Ses teli nodülü nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Ses teli nodülü ve polipi nedir?

NIDCD'ye göre ses, gırtlakta karşılıklı duran iki ince bandın, yani ses tellerinin titreşmesiyle oluşur. Konuşurken ses telleri birbirine yaklaşır ve aralarından geçen hava onları titreştirir. Ses tellerinin yüzeyi pürüzsüz olduğunda düzenli titreşir ve ses net çıkar.

MSD Manual ses teli nodüllerini, poliplerini ve granülomlarını, ses kısıklığına ve nefesli bir sese yol açan iyi huylu oluşumlar olarak tanımlar:

• Nodül: Ses tellerinin sürekli zorlanması sonucu gelişen küçük kabarıklıklardır. Tekrarlayan zorlanmaya bağlı oluştukları için sürekli sürtünmeyle ellerde oluşan nasırlara benzetilebilir.
• Polip: Ses telinde gelişen bir başka iyi huylu kabarıklıktır; MSD Manual'a göre ani ya da süregen tahrişlerden sonra ortaya çıkabilir.
• Granülom: MSD Manual'a göre çoğunlukla kontrolsüz reflü ya da ameliyat sırasında nefes borusuna yerleştirilen tüpün (entübasyon) yol açtığı hasar sonrasında gelişir.

Bu oluşumlar ses tellerinin birbirine tam kapanmasını ve düzenli titreşmesini engeller; ses kısılır, pürüzlenir ya da nefesli çıkar.

Kimlerde görülür, neden olur?

Nodüllerin nedenleri

MSD Manual'a göre nodüller esas olarak ses tellerinin alışkanlık hâline gelmiş bağırma, şarkı söyleme ya da haykırma nedeniyle sürekli zorlanmasından ya da sesin doğal olmayan biçimde alçak bir perdede kullanılmasından kaynaklanır. Bu nedenle şu kişilerde daha sık görülebilir:

• Şarkıcılar ve koro üyeleri
• Öğretmenler ve eğitmenler
• Sesini yoğun kullanan çağrı merkezi çalışanları, satış temsilcileri, spor antrenörleri
• Oyun sırasında sık bağıran çocuklar

Poliplerin nedenleri

MSD Manual'a göre polipler bir maçta bağırmak gibi ani bir ses zorlanmasından sonra gelişebileceği gibi, süregen nedenlere de bağlı olabilir:

• Mide asidinin gırtlağa kaçması (reflü). Bkz. Reflü nedir?
• Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi). Bkz. Hipotiroidi belirtileri
• Sigara dumanı gibi tahriş edici maddelerin solunması

Çocuklarda ses teli nodülü

Oyun sırasında sık bağıran, yüksek sesle konuşmayı alışkanlık hâline getiren çocuklarda da ses tellerinin sürekli zorlanmasına bağlı nodüller gelişebilir. Çocuğunuzun sesi haftalardır kısık ya da pürüzlüyse bunu "büyüyünce geçer" diye beklemek yerine bir hekime gösterin. MedlinePlus, çocuklarda bir haftadan uzun süren ses kısıklığında hekime başvurulmasını önerir. Çocuklarda tedavi çoğunlukla sesin doğru kullanımını öğretmeye yönelik ses terapisine dayanır; aile ve öğretmenlerin desteği, bağırma alışkanlığının azaltılmasında önemli rol oynar.

Belirtileri nelerdir?

MSD Manual'a göre ses teli nodülleri ve polipleri, günler ya da haftalar içinde gelişen süregen ses kısıklığı ve nefesli bir ses ile kendini gösterir. NIDCD'nin ses sorunlarına işaret ettiğini belirttiği şu belirtiler de görülebilir:

• Sesin pürüzlü, kısık ya da çatallı çıkması
• Şarkı söylerken tiz notalara çıkamamak
• Sesin kalınlaşması
• Boğazda ham, ağrılı ya da gergin bir his
• Konuşmanın çaba gerektirmesi; uzun konuşmalardan sonra çabuk yorulma
• Sık sık boğazı temizleme ihtiyacı

Ses kısıklığı çoğu zaman gün sonunda ya da sesin yoğun kullanıldığı dönemlerde artar, dinlenmeyle kısmen azalabilir. Ses kısıklığının diğer nedenleri için bkz. Ses kısıklığı neden olur?

Nasıl teşhis edilir?

