Kulak zarı delinmesi: belirtileri, nedenleri ve iyileşme süreci

Kulak zarı nedir, delinince ne olur?

MedlinePlus'a göre kulak zarı, dış kulak ile orta kulağı ayıran ince bir doku tabakasıdır. Ses dalgaları kulak yolundan geçerek kulak zarına çarpar ve onu titreştirir; bu titreşim orta kulaktaki küçük kemikçiklerle iç kulağa iletilir. Kulak zarı aynı zamanda orta kulağı dışarıdan gelebilecek su ve mikroplara karşı korur.

Zarda bir delik oluştuğunda ses titreşimleri iç kulağa daha zayıf iletilir ve işitme azalabilir. MedlinePlus, kulak zarındaki hasarın işitmeye zarar verebileceğini belirtir. NHS'e göre zar iyileşirken kulağa enfeksiyon gelişmesini önlemek için bazen antibiyotik gerekebilir; bu nedenle iyileşme süresince kulağın kuru tutulması önerilir. MedlinePlus'a göre küçük delikler çoğu zaman kendiliğinden kapanırken daha büyük deliklerde onarım gerekebilir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• İşitme kaybı: Etkilenen kulakta işitme azalması; MedlinePlus'a göre işitme kaybı tam olmayabilir. NHS'e göre belirtiler çoğu zaman tek kulağı etkiler.
• Kulak çınlaması ya da vızıltı. Bkz. Kulak çınlaması neden olur?
• Kulak ağrısı
• Kulakta kaşıntı
• Kulaktan akıntı: Berrak sıvı, kan ya da irin gelebilir.
• Baş dönmesi
• Yüksek ateş

MedlinePlus, ilginç bir ayrıntıya dikkat çeker: Kulak ağrısı, zar delindikten hemen sonra aniden azalabilir. MedlinePlus'a göre kulak enfeksiyonunda zarın arkasında irin ya da sıvı birikir ve basınç arttıkça zar yırtılabilir. Bu nedenle şiddetli bir kulak ağrısının aniden geçip ardından akıntı başlaması, zarın delindiğini düşündürebilir.

MedlinePlus'a göre ağır durumlarda yüz kaslarında güçsüzlük ya da baş dönmesi gibi belirtiler de görülebilir; bu belirtiler acil değerlendirme gerektirir.

Kulak zarı neden delinir?

NHS ve MedlinePlus'a göre başlıca nedenler şunlardır:

• Kulak enfeksiyonu: MedlinePlus'a göre bu durum çocuklarda daha sık görülür; zarın arkasında biriken irin ya da sıvının basıncı zarı yırtabilir.
• Ani basınç değişiklikleri: MedlinePlus'a göre uçak yolculuğu, tüplü dalış ya da dağlık yollarda araba kullanma sırasında kulaktaki basınç hızla değişebilir.
• Çok yüksek ses: MedlinePlus, kulağa yakın bir silah sesini örnek verir.
• Kulağa sokulan cisimler: Kulağı temizlemek için pamuklu çubuk ya da küçük cisimler sokmak ve kulağa kaçan yabancı cisimler zarı zedeleyebilir.
• Doğrudan yaralanma: NHS'e göre kulağa darbe alınması; MedlinePlus'a göre güçlü bir tokat ya da patlama

Orta kulak iltihabı hakkında bilgi için bkz. Kulak ağrısı neden olur?

Çocuklarda kulak zarı delinmesi

MedlinePlus'a göre kulak enfeksiyonuna bağlı kulak zarı yırtılması çocuklarda daha sık görülür. Küçük çocuklar belirtilerini anlatamayabilir. Şu durumlar zarın delinmiş olabileceğini düşündürebilir:

• Kulaktan berrak, kanlı ya da irinli akıntı gelmesi
• Şiddetli kulak ağrısının aniden azalması
• İşitmede azalma
• Yüksek ateş

Bu belirtileri fark ettiğinizde çocuğunuzun kulağına bir şey damlatmayın ve kulağını temizlemeye çalışmayın; akıntıyı yalnızca dış kısımdan silin ve çocuk doktoruna başvurun. Kulak zarı iyileşene kadar çocuğun banyo sırasında kulağına su kaçmamasına ve havuza girmemesine dikkat edin.

Nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus'a göre hekim kulak zarını ışıklı bir aletle (otoskop) ya da mikroskopla inceleyerek delik olup olmadığını görebilir. Kulak yolunda irin varsa zarın görülebilmesi için bu irin nazikçe çekilerek temizlenebilir.

