Kulak kiri tıkacı (buşon): belirtileri, evde bakım ve temizleme

Kulak kiri nedir, neden birikir?

MedlinePlus'a göre kulak yolunun iç yüzeyi kıl kökleriyle döşelidir ve burada serümen adı verilen yağlı, mumsu bir salgı üreten bezler bulunur. Bu salgı, yani kulak kiri; toz ve mikropları yakalayarak kulağı korur ve kulak yolu derisini suyun tahriş edici etkisinden korur. MedlinePlus'a göre kulak kiri çoğu zaman kendiliğinden kulak yolunun girişine doğru ilerler; burada düşer ya da yıkanırken temizlenir. NHS de kulak kirinin normalde kendiliğinden düştüğünü belirtir.

MedlinePlus'a göre bazı kişilerin kulak bezleri olağandan fazla kir üretir ve bu kir kulak yolunda sertleşerek bir tıkaca dönüşebilir. Bunun yanında kulağı kendi kendine temizlemeye çalışmak da tıkanmaya yol açabilir: MedlinePlus, kulak kirini çıkarmaya çalışırken kiri daha derine itmenin tıkacı kötüleştirebileceğini belirtir. NHS'e göre kulak yolunun dar ya da hasarlı olması, kulak yolunda çok kıl bulunması, saçlı deriyi ya da kulak çevresini etkileyen bir deri hastalığı ve dış kulak yolu iltihabı da kir birikmesini kolaylaştırır.

MedlinePlus, kulak kiri tıkacını işitme kaybının en sık nedenlerinden biri olarak tanımlar. WHO da kulak kiri tıkacını her yaşta işitme kaybına yol açabilen nedenler arasında sayar.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• İşitmede azalma: MedlinePlus'a göre kısmi işitme kaybı giderek artabilir.
• Kulakta tıkanıklık ya da dolgunluk hissi
• Kulak ağrısı
• Kulak çınlaması: Kulakta çınlama ya da vızıltı. Bkz. Kulak çınlaması neden olur?
• Baş dönmesi (vertigo): NHS bunu baş dönmesi ve bulantı hissi olarak tanımlar.

Kulakta tıkanıklık hissi ani işitme kaybı gibi başka durumlarda da görülebileceği için, özellikle aniden başlayan işitme kaybında hekime başvurmak gerekir. Bkz. Ani işitme kaybı

Tıkaç mı, başka bir kulak sorunu mu?

Kulak kiri tıkacının belirtileri başka kulak sorunlarıyla karışabilir. Bu nedenle kulağınızda tıkanıklık hissettiğinizde hemen bir şey damlatmadan önce şu ayrıntılara dikkat edin:

• Kulaktan akıntı geliyorsa: Akıntı; kulak yolu iltihabını ya da kulak zarının delindiğini düşündürebilir. NHS'e göre kulak zarı delindiğinde kulaktan berrak sıvı, kan ya da irin gelebilir ve bu durumda kulağa damla konmamalıdır.
• Ağrı ya da ateş eklendiyse: MedlinePlus, kulak kiri tıkacı olan kişide akıntı, kulak ağrısı ya da ateş gibi yeni belirtiler ortaya çıkarsa hekime başvurulmasını önerir.
• İşitme bir ya da iki kulakta aniden azaldıysa: NHS, ani işitme kaybında acil hekim değerlendirmesi önerir.
• Bir darbe, patlama sesi ya da uçak yolculuğu sonrasında başladıysa: NHS bu durumları kulak zarı delinmesinin nedenleri arasında sayar.

Belirtilerin kulak kirinden mi yoksa başka bir sorundan mı kaynaklandığını ancak kulak muayenesi gösterebilir.

Kulak kirini kendiniz temizlemeli misiniz?

Kulak kiri çoğu zaman temizlenmeyi gerektirmez. NHS ve MedlinePlus'ın uyarıları şunlardır:

• Parmak ya da pamuklu çubuk kullanmayın: NHS kulak kirini parmakla ya da pamuklu çubuk gibi cisimlerle çıkarmaya çalışmamanızı önerir; bu, kiri daha içeri iterek durumu kötüleştirir. MedlinePlus'a göre kulak kirini çıkarmaya çalışmak nadiren kulak yolunda enfeksiyona ve kulak zarında hasara da yol açabilir.
• Kulak mumu ve kulak vakumları: NHS'e göre kulak mumlarının ya da kulak vakumlarının kulak kirini temizlediğine dair kanıt yoktur.
• Kulağın yalnızca dış kısmını temizleyin: MedlinePlus, kulak yolunun dış kısmının parmağa sarılmış bir bez ya da kâğıt mendille temizlenebileceğini, kulakların çok sık ya da çok sert temizlenmemesi gerektiğini belirtir.

Evde bakım: kulak kiri nasıl yumuşatılır?

