İnek sütü alerjisi nedir? Bebeklerde belirtileri ve beslenme

İnek sütü proteini alerjisi nedir?

İnek sütünde kazein ve peynir altı suyu proteinleri gibi birçok protein bulunur. Alerjisi olan bebeklerde bağışıklık sistemi bu proteinleri zararlı sanır ve tepki verir. Kuzeybatı İngiltere Alerji Ağı'nın (NHS) bilgilendirmesine göre bir yaşın altındaki çocukların yüzde 2–3'ünü etkiler.

Bebekler inek sütü proteiniyle; formül mamalar, ek gıdaya geçişte verilen süt ürünleri ve daha seyrek olarak anne sütüne geçen çok küçük miktarlardaki süt proteini yoluyla karşılaşabilir.

Laktoz intoleransından farkı

Bu iki durum sıkça karıştırılır, ancak birbirinden farklıdır:

• İnek sütü alerjisi: Süt proteinine karşı gelişen bir bağışıklık tepkisidir. Cilt, sindirim ve solunum sistemini etkileyebilir; nadiren ağır alerjik tepkiye (anafilaksi) yol açabilir.
• Laktoz intoleransı: Süt şekerinin (laktoz) sindirilememesidir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre yalnızca şişkinlik ve ishal gibi sindirim yakınmalarına yol açar; laktozsuz süt bu kişilerde tolere edilebilir. İnek sütü alerjisi olan bebekler ise laktozsuz sütteki proteine de tepki verir.

Belirtileri nelerdir?

İnek sütü alerjisi iki farklı biçimde ortaya çıkabilir. Bazı bebeklerde iki tip birlikte görülebilir.

Hızlı (erken) tepkiler

Bu tip, alerji antikorlarıyla (IgE) ilişkilidir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre belirtiler süt alındıktan sonraki iki saat içinde başlar:

• Ciltte kızarıklık, kabarık ve kaşıntılı döküntü (kurdeşen)
• Dudaklarda, yüzde ve göz çevresinde şişlik
• Kusma, karın krampları, ishal
• Öksürük, hırıltılı solunum, burun akıntısı, hapşırma
• Nadiren solukluk, aşırı uyku hâli ve bilinç kaybı ile seyreden anafilaksi

Geç tepkiler

Bu tip IgE ile ilişkili değildir ve bebeklerde daha sık görülür. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre belirtiler süt alındıktan 2 ile 72 saat sonra başlayabilir; NHS de inek sütü alerjisinde tepkinin üç güne kadar gecikebileceğini belirtir:

• Egzamanın başlaması ya da alevlenmesi
• Beslenme sonrası tekrarlayan kusma
• Huzursuzluk, kolik benzeri ağlama nöbetleri
• İshal ya da kabızlık
• Dışkıda mukus veya kan görülmesi
• Yeterli kilo alamama

Cambridge Üniversite Hastaneleri, geç tepkilerin kolik veya reflüye benzeyebildiğini vurgular. Bu belirtilerin birçoğu bebeklerde başka nedenlerle de görülebileceğinden, tanıyı hekimin koyması önemlidir. Bkz. Bebek koliği

Tanı nasıl konur?

Tanının temeli ayrıntılı öyküdür: Bebek ne ile besleniyor, belirtiler ne zaman ve ne kadar sürede başladı, hangi besinle ilişkili görünüyor? Hekim ayrıca bebeğin büyüme eğrisini değerlendirir.

• Hızlı tepkilerde: Kuzeybatı İngiltere Alerji Ağı'na göre öyküye ek olarak deri (prik) testi veya kan testiyle alerji doğrulanabilir.
• Geç tepkilerde: Aynı kaynağa göre alerji testleri bu tipte tanı koydurmaz. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre tanı, inek sütü proteini diyetten çıkarıldığında belirtilerin düzelmesiyle konur. Hekim, belirli bir sürenin ardından tanıyı doğrulamak için sütün kontrollü olarak yeniden verilmesini isteyebilir.

Mamayı değiştirmeden veya bebeğin diyetinden bir besini çıkarmadan önce hekiminize danışın. Gereksiz kısıtlamalar, bebeğin büyümesi için gerekli besinleri almasını zorlaştırabilir.

Beslenme: anne sütü ve mamalar

Anne sütü alan bebekler

Kuzeybatı İngiltere Alerji Ağı ve Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre emzirmeye devam etmek güvenlidir. Emziren annenin kendi beslenmesinden süt ürünlerini çıkarması yalnızca bazı durumlarda gerekir ve bu karar uzman önerisiyle verilmelidir. Annenin diyetinden süt çıkarıldığında, annenin kalsiyum ihtiyacının nasıl karşılanacağı da diyetisyenle planlanmalıdır. Bkz. Anne sütü yeterli mi?

