre bu yöntemle burun yolu, dil kökü, gırtlak ve ses telleri görülebilir. Muayene sırasında sizden birkaç kez "iii" sesi çıkarmanız ya da bazı basit hareketler yapmanız istenebilir; görüntüler kaydedilebilir ve uzman tarafından incelenir. Burun içinin daha ayrıntılı değerlendirilmesi için bkz. Burun endoskopisi.

Stroboskopi (videostroboskopi)

MedlinePlus'a göre stroboskopik ışıkla yapılan laringoskopi, ses kutusundaki sorunlar hakkında hekime daha fazla bilgi verir. Cancer Research UK'ye göre bu testte ışık ve kamera bulunan bir endoskop burundan ya da ağızdan boğaza ilerletilir ve özel bir yanıp sönen (strobe) ışık kullanılır. Siz konuşurken veya sesler çıkarırken ses telleri kaydedilir. Bu ışık sayesinde ses tellerinin çok hızlı titreşimi yavaş çekim gibi izlenebilir; hekim kaydı ağır çekimde inceleyerek ses tellerinin hareketini ve anormal alanları değerlendirir.

Doğrudan (direkt) laringoskopi

MedlinePlus'a göre bu yöntemde laringoskop adı verilen esnek ya da sert bir tüp boğazın arkasına yerleştirilir. Hastane ortamında, genel anestezi altında yapılır; kişi uyur ve ağrı hissetmez. Bu yöntem, doku örneği (biyopsi) alınmasına ve yabancı cisimlerin çıkarılmasına olanak tanır. Alınan doku örnekleri patoloji laboratuvarında incelenir.

İşlem öncesi hazırlık

Muayenehanede yapılan aynalı veya esnek laringoskopi ve stroboskopi için genellikle özel bir hazırlık gerekmez; Cancer Research UK de videostroboskopi için özel hazırlık gerekmediğini belirtir. Yine de şunları önceden hekiminize bildirin:

• Kullandığınız ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar
• Lokal anesteziklere veya başka ilaçlara alerjiniz
• Daha önce burun ameliyatı geçirip geçirmediğiniz, burun kanaması eğiliminiz

MedlinePlus'a göre genel anestezi altında yapılacak direkt laringoskopi öncesinde birkaç saat boyunca yiyip içmemeniz istenir. Bu durumda anestezi öncesi değerlendirme de yapılır ve işlem günü eve dönüş için bir yakınınızın size eşlik etmesi önerilir.

İşlem sırasında ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre aynalı muayene öğürmeye neden olabilir. Esnek laringoskopide ise baskı hissi ve hapşıracakmış gibi bir his olabilir.

West Suffolk NHS Vakfı'nın bilgilendirmesine göre esnek muayene biraz rahatsız edici olabilir ancak acıtmamalıdır. Öğürme refleksi güçlü olanlarda ya da burnu dar olanlarda daha rahatsız edici olabilir; bu durumda boğaza veya burun girişine uyuşturucu sprey uygulanabilir ve bu uyuşukluk 30 dakikaya kadar sürebilir. Aynı kaynak, muayenenin sağlıklı yapılabilmesi için rahatlamanın ve normal nefes almanın önemli olduğunu vurgular. Muayenenin kendisi 10 dakikadan kısa sürer; sorularla birlikte toplam görüşme 25 dakikayı bulabilir.

Cancer Research UK'ye göre videostroboskopi 20 dakikaya kadar sürebilir, ancak çoğu zaman daha kısadır.

İşlem sonrası

Muayenehanede yapılan işlemlerden sonra genellikle hemen eve dönülür. Dikkat edilmesi gereken başlıca nokta yutkunmadır:

• Cancer Research UK'ye göre uyuşturucu spreyden sonra boğaz ve burun bir süre uyuşuk kalır ve yutkunmayı etkiler; bu nedenle test sonrasında iki saat yiyip içmemek önerilir.
• Size verilen yeme-içme süresine uyun; uyuşukluk geçmeden yiyecek veya içecek nefes borusuna kaçabilir.
• Direkt laringoskopiden sonra anesteziden uyanma süreci gerekir; biyopsi alındıysa sesinizi ne kadar dinlendirmeniz gerektiği ve sonuçların ne zaman çıkacağı size ayrıca anlatılır.

Cancer Research UK'ye göre stroboskopi kayıtları ağır çekimde incelenir ve hekim bulguları sizinle paylaşır.

Sonuçlar ne anlama gelir?

MedlinePlus'a göre normal sonuçta boğaz, gırtlak ve ses telleri olağan görünümdedir. Anormal bulgular ise şunlar olabilir:

• Reflünün etkileri: Mide asidinin yukarı kaçması gırtlakta kızarıklık ve ödeme yol açabilir. Bu durumda hekim reflüye yönelik değerlendirme isteyebilir; bkz. Reflü nedir?
• Ses teli nodülü veya polipi: Sesin uzun süre ve zorlanarak kullanılmasıyla ilişkili olabilen, ses tellerinin kapanmasını bozabilen iyi huylu oluşumlardır. Hangi tedavinin uygun olduğuna hekim bulgulara göre karar verir.
• Gırtlak iltihabı (larenjit): Enfeksiyon, aşırı ses kullanımı veya tahriş edici etkenlerle gelişebilir.
• Yaşa bağlı ses teli değişiklikleri: MedlinePlus, ileri yaşta ses tellerinin incelmesini (presbilarenks) olası bulgular arasında sayar.
• Kanser: Şüpheli bir alan görülürse tanının netleşmesi için genellikle doku örneği alınması gerekir.

Muayene bulguları, şikâyetleriniz ve gerekirse ek testlerle birlikte değerlendirilir. Hekim bulguları size açıklar ve tedavi seçeneklerini konuşur.

Olası riskler

MedlinePlus'ın sıraladığı olası riskler şunlardır:

• Kullanılan ilaçlara alerjik tepki
• Enfeksiyon
• Kanama ve burun kanaması
• Ses tellerinde kasılma (spazm); nefes almayı kısa süre zorlaştırabilir
• Ağız veya boğazda yara
• Dil veya dudaklarda yaralanma

West Suffolk NHS Vakfı'nın bilgilendirmesine göre esnek muayenede sersemlik hissi, burun kanaması, öksürük ve ses tellerinde kısa süreli kasılma bildirilmiştir; bu etkiler 100 kişide birden az görülür, geçicidir ve genellikle bir-iki dakikadan uzun sürmez.