NHS, kulak kiri tıkacında ilk olarak kirin yumuşatılmasını önerir:

• Yağ damlaları: NHS, etkilenen kulak yukarıda olacak şekilde yan yatıp kulağa birkaç damla zeytinyağı ya da badem yağı damlatmayı, ardından 5–10 dakika yan yatmaya devam etmeyi ve bunu birkaç gün boyunca günde birkaç kez tekrarlamayı önerir. Bademe alerjisi olanlar badem yağı kullanmamalıdır. Bu uygulamanın sizin için uygun olup olmadığını eczacınıza ya da hekiminize danışabilirsiniz.
• Zaman tanıyın: NHS'e göre bu yöntemle yaklaşık iki hafta içinde kulak kiri parçalar halinde dışarı çıkar ve belirtiler düzelir.
• Eczane ürünleri: NHS'e göre eczacı, kulak kirini çözmeye yardımcı ürünler önerebilir; bu ürünler yaklaşık bir hafta içinde etkisini gösterir. MedlinePlus da bebek yağı, gliserin, mineral yağ ve eczanelerde satılan kulak damlalarını yumuşatıcılar arasında sayar.

Kimler damla kullanmamalı?

NHS'e göre kulak zarında delik olan kişiler kulağa damla kullanmamalıdır. MedlinePlus da kulak zarında delik olabileceğinden şüpheleniliyorsa ya da yakın zamanda kulak ameliyatı geçirilmişse kulağa damla damlatılmaması ve kulak yıkanmaması gerektiğini vurgular. Kulaktan akıntı geliyorsa, kulak ağrısı şiddetliyse ya da daha önce kulak zarı sorunu yaşadıysanız önce hekime başvurun. Bkz. Kulak zarı delinmesi

Hekim kulak kirini nasıl temizler?

NHS'e göre belirtiler yağ damlalarıyla düzelmezse kulak bir sağlık profesyoneli tarafından temizlenebilir. Kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

• Kulak yıkama (irrigasyon): Vücut ısısındaki suyun kontrollü bir şekilde kulak yoluna verilerek kirin dışarı atılması. NHS bu işlemin elektronik bir cihazla yapılabileceğini belirtir.
• Mikroaspirasyon: Kirin kulak yolundan çekilerek alınması; MedlinePlus'a göre hekim bu sırada mikroskoptan yararlanabilir.
• Özel aletle çıkarma: Kirin küret adı verilen çok küçük bir aletle kazınarak alınması.

NHS'e göre bu işlemler genellikle acı vermez. MedlinePlus, kulak zarında delik olabileceğinden şüpheleniliyorsa ya da yakın zamanda kulak ameliyatı geçirilmişse kulağın yıkanmaması gerektiğini belirtir; bu nedenle hangi yöntemin uygun olduğuna kulak zarının durumu ve geçirilmiş kulak sorunları göz önünde bulundurularak karar verilir. MedlinePlus, kulağın evde yıkanması düşünülüyorsa bunun önce hekime sorulmasını, diş temizliği için tasarlanmış basınçlı su cihazlarıyla kulak yıkanmamasını önerir.

Sonrasında neler beklenir?

MedlinePlus'a göre kulak kiri tıkacına bağlı işitme kaybı çoğu zaman geçicidir ve tıkaç çıkarıldıktan sonra işitme çoğunlukla tamamen düzelir. Tıkaç temizlendikten sonra işitme azalması, çınlama ya da baş dönmesi sürüyorsa başka nedenler araştırılmalıdır. Bkz. İşitme kaybı

MedlinePlus'a göre kulak ileride yeniden kirle tıkanabilir. NHS, kulak kirinin oluşmasının önlenemeyeceğini, çünkü kulağı kire ve mikroplara karşı koruduğunu belirtir.

Tekrarı azaltmak için

• Pamuklu çubuk ve benzeri cisimleri kulak yolunda kullanmayın.
• NHS'e göre düzenli olarak kulak damlası ya da zeytinyağı veya badem yağı kullanmak kiri yumuşatır, kendiliğinden düşmesine yardımcı olur ve kulağın tıkanmasını önleyebilir. Bunun sizin için uygun olup olmadığını hekiminize danışın.
• MedlinePlus'a göre işitme cihazı kullananların kulak yolu 3–6 ayda bir fazla kir açısından kontrol ettirilmelidir.

Çocuklarda ve yaşlılarda kulak kiri

Çocukların kulaklarına da pamuklu çubuk, toka ya da başka bir cisim sokulmamalıdır; kulak kepçesini ve kulak yolunun girişini silmek yeterlidir. Çocuğunuz işitmede azalma ya da kulak ağrısı gibi belirtiler gösteriyorsa çocuk doktoruna başvurun. İşitme cihazı kullanan kişilerde, MedlinePlus'ın önerdiği düzenli kulak kontrolleri fazla kirin erken fark edilmesine yardımcı olur.