Vertebroplasti ve kifoplasti: omur kırığında çimento tedavisi

Omur çökme kırığı nedir?

Omurlar, omurgayı oluşturan ve vücut ağırlığını taşıyan kemiklerdir. Kemikler zayıfladığında, omurlar normalde kırığa yol açmayacak kadar hafif zorlanmalarla bile çökebilir. Buna omur çökme (kompresyon) kırığı denir.

RadiologyInfo'ya göre bu kırıkların en sık nedeni kemik erimesidir. Bunun yanında kötü huylu tümörlerin omuru tutması ve kemik iyileşmesinin bozulduğu durumlar da omur çökmesine yol açabilir. MedlinePlus, travmaya bağlı kırıkları da işlemin kullanılabileceği durumlar arasında sayar.

Omur çökme kırığı sırtta ağrıya ve hareket kısıtlılığına yol açabilir; RadiologyInfo bu işlemlerin amaçları arasında kaybedilen hareket kabiliyetinin geri kazanılmasını da sayar. Kemik erimesi hakkında bilgi için Osteoporoz nedir?, kemik yoğunluğunun ölçülmesi için Kemik dansitometrisi (DEXA) yazılarına bakabilirsiniz.

Belirtiler ve tanı

MedlinePlus'a göre omur çökme kırıkları en sık kemik erimesine bağlıdır; travma, kemiğe yayılan tümörler ve multipl miyelom gibi omurga tümörleri de neden olabilir. Belirtiler şunlardır:

• Sırtın orta ya da alt bölümünde aniden başlayan, keskin ve bıçak saplanır gibi şiddetli ağrı
• Kemik erimesine bağlı kırıklarda yavaş gelişen ve yürümekle artan ağrı
• MedlinePlus'a göre zaman içinde 15 santimetreye varabilen boy kısalması
• Sırtta öne doğru eğrilme (kifoz)

MedlinePlus'a göre röntgende diğerlerinden daha kısa görünen, çökmüş bir omur görülebilir. Kemik yoğunluğu ölçümü yapılabilir; tümör ya da sinir hasarı düşünülüyorsa BT veya MR istenebilir.

MedlinePlus'a göre yaralanmaya bağlı çökme kırıklarının çoğu dinlenme, korse ve ağrı kesicilerle 8–10 hafta içinde iyileşir. Ağrı kesiciler, kısa süreli dinlenme, fizik tedavi, kalsiyum takviyesi ve kemik erimesi ilaçları ilk tedavi seçenekleridir. Kifoplasti ve vertebroplasti, MedlinePlus'a göre iki aydan uzun süren ağır ağrıda düşünülen seçenekler arasındadır.

Vertebroplasti ve kifoplasti nedir?

RadiologyInfo'ya göre her iki işlem de ağrılı omur çökme kırıklarını tedavi etmeye yönelik, büyük bir ameliyat kesisi gerektirmeyen (minimal invaziv) yöntemlerdir:

• Vertebroplasti: Kırık omurun içine ince bir iğne yoluyla kemik çimentosu enjekte edilir; çimento kırık omuru içeriden destekler.
• Kifoplasti: Önce kırık omurun içine bir balon yerleştirilip şişirilerek boşluk oluşturulur. Balon çıkarıldıktan sonra bu boşluk çimentoyla doldurulur.

MedlinePlus'a göre vertebroplasti çoğunlukla günübirlik (ayakta) yapılan bir işlemdir. MedlinePlus, çimentonun çevre dokulara sızmasının vertebroplastide kifoplastiye göre daha sık görüldüğünü belirtir.

Kimlere uygulanır?

MedlinePlus'a göre bu işlemler, omur çökme kırığından sonra iki ay ya da daha uzun süre devam eden ve dinlenme, ağrı kesiciler ve fizik tedavi gibi yöntemlere yanıt vermeyen, şiddetli ve günlük yaşamı engelleyen ağrısı olan kişilerde önerilebilir. RadiologyInfo ise işlemin, kırığın oluşmasından sonraki sekiz hafta içinde yapıldığında daha yararlı olduğunu belirtir. Bu iki bilgi birlikte değerlendirildiğinde, zamanlamanın kişinin durumuna göre hekim tarafından belirlendiği görülür.

Uygulanabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Kemik erimesine bağlı ağrılı omur çökme kırıkları
• Kötü huylu tümörlerin yol açtığı omur çökmeleri
• Kemik iyileşmesinin bozulduğu durumlarda gelişen kırıklar
• MedlinePlus'a göre bazı travmatik kırıklar

Kimlere uygun olmayabilir?

RadiologyInfo'ya göre bu işlemler şu durumlarda genellikle uygun değildir:

• Genç ve genel sağlık durumu iyi olan kişilerde
• Bel ya da boyun fıtığına bağlı ağrılarda
• Eski ve iyileşmiş kırıklarda
• Ağır akciğer hastalığı olanlarda
• Omurga kanal darlığı olanlarda
• Kemik erimesine bağlı omurga eğriliğinde

Uygunluk kararı; muayene, kırığın ne zaman oluştuğu ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.

