Kardiyak rehabilitasyon nedir? Kimler katılır, nasıl ilerler?

Kardiyak rehabilitasyon nedir?

Kalp krizi ya da kalp ameliyatı geçiren birçok kişi, hastaneden çıktıktan sonra ne kadar hareket edebileceğini, hangi belirtilerin olağan olduğunu ve günlük yaşama nasıl döneceğini merak eder. Kardiyak rehabilitasyon tam da bu döneme yönelik yapılandırılmış bir destek programıdır.

MedlinePlus kardiyak rehabilitasyonu, kalp hastalığıyla daha iyi yaşamanıza yardımcı olan bir program olarak tanımlar. British Heart Foundation da bunu, iyileşmenize ve yaşamınızı olabildiğince dolu sürdürmenize yardımcı olan bir egzersiz ve eğitim programı olarak tarif eder. CDC'ye göre program denetimli fiziksel aktiviteyi, sağlıklı yaşam eğitimini ve stresi azaltıp ruh sağlığını desteklemeye yönelik danışmanlığı bir araya getirir.

Kardiyak rehabilitasyon yalnızca bir egzersiz programı değildir. İlaçların doğru kullanımı, beslenme, sigarayı bırakma ve duygusal toparlanma gibi konuları da kapsayan bütüncül bir yaklaşımdır.

Kimler katılabilir?

MedlinePlus ve CDC'ye göre kardiyak rehabilitasyon şu durumlardan sonra yarar sağlayabilir:

• Kalp krizi. Bkz. Kalp krizi belirtileri
• Koroner bypass ameliyatı ve kalp kapağı ameliyatları
• Balon anjiyoplasti ve stent işlemi
• Kalp yetmezliği. Bkz. Kalp yetmezliği belirtileri ve tedavisi
• Göğüs anjini (eforla gelen göğüs ağrısı)
• Kalp nakli
• Bacak damarlarında daralma (periferik arter hastalığı)

CDC, programın her yaştan ve farklı ağırlıktaki kalp hastalığı olan kişilere yarar sağlayabileceğini vurgular. CDC'ye göre çalışmalar, kadınların programa başlama ya da programı tamamlama olasılığının erkeklerden düşük olduğunu gösterir; bunun bir nedeni hekimlerin kadınlara programı daha az önermesi olabilir. İleri yaştaki kişiler de programa daha az katılır; yaşları nedeniyle fiziksel etkinlik yapamayacaklarını düşünebilir ya da eklem iltihabı (artrit) gibi egzersizi zorlaştıran başka hastalıkları olabilir. CDC, kardiyak rehabilitasyonun kas gücünü ve hareketliliği artırıp günlük işleri kolaylaştırabildiği için ileri yaştaki kişilerde özellikle yararlı olduğunu belirtir. Uygun olup olmadığınızı hekiminizle konuşun.

Program kimlerden oluşur?

MedlinePlus'a göre kardiyak rehabilitasyon ekibinde şu profesyoneller yer alabilir:

• Kardiyolog ve diğer hekimler
• Hemşireler
• Diyetisyenler
• Fizyoterapistler ve egzersiz uzmanları
• Ergoterapistler (günlük yaşam etkinliklerine dönüşü destekleyen uzmanlar)
• Psikolog ya da diğer ruh sağlığı uzmanları

MedlinePlus'a göre ekip sizin için güvenli bir program hazırlar. Başlamadan önce genel sağlık durumunuz değerlendirilir; bir sağlık çalışanı sizi muayene eder, sağlık geçmişinizi sorar ve kalbinizi kontrol etmek için bazı testler yapılabilir.

Programda neler yapılır?

Egzersiz

Programın merkezinde denetimli egzersiz yer alır. MedlinePlus'a göre bir egzersiz seansı genellikle şu bölümlerden oluşur:

• Yaklaşık 5 dakikalık ısınma
• Yaklaşık 20 dakikalık aerobik egzersiz
• 5–15 dakikalık soğuma

Rutine hafif ağırlık çalışmaları ya da ağırlık makineleri de eklenebilir. MedlinePlus'a göre başlangıçta egzersiz sırasında kalbiniz izlenir; yavaş başlanır ve fiziksel etkinlik zaman içinde artırılır. Ekip, program dışındaki günlerde yürüyüş ya da bahçe işi gibi etkinlikler de önerebilir. Egzersizin size uygun yoğunluğunu ekip belirler; bu yoğunluğu kendi başınıza artırmayın. Aerobik egzersiz hakkında genel bilgi için bkz. Aerobik egzersiz nedir?

Eğitim

CDC ve MedlinePlus'a göre programda şu konularda bilgi verilir:

• Kalp dostu beslenme
• İlaçların doğru ve düzenli kullanımı
• Sigarayı bırakma desteği. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Diyabet, obezite, yüksek tansiyon ya da yüksek kolesterol gibi sorunları yönetmeye yardımcı bir beslenme planı
• Diyabet, koroner kalp hastalığı ya da yüksek tansiyon gibi bir hastalığınız varsa bu hastalığın nasıl yönetileceği

Duygusal destek ve danışmanlık

CDC'ye göre kalp krizinden sonra kişilerin depresyona girme olasılığı artar ve kardiyak rehabilitasyon depresyonu önlemeye ya da hafifletmeye yardımcı olabilir. Program, stresi azaltmaya ve ruh sağlığını desteklemeye yönelik danışmanlık içerir. MedlinePlus'a göre ekip, yaşam tarzı değişikliklerinde size destek olur ve kaygı ya da depresyonla başa çıkmanıza yardımcı olabilir. British Heart Foundation da kalp hastalığıyla yaşamanın duygusal olarak zorlayıcı olabileceğini belirtir.