Mama ile beslenen bebekler

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre alerjisi olan ve mama alan bebeklerde, proteinleri küçük parçalara ayrılmış özel mamalar (ileri derecede hidrolize mamalar) ya da daha ağır durumlarda proteinleri tamamen amino asitlere parçalanmış mamalar kullanılır. Hangi mamanın uygun olduğuna hekim karar verir.

Aynı kaynaklara göre:

• Keçi ve koyun sütü inek sütü proteinine çok benzer proteinler içerdiğinden genellikle uygun değildir.
• Soya bazlı mamalar yalnızca 6 aydan büyük bebeklerde ve hekim önerisiyle düşünülebilir; Kuzeybatı İngiltere Alerji Ağı, bazı çocukların soyaya da alerjisi olabileceğini belirtir.
• Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre kalsiyumla zenginleştirilmiş soya, yulaf veya hindistan cevizi içecekleri gibi bitkisel alternatifler genellikle 2 yaşından sonra ana içecek olarak uygundur.

Ek gıdaya geçiş

Ek gıda döneminde paketli ürünlerin içeriğinde süt, süt tozu, peynir altı suyu, kazein ve tereyağı gibi ifadelere dikkat edilmelidir. Süt ürünleri kalsiyumun önemli kaynakları olduğundan, kısıtlama süresince kalsiyum ve diğer besin öğelerinin yeterli alınması diyetisyenle planlanmalıdır. Bkz. Ek gıdaya geçiş

Süte yeniden başlama ve "süt merdiveni"

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre geç tepkisi olan çocuklarda süt, diyetisyen gözetiminde "süt merdiveni" denilen kademeli bir yöntemle yeniden diyete eklenebilir. Bu yöntemde önce iyice pişmiş süt içeren besinlerle (örneğin fırında pişmiş bisküvi) başlanır, tolere edildikçe daha az işlem görmüş süt ürünlerine geçilir. Kuzeybatı İngiltere Alerji Ağı, taze süte tepki veren çocukların önemli bir bölümünün kek ve bisküvi gibi fırında pişmiş ürünlerdeki sütü tolere edebildiğini belirtir.

Hızlı tepkiler yaşamış ya da anafilaksi öyküsü olan çocuklarda süte yeniden başlama evde denenmemelidir; bu karar ve uygulama alerji uzmanının gözetiminde yapılır.

Günlük yaşamda pratik öneriler

İnek sütü alerjisi olan bir bebeğin bakımı, özellikle ilk aylarda aileler için yorucu olabilir. Aşağıdaki öneriler süreci kolaylaştırabilir:

• Bir beslenme ve belirti günlüğü tutun. Bebeğin ne yediğini, ne zaman yediğini ve gözlediğiniz belirtileri kısa notlarla kaydedin. Bu notlar, kontrollerde hekimin değerlendirmesini kolaylaştırır.
• Etiket okumayı alışkanlık hâline getirin. Bisküvi, ekmek, hazır çorba, şarküteri ürünleri ve bazı tatlılar süt veya süt proteini içerebilir. Ürün içeriği zamanla değişebileceğinden her alışverişte yeniden kontrol edin.
• Bakıcıları ve yakınları bilgilendirin. Büyükanne, büyükbaba, bakıcı ve kreş çalışanlarının hangi besinlerin verilmemesi gerektiğini bilmesi önemlidir.
• Kendi başınıza deneme yapmayın. Süte yeniden başlama zamanını ve yöntemini hekiminiz veya diyetisyeninizle birlikte belirleyin.
• Büyüme kontrollerini aksatmayın. Düzenli boy ve kilo ölçümleri, kısıtlı beslenmenin büyümeyi etkileyip etkilemediğini gösterir.
• Hızlı tepki öyküsü varsa bir acil durum planı yapın. Hekiminizin önerdiği ilaçların nerede durduğunu ve ne zaman 112'nin aranacağını evdeki herkesin bilmesini sağlayın.

Besin alerjileri hakkında genel bilgi için bkz. Besin alerjisi

Geçer mi?

Kaynaklar, inek sütü alerjisinin çoğu çocukta zamanla geçtiğini belirtir. Kuzeybatı İngiltere Alerji Ağı'na göre her beş çocuktan dördü okul çağına kadar süt alerjisini atlatır. Cambridge Üniversite Hastaneleri ise çocukların yaklaşık üçte ikisinin okul çağına kadar süt içebildiğini, yaklaşık her 20 kişiden birinde alerjinin yetişkinlikte de sürdüğünü belirtir. Alerjinin devam edip etmediği, hekimin belirlediği aralıklarla yeniden değerlendirilir.