İşlem öncesi hazırlık

RadiologyInfo ve MedlinePlus'ın önerileri şöyle özetlenebilir:

• Tetkikler: Kan testleri, fizik muayene ve röntgen, MR ya da BT gibi görüntülemeler yapılır. Bu incelemeler işleme uygunluğun değerlendirilmesine yardım eder; RadiologyInfo'ya göre eski ve iyileşmiş kırıklar bu işlem için genellikle uygun değildir. Bkz. MR nedir?
• İlaçlar: Aspirin, iltihap giderici ağrı kesiciler ve kan sulandırıcıların işlemden birkaç gün önce bırakılması istenebilir. Hangi ilacı ne zaman bırakacağınıza hekiminiz karar verir; kendi başınıza ilaç kesmeyin.
• Açlık: İşlemden önce birkaç saat yiyip içmemeniz istenir.
• Bilgilendirme: Hastalıklarınızı ve gebelik olasılığını ekibe bildirin.
• Ulaşım: Eve dönüşte size eşlik edecek birini ayarlayın.

İşlem nasıl yapılır?

RadiologyInfo ve MedlinePlus'ın anlatımına göre:

1. Kişi işlem masasına yüzüstü yatırılır.
2. Damar yolundan sakinleştirici ilaç verilir ya da genel anestezi uygulanır; iğnenin gireceği deri bölgesi uyuşturulur.
3. Deride küçük bir kesi yapılır.
4. Anlık röntgen görüntülemesi (floroskopi) eşliğinde ince bir iğne kırık omura ilerletilir.
5. Vertebroplastide çimento doğrudan omura verilir; kifoplastide önce balon şişirilerek boşluk oluşturulur, sonra boşluk çimentoyla doldurulur.
6. İğne çıkarılır ve küçük kesi bantla kapatılır.

RadiologyInfo'ya göre işlem genellikle bir saat içinde tamamlanır. İşlem sırasında anestezi iğnesi dışında genellikle az rahatsızlık hissedilir; kişi basınç ya da hafif bir vurma hissi duyabilir.

İşlemden sonra

• Eve dönüş: MedlinePlus'a göre kişi genellikle aynı gün evine döner.
• Dinlenme: MedlinePlus, ilk 24 saat yatakta dinlenilmesini önerir. RadiologyInfo'ya göre kişi işlemden yaklaşık bir saat sonra yürüyebilir.
• Ağrıda değişim: RadiologyInfo'ya göre ağrıda azalma hemen ya da iki gün içinde fark edilebilir.
• Etkinlikler: RadiologyInfo ve MedlinePlus'a göre en az altı hafta boyunca ağır kaldırma ve yorucu etkinliklerden kaçınılmalıdır. Etkinlikler kademeli olarak artırılır.

MedlinePlus'a göre bu işlemlerden sonra çoğu kişi ağrısında azalma, daha az ağrı kesici ihtiyacı ve hareket kabiliyetinde iyileşme yaşar; ancak sonuç kişiden kişiye değişir.

Kemik erimesinin tedavisi de önemlidir

Çimento tedavisi kırık omuru destekler; ancak altta yatan kemik erimesini tedavi etmez. RadiologyInfo'ya göre işlemden sonra hastaların yaklaşık yüzde 10'unda yeni omur çökme kırıkları gelişebilir. Bu nedenle kemik yoğunluğunun değerlendirilmesi, kemik erimesinin tedavisi ve düşmelerin önlenmesi için hekiminizle bir plan yapmanız önemlidir. MedlinePlus, omur çökme kırıklarını önlemenin yolunun kemik erimesini önlemekten geçtiğini; bunun için düzenli egzersizi ve 65 yaşından itibaren kemik yoğunluğu taramasını önerir. MedlinePlus, çökme kırıklarının olası komplikasyonları arasında sırtta kamburlaşmayı ve omuriliğe baskıyı sayar. Bkz. Denge egzersizleri ve Kalsiyum içeren besinler

Olası riskler

RadiologyInfo ve MedlinePlus'ın saydığı riskler şunlardır:

• Kemik çimentosunun sızması: Çimento omurun dışına, çevre dokulara sızabilir. MedlinePlus'a göre bu durum vertebroplastide kifoplastiye göre daha sık görülür.
• Enfeksiyon: RadiologyInfo'ya göre 1000 işlemde birden az.
• Kanama
• Kan pıhtıları
• Sinir yaralanmaları
• Yeni omur kırıkları: RadiologyInfo'ya göre hastaların yaklaşık yüzde 10'unda ek omur çökme kırıkları gelişebilir.

İşlemin olası yararlarını ve risklerini, işlem yapılmazsa izlenecek tedavi yolunu da kapsayacak şekilde, kendi durumunuza göre hekiminizle konuşun.