Kolesteatom nedir? Belirtileri, nedenleri ve ameliyat süreci

Kolesteatom nedir?

Orta kulak, kulak zarının arkasında yer alan ve içinde sesi ileten üç küçük kemikçiği barındıran hava dolu bir boşluktur. Bu boşluk; denge organı, yüz siniri ve beyin zarlarına yakın komşuluktadır.

MedlinePlus kolesteatomu, orta kulakta ve kafatasının mastoid kemiğinde yer alan bir tür deri kisti olarak tanımlar. NHS ise kolesteatomu, kulak içinde ölü hücrelerin birikmesi olarak tarif eder ve işitme kaybına, kulak çınlamasına ve baş dönmesine yol açabileceğini belirtir.

Olağan koşullarda orta kulakta deri bulunmaz. Kolesteatomda ise deri hücreleri orta kulak boşluğuna ulaşır, burada dökülen hücreler dışarı atılamaz ve zamanla katman katman birikerek genişleyen bir kitleye dönüşür. Kolesteatomun adı yanıltıcı olabilir; kandaki kolesterol düzeyiyle bir ilgisi yoktur.

Kolesteatom nasıl oluşur?

Kazanılmış kolesteatom

En sık görülen türdür. MedlinePlus'a göre kolesteatom çoğunlukla uzun süren kulak enfeksiyonlarının ardından gelişir. Orta kulağı burnun arka bölümüne bağlayan östaki borusu iyi çalışmadığında orta kulakta negatif basınç oluşur. MedlinePlus'a göre bu basınç kulak zarının bir bölümünü içeri doğru çeker ve bir cep oluşturur. Bu cepte deri hücreleri ve döküntüler birikir; zamanla cep büyüyerek kolesteatoma dönüşür.

NHS'e göre kolesteatom, kulak zarının bir yaralanma, enfeksiyon ya da herhangi bir kulak ameliyatı sonrasında hasar görmesiyle de gelişebilir. Kulak zarı delinmesi hakkında bilgi için bkz. Kulak zarı delinmesi

Doğuştan (konjenital) kolesteatom

MedlinePlus'a göre kolesteatom doğuştan da olabilir. NHS bu türün seyrek görüldüğünü belirtir. Doğuştan kolesteatomda da belirtiler ve tedavi yaklaşımı kazanılmış kolesteatoma benzer; tanı ve izlem kulak burun boğaz uzmanı tarafından yapılır.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Kulaktan akıntı: NHS'e göre sulu ve kötü kokulu bir akıntıdır. MedlinePlus da süregen kulak akıntısını belirtiler arasında sayar. Akıntı antibiyotik tedavisiyle geçici olarak azalabilir, ancak tekrar edebilir.
• İşitme kaybı: Etkilenen kulakta yavaş yavaş artan işitme azalması
• Kulakta dolgunluk ya da basınç hissi
• Kulak ağrısı
• Baş dönmesi (vertigo)
• Kulak çınlaması

Kolesteatom çoğu zaman tek kulağı etkiler. Belirtiler genellikle yavaş geliştiği için kişiler uzun süre "sık tekrarlayan kulak iltihabı" yaşadığını düşünebilir. Çocuklarda kolesteatom, sık tekrarlayan kulak iltihabı ya da tek kulakta işitme azalması nedeniyle yapılan muayenede fark edilebilir. Çocuğunuzun kulağından tekrar tekrar kötü kokulu akıntı geliyorsa ya da seslere tepkisi azaldıysa bunu çocuk doktoruna ya da kulak burun boğaz uzmanına söyleyin. Kulak akıntısının diğer nedenleri için bkz. Kulak akıntısı

Neden tedavi edilmesi önemli?

MedlinePlus'a göre kolesteatomlar çıkarılmadığında çoğu zaman büyümeye devam eder. Büyüyen kolesteatom çevresindeki kemiklere baskı yaparak onları aşındırabilir. NHS ve MedlinePlus'a göre bu durum şu sorunlara yol açabilir:

• Kalıcı işitme kaybı: Sesi ileten kemikçiklerin ya da iç kulağın zarar görmesi
• Tekrarlayan kulak enfeksiyonları
• Baş dönmesi ve denge sorunları: Denge organının etkilenmesi
• Yüz siniri hasarı ve yüz felci: Yüzün bir yarısındaki kaslarda güçsüzlük
• Seyrek ama ciddi komplikasyonlar: NHS ve MedlinePlus'a göre beyin zarının iltihabı (menenjit) ve beyin apsesi

Bu komplikasyonlar seyrektir; ancak riskleri nedeniyle kolesteatom şüphesi olan herkesin kulak burun boğaz uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. Kolesteatom yavaş büyüdüğü için belirtiler uzun süre hafif kalabilir; bu durum, kişinin hekime başvurmayı ertelemesine yol açabilir. Kötü kokulu ve tekrarlayan kulak akıntısı, özellikle tek kulakta işitme kaybıyla birlikteyse, ertelenmeden değerlendirilmelidir.

Nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre aile hekimi kulağı muayene eder ve kolesteatomdan şüphelenirse kişiyi kulak burun boğaz uzmanına yönlendirir. MedlinePlus'a göre kulak muayenesinde kulak zarında bir cep ya da delik görülebilir. Kulak yolunda akıntı ya da döküntü varsa zarın görülebilmesi için önce kulak temizlenebilir.

Uzman şu testleri isteyebilir:

• Bilgisayarlı tomografi (BT): NHS'e göre kolesteatomun yaygınlığını ve çevre kemiklere etkisini değerlendirmek için kullanılır.
• MR: MedlinePlus'a göre gerekirse istenebilir.
• İşitme testleri: İşitme kaybının derecesini ve türünü belirler.
• Denge testleri: MedlinePlus'a göre baş dönmesi varsa elektronistagmografi gibi denge testleri yapılabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

NHS'e göre kolesteatom genellikle hastanede yapılan bir ameliyatla çıkarılır. Antibiyotik tedavisi kulaktaki enfeksiyonu ve akıntıyı geçici olarak azaltabilir; ancak NHS, antibiyotiğe rağmen süren akıntıyı hekime başvurma nedenleri arasında sayar ve ilaç tedavisi kolesteatomun kendisini ortadan kaldırmaz.

Ameliyat

NHS'e göre ameliyat genel anestezi altında yapılır ve birikmiş ölü deri hücreleri kulaktan çıkarılır. Ameliyatın türü ve kapsamı, kolesteatomun büyüklüğüne ve kulakta yol açtığı hasara göre değişir. MedlinePlus'a göre kolesteatom orta kulağın yanı sıra mastoid kemikte de bulunabildiği için, ameliyatta bu bölgenin de temizlenmesi gerekebilir.

NHS'e göre kişiler ameliyatla aynı gün eve dönebilir ya da bir gece hastanede kalabilir. Ameliyatın amacı öncelikle kolesteatomu tamamen temizlemek ve komplikasyonları önlemektir; işitmenin korunması ya da iyileştirilmesi de mümkün olduğunca hedeflenir.

Ameliyat öncesinde sorulabilecek sorular

Kolesteatom ameliyatı kişiden kişiye farklılık gösterdiği için, karar vermeden önce ekibinizle ayrıntılı konuşmanız yararlı olur. Şu soruları sorabilirsiniz:

• Kolesteatom kulağımda ne kadar yayılmış, hangi yapıları etkilemiş?
• Ameliyatın amacı nedir; işitmemi korumak ya da iyileştirmek mümkün mü?
• Ameliyattan sonra baş dönmesi, kulak çınlaması ya da tat değişikliği gibi yakınmalar olabilir mi?
• Hastanede ne kadar kalacağım, işe ya da okula ne zaman dönebilirim?
• İkinci bir ameliyat gerekebilir mi, kontroller ne sıklıkla yapılacak?
• Ameliyattan sonra işitme cihazı gibi bir desteğe ihtiyacım olabilir mi?

Yanınızda bir yakınınızın bulunması ve soruları önceden yazmanız, görüşmede bir şeyi atlamamanıza yardımcı olur.

Ameliyat sonrası

NHS'in önerileri şunlardır:

• Kulağı kuru tutun: Duş alırken ameliyatlı kulağa su kaçmamasına dikkat edin.
• Yüzmeyin: Ameliyattan sonra en az 6 hafta yüzmekten kaçının.
• İyileşmeye zaman tanıyın: NHS'e göre iyileşme genellikle 6–8 hafta sürer.
• Uzun süreli izleme gidin: Kontroller, kolesteatomun tekrarlayıp tekrarlamadığını anlamak için önemlidir.

Tekrarlama ve ikinci ameliyat

NHS'e göre kolesteatom ameliyatla tamamen çıkarılamadıysa ya da yeniden gelişirse ek ameliyatlar gerekebilir. MedlinePlus da bazı kişilerde düzenli kulak temizliğinin ve tekrarlayan durumlarda yeni ameliyatların gerekebileceğini belirtir. Bu nedenle kontrol randevularını aksatmamak çok önemlidir.

Korunma

MedlinePlus'a göre süregen kulak enfeksiyonlarının zamanında ve eksiksiz tedavi edilmesi kolesteatomun önlenmesine yardımcı olabilir. Bunun için:

• Sık tekrarlayan ya da geçmeyen kulak enfeksiyonlarında hekime başvurun.
• Kulak akıntısını kulağa cisim sokarak temizlemeye çalışmayın.
• Çocuklarda tekrarlayan kulak iltihabı ve işitme sorunlarını önemseyin; düzenli kontrolleri aksatmayın.
• Daha önce kulak ameliyatı geçirdiyseniz kontrollerinize düzenli gidin; NHS kulak zarının ameliyat sonrasında da hasar görerek kolesteatoma zemin hazırlayabileceğini belirtir.