Kulak çınlaması (tinnitus) neden olur?

Kulak çınlaması nedir?

ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü (NIDCD), kulak çınlamasını dışarıdan bir kaynağı olmayan ve bu nedenle başkalarının duyamadığı bir sesin algılanması olarak tanımlar. NHS de çınlamayı dış bir kaynaktan gelmeyen seslerin duyulması olarak tarif eder ve bu seslerin çınlama, vızıltı, hışırtı, uğultu, tıslama, zonklama ya da müziğe benzer sesler biçiminde olabileceğini belirtir.

NIDCD'ye göre yapılan araştırmalarda yetişkinlerin yaklaşık yüzde 10–25'i kulak çınlaması yaşadığını bildirmektedir. Çocuklarda da görülebilir. Üç ay ya da daha uzun süren çınlama "kronik kulak çınlaması" olarak adlandırılır.

Kulak çınlamasının çoğu "öznel" türdendir: Sesi yalnızca kişinin kendisi duyar. NIDCD, seyrek olarak sesin kalp atışıyla aynı ritimde zonkladığını ve bazen hekimin steteskopla bu sesi duyabildiğini belirtir. Bu türe pulsatil (zonklayan) kulak çınlaması denir ve damar kaynaklı nedenler açısından araştırılması gerekir.

Kulak çınlaması neden olur?

Sık nedenler

NIDCD ve NHS'nin saydığı başlıca nedenler şunlardır:

• Gürültüye maruz kalma: İş yerindeki makine gürültüsü, konserler, yüksek sesli müzik ve patlama sesleri iç kulaktaki işitme hücrelerine zarar verebilir. NIDCD, pek çok kişide kulak çınlamasının bu tür gürültülerden sonra başladığını belirtir.
• İşitme kaybı: Kulak çınlamasıyla güçlü biçimde ilişkilidir; yaşa bağlı işitme kaybı da buna dahildir. Ancak işitme kaybı olan herkeste çınlama olmaz.
• Kulak yolunun tıkanması: Kulak kiri tıkacı ya da kulak enfeksiyonlarına bağlı sıvı birikmesi çınlamaya yol açabilir.
• Baş ve boyun yaralanmaları: İşitme yollarına ya da sesi işleyen beyin bölgelerine zarar verebilir.
• İlaçlar: NIDCD, steroid olmayan ağrı kesici-iltihap gidericiler (NSAİİ), bazı antibiyotikler, bazı kanser ilaçları, sıtma ilaçları ve antidepresanlar gibi ilaç gruplarının çınlamaya yol açabildiğini belirtir. Kullandığınız bir ilaçtan şüpheleniyorsanız ilacı kendiliğinden bırakmayın, hekiminize danışın.

Daha seyrek nedenler

• Ménière hastalığı (baş dönmesi atakları, işitme kaybı ve kulakta dolgunlukla seyreden iç kulak hastalığı)
• Çene eklemi sorunları
• İşitme siniri üzerinde gelişen iyi huylu tümörler (akustik nörinom) ve diğer beyin tümörleri
• Damar yapısındaki anormallikler
• Diyabet, migren, tiroid hastalıkları, lupus ve multipl skleroz gibi kronik hastalıklar
• Kaygı (anksiyete) ve depresyon: NHS, bu durumların çınlamayla ilişkili olabileceğini belirtir; çınlama da kaygıyı artırabilir ve bir kısır döngü oluşabilir.

Kulak çınlaması ne zaman önemlidir?

Kulak çınlaması çoğu zaman ciddi bir hastalığın belirtisi değildir. Ancak bazı özellikler daha ayrıntılı ve hızlı değerlendirme gerektirir:

• Kalp atışıyla uyumlu zonklayan çınlama: NHS bu durumda acil bir hekim randevusu alınmasını önerir.
• Tek kulakta yeni başlayan ve devam eden çınlama, özellikle aynı kulakta işitme azalmasıyla birlikteyse
• Ani işitme kaybıyla birlikte başlayan çınlama: Ani işitme kaybı zamanla yarışılan bir durumdur.
• Baş yaralanmasından sonra başlayan çınlama
• Baş dönmesi (vertigo), yüzde güçsüzlük ya da uyuşukluk eşlik ediyorsa

Baş dönmesiyle ilgili bilgi için Vertigo nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Kulak çınlaması nasıl teşhis edilir?