Program ne zaman başlar, ne kadar sürer?

MedlinePlus'a göre program bazen hastanede yatarken başlar ve taburculuktan sonra ayakta tedavi merkezlerinde sürer. CDC de programların çoğu zaman taburculuktan önce başlayabildiğini belirtir.

Süre kişiden kişiye değişir:

• CDC'ye göre programlar genellikle 3 ay sürer; ancak 2 ile 8 ay arasında değişebilir.
• MedlinePlus'a göre program çoğunlukla 3–6 ay sürer ve kişinin durumuna göre ayarlanır.
• British Heart Foundation, her hafta e-postayla etkinliğe dönüş, ilaçlar ve iyi oluş konusunda öneriler gönderdiği 8 haftalık bir program sunar.

Seansların sıklığı ve süresi, programın yürütüldüğü merkeze ve kişinin ihtiyacına göre belirlenir.

Nerede yapılır?

CDC ve MedlinePlus'a göre kardiyak rehabilitasyon programları şu ortamlarda yürütülebilir:

• Hastaneler
• Rehabilitasyon merkezleri
• Evde ya da çevrim içi (sanal) programlar

MedlinePlus, merkez seçerken evinize yakın olup olmadığına, program saatlerinin size uyup uymadığına, merkeze kolayca ulaşıp ulaşamayacağınıza ve ihtiyacınız olan hizmetleri sunup sunmadığına dikkat etmenizi önerir. MedlinePlus'a göre bir merkeze gidemiyorsanız evde yapılan bir kardiyak rehabilitasyon biçimi uygun olabilir; "sanal" programlar da denen birçok ev temelli program oluşturulmuştur. British Heart Foundation da evde güvenle etkinliğe dönmeye yardımcı olan egzersiz videoları sunar. Hangi seçeneğin sizin için güvenli ve uygun olduğunu ekibinizle konuşun.

Kardiyak rehabilitasyonun olası yararları

CDC ve MedlinePlus'a göre kardiyak rehabilitasyon şu açılardan yarar sağlayabilir:

• Kalp ve damar sisteminin işlevini ve genel fiziksel kondisyonu iyileştirmek
• Belirtileri azaltmak ve enerjiyi artırmak
• Günlük işleri daha kolay yapabilmek ve bağımsızlığı korumak
• İlaçların düzenli kullanılmasını kolaylaştırmak
• Depresyonun önlenmesine yardımcı olmak
• Yeni kalp sorunları riskini azaltmaya katkıda bulunmak

CDC, programın daha fazla fiziksel etkinlik, sigarayı bırakma ve kalp dostu beslenme gibi sağlıklı alışkanlıklar kazanmaya da yardımcı olduğunu belirtir. British Heart Foundation'ın kardiyak rehabilitasyon kitapçığı, program bittikten sonra sağlığınıza nasıl bakacağınızı da anlatır. Genel öneriler için bkz. Kalp sağlığı için yaşam tarzı önerileri

Programa katılırken nelere dikkat edilmeli?

Aşağıdaki pratik öneriler, programı kendi yaşamınıza uyarlamanıza yardımcı olabilir:

• Seanslara düzenli katılın: MedlinePlus'a göre egzersiz yavaş başlar ve zaman içinde artırılır. Katılamayacağınız günleri ekibe önceden bildirin.
• Kendinize gerçekçi hedefler koyun: Örneğin merdiveni dinlenmeden çıkabilmek ya da sigarayı belirli bir tarihte bırakmak gibi somut hedefleri ekibinizle konuşun.
• İlaç listenizi yanınızda taşıyın: İlaçlarınızda bir değişiklik olduğunda ekibi bilgilendirin.
• Belirtilerinizi not edin: Egzersiz sırasında ya da sonrasında yaşadığınız nefes darlığı, göğüs rahatsızlığı ya da aşırı yorgunluğu kaydedin ve ekiple paylaşın.
• Yakınlarınızla konuşun: Beslenme ve sigarayı bırakma gibi değişiklikler konusunda yakınlarınızdan destek isteyebilirsiniz.
• Duygularınızı paylaşın: Kaygı ya da çökkünlük hissediyorsanız bunu ekibinizle konuşmaktan çekinmeyin.

Programa nasıl başvurulur?

MedlinePlus'a göre kalp krizi ya da kalp ameliyatı geçirdiyseniz hekiminiz sizi rehabilitasyona yönlendirebilir; yönlendirmezse programın size yararlı olup olmayacağını sorabilirsiniz. Hekiminiz sizi bir merkeze yönlendirebilir ya da merkezi kendiniz seçmeniz gerekebilir. CDC de kardiyak rehabilitasyonu hekiminizle konuşmanızı önerir. Taburcu olurken hekiminize şu soruları sorabilirsiniz:

• Kardiyak rehabilitasyon benim için uygun mu?
• Program nerede yürütülüyor; evde yapılabilecek bir seçenek var mı?
• Programa başlamadan önce efor testi gibi bir değerlendirme gerekiyor mu?
• Program başlayana kadar ne kadar hareket edebilirim?

Bulunduğunuz yerde bu hizmetin nerede ve hangi biçimde verildiğini kardiyoloğunuza ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanına sorabilirsiniz.