İşitme kaybı nedir? Türleri, nedenleri ve tedavi seçenekleri

İşitme kaybı nedir?

Sesler dış kulak yolundan geçerek kulak zarını titreştirir. Bu titreşim orta kulaktaki üç küçük kemikçikle iç kulağa iletilir. İç kulaktaki salyangoz (koklea), titreşimleri sinir sinyallerine dönüştürür ve işitme siniri bu sinyalleri beyne taşır. Bu zincirin herhangi bir halkasındaki sorun işitmeyi azaltabilir.

WHO, her iki kulakta da 20 desibel ya da daha iyi işitme eşiğini olağan işitme olarak kabul eder ve bunun altında kalan durumları işitme kaybı olarak tanımlar. WHO'ya göre işitme kaybı hafif, orta, orta-ileri, ileri ve çok ileri derecelerde olabilir. İyi duyan kulakta 35 desibelden daha büyük kayıplar WHO tarafından "engelleyici işitme kaybı" olarak adlandırılır.

İşitme kaybı türleri

• İletim tipi: Sesin dış ya da orta kulakta engellenmesidir. Kulak kiri tıkacı, orta kulakta sıvı birikmesi, kulak zarı delinmesi ya da kemikçiklerdeki sorunlar bu türe yol açabilir. Bu nedenlerin bir kısmı tedavi edilebilir.
• Sensörinöral tip: İç kulağın ya da işitme sinirinin etkilenmesidir. Yaşa bağlı işitme kaybı ve gürültüye bağlı hasar bu türdendir.
• Karma tip: Her iki türün birlikte görülmesidir.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre yetişkinlerde işitme kaybının sık belirtileri şunlardır:

• Başkalarını, özellikle gürültülü ortamlarda net duyamamak ve söylenenleri yanlış anlamak
• İnsanlardan söylediklerini tekrarlamalarını sık sık istemek
• Telefonda konuşulanları duymakta zorlanmak
• Televizyonun ya da müziğin sesini başkalarına göre çok açmak
• Konuşmaları izlemek için çok çaba harcamak ve bu nedenle yorulmak

NIDCD de televizyon ya da radyoyu duymakta, sosyal ortamlarda ve aile içi sohbetlerde zorlanmayı işitme kaybını düşündüren durumlar arasında sayar. Çoğu zaman işitme kaybını ilk fark eden kişinin kendisi değil, yakınlarıdır.

Bebek ve çocuklarda

NHS'e göre bebeklerde işitme kaybını fark etmek daha zordur. Çocuklarda ise sese tepki vermemek, konuşma gelişiminde gecikme, çok yüksek sesle konuşmak, televizyonun sesini çok açmak ya da adı seslenildiğinde dönmemek işitme sorununu düşündürebilir. Yenidoğan işitme taraması ve çocukluk dönemindeki kontroller erken tanı için önemlidir. Çocuğunuzun işitmesinden şüpheleniyorsanız çocuk doktoruna ya da kulak burun boğaz uzmanına başvurun.

Nedenleri nelerdir?

WHO'ya göre işitme kaybı yaşamın her döneminde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir:

• Doğum öncesi: Kalıtsal (genetik) etkenler ve kızamıkçık gibi gebelikte geçirilen enfeksiyonlar
• Doğum sırasında ve sonrasında: Doğumda oksijensiz kalma, ağır sarılık ve düşük doğum ağırlığı
• Çocuklukta: Kronik kulak enfeksiyonları, orta kulakta sıvı birikmesi ve menenjit
• Yetişkinlikte ve ileri yaşta: Kronik hastalıklar, sigara kullanımı ve yaşa bağlı işitme kaybı
• Her yaşta: Kulak kiri tıkacı, kulağa ya da başa travma, yüksek sese maruz kalma, iç kulağa zarar verebilen (ototoksik) ilaçlar ve beslenme eksiklikleri

Yaşa bağlı işitme kaybı

NIDCD'ye göre yaşa bağlı işitme kaybı (presbiakuzi), birçok insanda yaş ilerledikçe yavaş yavaş gelişen işitme kaybıdır. NIDCD'ye göre ABD'de 65–74 yaş arasındaki her üç kişiden yaklaşık biri ve 75 yaş üstündekilerin yaklaşık yarısı işitme güçlüğü yaşar. İç kulaktaki, orta kulaktaki ve sinir yollarındaki değişiklikler; uzun süreli gürültüye maruz kalma, yüksek tansiyon ve diyabet gibi hastalıklar, bazı ilaçlar ve kalıtsal yatkınlık bu süreçte rol oynar.