Ses tellerindeki oluşumlar ancak ses telleri görülerek tanınabilir. MSD Manual'a göre hekim ses tellerini bir ayna ya da ince, esnek bir görüntüleme tüpüyle (laringoskopi) inceler. MedlinePlus da ses kısıklığının değerlendirilmesinde laringoskopiyi temel testler arasında sayar.

İnceleme sırasında hekim ses tellerinin yüzeyini, hareketlerini ve birbirine nasıl kapandığını değerlendirir. Bazı merkezlerde ses tellerinin titreşimini daha ayrıntılı gösteren özel kayıt yöntemleri de kullanılabilir.

MSD Manual'a göre zaman zaman oluşumdan küçük bir doku parçası alınarak mikroskop altında incelenir. Bu, özellikle görünümü tipik olmayan oluşumlarda kanser gibi başka nedenlerin dışlanmasına yardımcı olur. MedlinePlus, ses kısıklığının ciddi ama seyrek bir nedeni olarak gırtlak kanserini sayar; bu nedenle süregen ses kısıklığında ses tellerinin bir uzman tarafından görülmesi önemlidir.

Tedavi seçenekleri

Ses dinlendirme ve tahriş edicilerden kaçınma

MSD Manual'a göre tedavinin ilk adımı sesi dinlendirmek ve tahriş edici maddelerden uzak durmaktır. Bağırmaktan, uzun süre yüksek sesle konuşmaktan ve sigara dumanından kaçınmak ses tellerinin toparlanmasına yardımcı olur.

Ses terapisi

MSD Manual'a göre dil ve konuşma terapistleri, sesi zorlamadan kullanmayı sağlayan doğru ses tekniklerini öğretir. NIDCD de ses tellerinde oluşum bulunan kişiler için ses terapisini önerir ve bu alanda yeni ses terapisi yöntemleri üzerinde çalışıldığını belirtir. Ses terapisinde genellikle şunlar üzerinde durulur:

• Nefesi destek olarak kullanmayı öğrenmek
• Sesin perdesini ve şiddetini zorlamadan ayarlamak
• Bağırma, sık boğaz temizleme gibi zararlı alışkanlıkları azaltmak
• Ses molaları ve yeterli sıvı alımı gibi günlük ses hijyeni alışkanlıkları edinmek

Nodüllerin önemli bir kısmında ses terapisi ve sesin doğru kullanımı tedavinin temelini oluşturur.

Cerrahi

MSD Manual'a göre poliplerin çoğu cerrahi olarak çıkarılır. Nodüllerde ise genellikle önce ses dinlendirmesi ve ses terapisi uygulanır; cerrahi gerekip gerekmediğine kulak burun boğaz uzmanı karar verir. Granülomlar cerrahiyle çıkarılabilir ancak MSD Manual'a göre sıklıkla tekrarlar. Ameliyattan sonra ses tellerinin iyileşmesi için bir süre ses dinlendirmesi ve ardından ses terapisi önerilebilir; çünkü sesi zorlayan alışkanlıklar sürerse oluşumlar yeniden gelişebilir.

Altta yatan nedenin tedavisi

Reflü ya da tiroid bezi sorunu gibi bir neden varsa bunun tedavisi de ses tellerinin iyileşmesine katkıda bulunur. MSD Manual'a göre reflüye bağlı granülomlarda reflünün kontrol altına alınması önemlidir.

Korunma ve ses sağlığı

MSD Manual'a göre yeterli sıvı almak ve sesi zorlayan alışkanlıklardan kaçınmak nodül oluşumunu önlemeye yardımcı olur. NIDCD'nin ses sağlığı önerileri şunlardır:

• Bol su için; ses tellerinin nemli kalması titreşimlerini kolaylaştırır.
• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Sesinizi akıllıca kullanın: Sesinizi aşırı kullanmayın, çok yüksek ya da çok alçak perdeleri zorlamayın. Gürültülü ortamlarda bağırmak yerine karşınızdakine yaklaşın.
• Doğru nefes alın: Konuşurken ve şarkı söylerken nefesinizi destek olarak kullanın.
• Gerekirse ses terapisi alın: Sesinizi meslek gereği yoğun kullanıyorsanız bir dil ve konuşma terapistinden destek almayı düşünün.

Gün içinde kısa ses molaları vermek ve uzun konuşmalar sırasında su içmek de sesin zorlanmasını azaltabilir.