NIDCD, değerlendirmenin genellikle şu adımlarla yapıldığını anlatır:

• Aile hekimi: Kulak kiri tıkacı ya da kulak enfeksiyonu gibi kolayca düzeltilebilecek nedenlere bakar ve kullandığınız ilaçları gözden geçirir.
• Kulak burun boğaz uzmanı: Baş, boyun ve kulakları muayene eder. Özellikle zonklayan çınlamada damar kaynaklı nedenleri araştırmak için MR, bilgisayarlı tomografi ya da ultrason gibi görüntüleme yöntemleri isteyebilir.
• Odyolog: İşitme testleriyle (odyometri) işitme düzeyinizi ölçer ve çınlamanın şiddetini değerlendirir.

İşitme testi hakkında bilgi için odyometri sayfasına bakabilirsiniz. Muayeneye giderken çınlamanın ne zaman başladığını, tek ya da iki kulakta mı olduğunu, sesin nasıl bir ses olduğunu, sürekli mi aralıklı mı olduğunu ve kullandığınız ilaçları not etmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Kulak çınlaması nasıl tedavi edilir?

Altta yatan bir neden bulunursa, örneğin kulak kiri tıkacı temizlenir ya da bir kulak enfeksiyonu tedavi edilirse çınlama azalabilir veya geçebilir. Neden bulunamadığında ya da ortadan kaldırılamadığında amaç, çınlamanın günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmaktır. NHS ve NIDCD'nin anlattığı başlıca yaklaşımlar şunlardır:

• İşitme cihazları: İşitme kaybı olan kişilerde dış sesleri güçlendirerek çınlamanın daha az fark edilmesine yardımcı olabilir.
• Ses terapisi: Hafif arka plan sesleri üreten masaüstü cihazlar, telefon uygulamaları ya da kulağa takılan ses üreteçleri çınlamayı maskeleyerek özellikle uykuya dalmayı kolaylaştırabilir.
• Danışmanlık: Çınlamanın ne olduğunu ve nasıl yönetileceğini anlamak, çınlamaya bağlı kaygıyı azaltabilir.
• Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Çınlamaya eşlik eden olumsuz düşünce ve tepkileri değiştirmeye odaklanan bir psikoterapi yöntemidir.
• Tinnitus yeniden eğitim terapisi: Danışmanlık ile ses terapisinin birlikte uygulandığı, beynin çınlamaya alışmasını hedefleyen bir yaklaşımdır.

NIDCD'ye göre kulak çınlamasını doğrudan tedavi etmek için ABD İlaç ve Gıda Dairesi (FDA) tarafından onaylanmış bir ilaç bulunmamaktadır. Hekim, çınlamaya eşlik eden kaygı, depresyon ya da uyku sorunları için ayrıca tedavi önerebilir. İnternette "çınlamayı geçirdiği" iddia edilen ürünlere karşı dikkatli olun ve tedavi seçeneklerini hekiminizle konuşun.

Kulak çınlamasına ne iyi gelir? Günlük yaşamda yapılabilecekler

NHS'nin önerileri şunlardır:

• Rahatlamaya çalışın. Derin nefes egzersizleri ya da yoga gibi yöntemler yardımcı olabilir. Pratik bir başlangıç için Stres için nefes egzersizleri yazısına bakabilirsiniz.
• Düzenli bir uyku rutini oluşturun ve kafeini azaltın. Ayrıntılar için Uyku hijyeni nedir? yazısına bakabilirsiniz.
• Tamamen sessiz ortamlardan kaçının. Sessizlikte çınlama daha belirgin hâle gelir; hafif bir arka plan sesi, örneğin yumuşak bir müzik ya da vantilatör sesi rahatlatabilir.
• Dikkatinizi çınlamaya odaklamamaya çalışın; sizi meşgul eden etkinliklere zaman ayırın.
• Yüksek sesten korunun. NIDCD, gürültüye maruziyeti sınırlamanın çınlamanın kötüleşmesini önlemeye yardımcı olabileceğini belirtir. Kulaklık kullanımıyla ilgili öneriler için Kulaklık kullanımı ve işitme yazısına bakabilirsiniz.
• Destek alın. Benzer yakınmaları yaşayan kişilerle deneyim paylaşmak bazı kişilere iyi gelebilir.

Hangi doktora gidilir?

Kulak çınlamasında ilk başvuru noktası aile hekimi olabilir. Ayrıntılı değerlendirme ve işitme testleri için kulak burun boğaz uzmanına başvurulur; işitme ölçümleri odyologlar tarafından yapılır. Sinir sistemiyle ilgili bir neden düşünüldüğünde nöroloji uzmanı da değerlendirmeye katılabilir. Çınlamaya belirgin kaygı ya da depresyon eşlik ediyorsa ruh sağlığı uzmanından destek almak yararlı olabilir. Konuyla ilgili doktorları kulak çınlaması sayfasından ve kulak burun boğaz branş sayfasından inceleyebilirsiniz.