Ani başlayan işitme kaybı

NHS'e göre işitmenin aniden azalmasına kulak enfeksiyonları, kulak kiri birikmesi, kulak zarı delinmesi, iç kulak iltihabı (labirentit) ve Ménière hastalığı gibi durumlar yol açabilir. Ani işitme kaybı bir acil durumdur. Bkz. Ani işitme kaybı

Nasıl teşhis edilir?

Hekim önce kulağınızı muayene ederek kulak kiri, enfeksiyon ya da kulak zarında delik olup olmadığına bakar. NHS'e göre bazı eczane ve optik mağazalarında ücretsiz işitme taraması yapılabildiği gibi, ayrıntılı testler için uzmana yönlendirme yapılabilir. Başlıca testler şunlardır:

• Odyometri (işitme testi): Sessiz bir odada kulaklıkla farklı perde ve şiddette sesler dinletilerek her kulağın duyma eşiği ölçülür. İşitme kaybının derecesini ve türünü gösterir.
• Timpanometri: Kulak zarının hareketliliğini ve orta kulaktaki basıncı ölçer; orta kulakta sıvı gibi sorunları gösterebilir.
• Bebeklerde özel testler: Yenidoğan işitme taramasında ve küçük çocuklarda yaşa uygun özel işitme testleri kullanılır.

Gerekirse altta yatan nedeni araştırmak için görüntüleme testleri de istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, işitme kaybının nedenine ve derecesine göre belirlenir.

Nedene yönelik tedavi

NHS'e göre bazı işitme kayıpları geçicidir ve nedene yönelik tedaviyle düzelebilir:

• Kulak enfeksiyonları: Bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotik kullanılabilir.
• Kulak kiri tıkacı: Kulak damlaları ya da kirin bir sağlık profesyoneli tarafından temizlenmesiyle tedavi edilir. Kulak kirini pamuklu çubukla ya da sivri cisimlerle çıkarmaya çalışmayın.
• Orta kulak ve kemikçik sorunları: Bazı durumlarda cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilir.

İşitme cihazları

NHS'e göre kalıcı işitme kaybında işitme cihazları sesleri daha yüksek ve daha net duyurmaya yardımcı olur. NIDCD'ye göre işitme cihazları kulağın içine ya da arkasına takılan elektronik cihazlardır. Hangi cihazın uygun olduğu işitme testi sonuçlarına göre belirlenir; cihaza alışmak zaman alabilir.

İmplantlar

NHS'e göre bazı kişilerde kafatasına sabitlenen ya da iç kulağın derinine yerleştirilen implantlar kullanılabilir. NIDCD'ye göre koklear implantlar, çok ileri işitme kaybı ya da ileri düzey sağırlıkta cerrahi olarak yerleştirilen cihazlardır.

Diğer destekler

NIDCD; telefon ses yükselticilerini, akıllı telefon uygulamalarını ve toplu alanlardaki işitme döngü sistemlerini yardımcı cihazlar arasında sayar. WHO da konuşma ve dil terapisi, işaret dili eğitimi ve danışmanlığı rehabilitasyonun parçaları olarak sıralar.

İşitme kaybıyla yaşam ve korunma

WHO'ya göre tedavi edilmeyen işitme kaybı iletişimde güçlüklere, sosyal yalnızlaşmaya ve bilişsel işlevlerin olumsuz etkilenmesine yol açabilir; WHO bunun demans gelişme riskinde artışla ilişkili olduğunu belirtir. Bu nedenle işitme kaybını erken fark etmek ve desteklenmek önemlidir.

NIDCD'nin iletişimi kolaylaştırmaya yönelik önerileri şunlardır:

• Yakınlarınıza işitme kaybınız olduğunu söyleyin.
• Konuşurken yüzünüzü görebilecekleri şekilde karşınızda durmalarını isteyin; yüz ifadeleri ve dudak hareketleri anlamayı kolaylaştırır.
• Bağırmadan, açık ve net konuşmalarını rica edin.
• Arka plandaki gürültüyü azaltın; restoranlarda daha sessiz bir köşe seçin.

Korunma

NIDCD'ye göre yaşa bağlı işitme kaybının nasıl önleneceği henüz bilinmemektedir; ancak kulakları yüksek sesten korumak gürültüye bağlı hasarı önlemeye yardımcı olur. NHS ve WHO'nun önerileri şunlardır:

• Gürültülü ortamlarda kulak koruyucu kullanın.
• Kulaklıkla müzik dinlerken sesi aşırı yükseltmeyin. Bkz. Kulaklık kullanımı işitmeye zarar verir mi?
• WHO, aşılamayı ve ilaçların akılcı kullanımını da korunma yolları arasında sayar.