Gırtlak kanseri nedir? Belirtileri, risk etkenleri ve tedavisi

Gırtlak nedir, gırtlak kanseri nerede gelişir?

NCI'a göre gırtlak, dil kökü ile soluk borusu (trakea) arasında yer alan boğaz bölümüdür. İçinde sesin oluşmasını sağlayan ses telleri bulunur. Gırtlak aynı zamanda yutkunurken yiyeceklerin soluk borusuna kaçmasını önlemeye yardımcı olur ve havanın akciğerlere geçtiği yolun bir parçasıdır.

NCI gırtlağı üç bölüme ayırır:

• Supraglottis: Ses tellerinin üstündeki bölüm
• Glottis: Ses tellerinin bulunduğu orta bölüm
• Subglottis: Ses telleri ile soluk borusu arasındaki alt bölüm

Kanserin hangi bölümde başladığı, belirtilerin ne zaman ortaya çıkacağını ve tedavi seçeneklerini etkiler. Örneğin doğrudan ses tellerini etkileyen bir kanser, sesi erken dönemde değiştirebilir.

Gırtlak kanseri, baş ve boyun kanserleri grubunda yer alır. Bkz. Baş ve boyun kanserleri

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre gırtlak kanserinin en sık belirtileri şunlardır:

• Geçmeyen ses kısıklığı ya da seste değişiklik
• Boyunda şişlik ya da kitle
• Yutkunurken ağrı ya da yutma güçlüğü
• Nefes darlığı ya da nefes almada güçlük

NHS daha seyrek görülen belirtiler olarak kulak ağrısını, ağız kokusunu ve açıklanamayan kilo kaybını sayar. NCI ise geçmeyen boğaz ağrısını ve öksürüğü de belirtiler arasında sayar.

Bu belirtilerin çoğu çok daha sık görülen ve zararsız durumlarda da ortaya çıkabilir. Örneğin ses kısıklığı çoğu zaman soğuk algınlığı ya da gırtlak iltihabına (larenjit) bağlıdır ve birkaç hafta içinde geçer. Önemli olan, belirtinin geçmemesi ya da giderek kötüleşmesidir. Ses kısıklığının diğer nedenleri için bkz. Ses kısıklığı

Risk etkenleri nelerdir?

NHS'e göre gırtlak kanserinin nedeni her zaman açık değildir ve herkes bu kansere yakalanabilir. Ancak şu durumlarda risk daha yüksek olabilir:

• Sigara içmek ve fazla alkol tüketmek: NCI da tütün ürünleri ve fazla alkolün gırtlak kanseri riskini etkilediğini belirtir.
• 40 yaşın üzerinde olmak
• Erkek olmak: NHS'e göre özellikle siyahi erkeklerde risk daha yüksektir.
• Ailede gırtlak kanseri öyküsü
• Mide asidinin geri kaçması (reflü)
• Daha önce boyun bölgesine ışın tedavisi almış olmak

Reflü hakkında bilgi için bkz. Reflü nedir?

Nasıl teşhis edilir?

Hekim yakınmalarınızı sorar, boyun bölgenizi muayene eder ve boyunda şişlik olup olmadığını kontrol eder. NHS'e göre başlıca testler şunlardır:

• Nazoendoskopi: Ucunda kamera bulunan ince bir tüple burun, boğaz ve ağız içinin incelenmesi
• Laringoskopi: Benzer ince bir kamerayla gırtlağın ve ses tellerinin incelenmesi
• Biyopsi ve ince iğne aspirasyonu: Gırtlaktan küçük bir doku örneği alınması ya da boyundaki şişliklerden iğneyle örnek alınması. Kanser tanısı bu örneklerin incelenmesiyle konur.

Evreleme

Kanser tanısı konduktan sonra NHS'e göre kanserin büyüklüğünü ve ne kadar yayıldığını (evresini) belirlemek için BT, MR, ultrason ve PET gibi görüntüleme testleri yapılabilir. Ayrıca konuşurken ses tellerinin nasıl hareket ettiğini görmek için küçük bir video kamerayla inceleme ve yemek borusunun üst bölümünü de içeren endoskopik incelemeler yapılabilir. NHS, sonuçların gelmesinin birkaç hafta sürebileceğini ve her testin herkes için gerekmeyebileceğini belirtir.

NCI'a göre hastalığın seyri; kanserin evresine, yerleşimine ve büyüklüğüne, tümör hücrelerinin özelliklerine ve kişinin yaşı ile genel sağlık durumuna bağlıdır.

Tedavi seçenekleri

Tedavi planı, kanserin evresine ve yerleşimine, kişinin genel sağlığına ve tercihlerine göre uzman bir ekip tarafından sizinle birlikte belirlenir. NHS'e göre ekip size tedavileri, olası yararlarını ve yan etkilerini açıklar.