MedlinePlus'a göre zar delikse hekim zardaki açıklığı görür; bazen orta kulak kemikçikleri de görülebilir. İşitme kaybının derecesi odyometri (işitme testi) ile ölçülebilir.

Kulak zarı ne kadar sürede iyileşir?

NHS'e göre kulak zarı delinmesi çoğunlukla iki ay içinde kendiliğinden iyileşir ve işitme olağan hâline döner. MedlinePlus da küçük deliklerin çoğunlukla iki ay içinde kendiliğinden kapandığını belirtir. MedlinePlus'a göre zar tamamen iyileştiğinde işitme kaybı genellikle geçicidir.

MedlinePlus'a göre büyük deliklerde ya da zar kendiliğinden iyileşmediğinde onarım gerekebilir. Bu durumda tedavi seçenekleri kulak burun boğaz uzmanıyla konuşulur. MedlinePlus, nadiren uzun süreli işitme kaybı, enfeksiyonun kulak arkasındaki kemiğe yayılması (mastoidit), uzun süreli baş dönmesi ya da süregen kulak enfeksiyonu ve akıntı gibi sorunlar gelişebileceğini belirtir.

Evde bakım: iyileşme süresince nelere dikkat edilmeli?

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Ağrı kesici kullanın: Ağrı için eczaneden alınabilen ağrı kesiciler kullanılabilir; ilaç seçimini eczacınıza danışın.
• Ilık kompres: MedlinePlus kulağa ılık kompres uygulanmasının rahatlatabileceğini belirtir.
• Kulağı kuru tutun: NHS, saç yıkarken dış kulağa vazelinle kaplanmış büyükçe bir pamuk parçası yerleştirilmesini önerir; böylece su kulağa kaçmaz.
• Yüzmeyin: NHS ve MedlinePlus'a göre kulak iyileşene kadar yüzmeye ara verilmeli ve baş suyun altına sokulmamalıdır.
• Kulağa hiçbir şey sokmayın: NHS, pamuklu çubuk sokulmamasını ve hekim önermedikçe kulak damlası kullanılmamasını önerir.
• Burnunuzu sertçe sümkürmeyin: NHS'e göre burnu çok güçlü sümkürmek iyileşmekte olan kulak zarına zarar verebilir.

Tedavi seçenekleri

İlaç tedavisi

NHS ve MedlinePlus'a göre zarın delinmesi bir enfeksiyonla ilişkiliyse ya da enfeksiyon riski varsa hekim antibiyotik verebilir. Antibiyotiğin ağızdan mı yoksa kulak damlası şeklinde mi kullanılacağına hekim karar verir; kendi başınıza kulak damlası kullanmayın.

Cerrahi onarım

NHS'e göre kulak zarı kendiliğinden iyileşmezse miringoplasti adı verilen bir ameliyat gerekebilir. MedlinePlus'a göre onarım muayenehanede ya da anestezi altında yapılabilir. Timpanoplastide zar, kişinin kendi vücudundan alınan bir doku parçasıyla yamanır; miringoplastide ise daha küçük delikler zarın üzerine jel ya da özel bir kâğıt yerleştirilerek onarılır. Ameliyatın gerekip gerekmediğine kulak burun boğaz uzmanı karar verir. NHS, onarım ameliyatı geçiren kişilerin güvenli olduğu söylenene kadar uçağa binmemesini önerir. Bkz. Kulak zarı onarımı (timpanoplasti)

Kontroller

MedlinePlus'a göre zar delindikten sonra ağrı ve diğer belirtiler düzeliyorsa hekime ertesi gün gidilebilir. NHS, belirtiler birkaç hafta içinde düzelmeye başlamadıysa yeniden hekime başvurulmasını önerir. Hekiminizin önerdiği kontrollere gitmek, zarın kapanıp kapanmadığını ve işitmenin düzelip düzelmediğini anlamak için önemlidir.

Korunma

MedlinePlus ve NHS'in önerilerinden yola çıkarak:

• Kulağa cisim sokmayın: MedlinePlus, temizlemek amacıyla bile kulak yoluna cisim sokulmamasını önerir. Kulağa sıkışan cisimler yalnızca bir sağlık çalışanı tarafından çıkarılmalıdır. Bkz. Kulak kiri tıkacı (buşon)
• Kulak enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirin: MedlinePlus, enfeksiyonların hızla tedavi edilmesini önerir.
• Kulaklarınızı çok yüksek seslerden koruyun: MedlinePlus, kulağa yakın silah sesi gibi çok yüksek seslerin zarı zedeleyebileceğini belirtir. Bkz. Kulaklık kullanımı ve işitme