Tedavi kararı öncesinde sorulabilecek sorular

Tedavi seçenekleri konuşulurken aklınıza gelen soruları önceden yazmanız ve görüşmeye bir yakınınızla gitmeniz yararlı olabilir. Ekibinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Kanserim hangi evrede ve gırtlağın hangi bölümünde?
• Benim için hangi tedavi seçenekleri var ve her birinin amacı ne?
• Tedavi sesimi, yutmamı ve nefes almamı nasıl etkileyebilir?
• Ameliyat sonrasında boynumda kalıcı bir açıklık (stoma) olacak mı?
• Tedavi süresince ve sonrasında hangi destek hizmetlerinden yararlanabilirim?
• Sigarayı ve alkolü bırakmak için nasıl destek alabilirim?

Cerrahi

NHS'e göre cerrahi, özellikle kanser erken bulunduğunda sık kullanılan ana tedavidir. Cerrahi şu şekillerde olabilir:

• Lazerle kanserin çıkarılması
• Gırtlağın bir bölümünün çıkarılması (kısmi larenjektomi)
• Gırtlağın tamamen çıkarılması (total larenjektomi)

NCI ayrıca yalnızca ses telinin çıkarıldığı kordektomiyi de cerrahi seçenekler arasında sayar. NHS'e göre ameliyat sırasında boyundaki lenf bezleri de çıkarılabilir.

Işın tedavisi (radyoterapi)

NHS'e göre radyoterapi, yüksek enerjili ışınlarla kanser hücrelerini öldürmeyi amaçlar. Tek başına ya da cerrahi veya kemoterapiyle birlikte kullanılabilir.

İlaç tedavileri

• Kemoterapi: Kanser hücrelerini öldürmek için ilaçların kullanılmasıdır; NHS'e göre bazen radyoterapiyle birlikte verilir.
• Hedefe yönelik ilaçlar ve immünoterapi: NHS'e göre kanserin büyümesini durdurmayı ve bağışıklık sisteminin kanserle mücadelesine yardımcı olmayı amaçlar.

İleri evre kanserde destek

NHS'e göre kanserin tedavi edilemediği durumlarda palyatif bakım ekibi, belirtileri hafifletmeye ve yaşam konforunu artırmaya odaklanır.

Tedavi sonrası yaşam

Nefes alma ve stoma

NHS'e göre gırtlağın tamamen çıkarıldığı ameliyatlardan sonra boyunda stoma adı verilen ve nefes almak için kullanılan bir açıklık oluşturulabilir. NCI da total larenjektomi sonrasında nefes almak için boyunda bir açıklık (trakeostomi) bulunduğunu belirtir. Stomanın bakımı ve günlük yaşama uyum konusunda ekip eğitim verir.

Konuşma ve iletişim

NHS'e göre ameliyat sonrasında konuşma ya da iletişim kurma konusunda destek sağlanır. NCI'a göre gırtlağı tamamen çıkarılan kişilerin yeniden iletişim kurabilmesi için konuşma rehabilitasyonu gerekir. Bu süreçte dil ve konuşma terapistleri farklı konuşma yöntemlerini öğrenmenize yardımcı olur.

Beslenme ve yan etkiler

NHS'e göre ekip, tedavinin yan etkileriyle ve beslenmedeki değişikliklerle baş etmenize destek olur. Yutma güçlüğü, ağız kuruluğu ya da tat değişikliği gibi sorunlar yaşarsanız bunları ekibinize bildirin.

Düzenli kontroller

NHS'e göre tedavi sırasında ve sonrasında düzenli kontroller yapılır. NCI da tedavi sonrasında bazı testlerin uzun süre tekrarlanabileceğini belirtir. Kontrollerde yeni ya da geri gelen belirtileri hekiminizle paylaşın; sigara ve alkolden uzak durun.

Korunma

NHS'e göre gırtlak kanserini her zaman önlemek mümkün olmasa da şu adımlar riski azaltabilir:

• Sigarayı bırakın. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Alkolü azaltın: NHS haftada 14 birimden fazla alkol tüketilmemesini önerir.

Reflü yakınmalarınız varsa bunların tedavisi için hekiminize başvurun.

Korunmanın bir diğer önemli parçası belirtileri önemsemektir. NHS, erken bulunan gırtlak kanserinde cerrahinin sık kullanılan ana tedavi olduğunu belirtir; bu nedenle geçmeyen ses kısıklığı, boyunda şişlik ya da yutma güçlüğü gibi belirtilerle beklemeden hekime başvurmak, kanserin daha erken bir evrede fark edilmesine yardımcı olabilir. Özellikle sigara içiyorsanız ve 40 yaşın üzerindeyseniz sesinizdeki kalıcı değişiklikleri hekiminizle paylaşın.