Kısaca
Güneş yanığı, güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlarına fazla maruz kalan derinin hasar görmesidir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), güneş yanığının genellikle yedi gün içinde geçtiğini belirtir. Evde bakımın temelleri; güneşten hemen uzaklaşmak, cildi serin duş, banyo ya da ıslak havluyla serinletmek, nemlendirici ya da güneş sonrası ürünler kullanmak, bol su içmek ve yanan bölgeyi güneşten korumaktır. Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), kabarcıkların patlatılmamasını önerir. Kabarcıklaşma, yaygın şişlik, yüksek ateş, titreme, baş dönmesi ya da bulantı gibi belirtilerde ve güneşte yanan bebek ile küçük çocuklarda acil yardım alınmalıdır. Güneş yanığı deri kanseri riskini artırdığından, asıl önemli olan yanmadan korunmaktır.
Güneş yanığı nasıl anlaşılır?
NHS'e göre güneş yanığında deri sıcak, hassas ve ağrılı hissedilir. Birkaç gün sonra deri pul pul dökülebilir ya da soyulabilir. Ağır yanıklarda deride su dolu kabarcıklar oluşabilir.
NHS, açık renk ciltte güneş yanığının kızarıklık ya da pembeleşme olarak görüldüğünü, koyu renk ciltlerde ise renk değişikliğinin çok belirgin olmayabileceğini hatırlatır. Bu nedenle koyu tenli kişilerde ağrı, sıcaklık ve hassasiyet daha yol gösterici olabilir.
Güneş yanığı belirtileri genellikle güneşe maruz kaldıktan birkaç saat sonra belirginleşir. Bu yüzden güneşteyken cildin henüz kızarmamış olması, yanmadığı anlamına gelmez.
Güneş yanığına ne iyi gelir?
NHS ve AAD'nin güneş yanığı için önerdiği evde bakım adımları şunlardır:
- Güneşten hemen uzaklaşın: NHS, ilk adım olarak mümkün olan en kısa sürede güneşten çıkılmasını önerir.
- Cildi serinletin: Serin bir duş ya da banyo alın veya yanan bölgeye serin, ıslak havlu uygulayın. AAD, ağrıyı hafifletmek için sık sık serin banyo ya da duş alınmasını, ardından cildin ovulmadan, hafifçe tampon yapılarak kurulanmasını önerir.
- Nemlendirin: NHS, güneş sonrası ürünler ya da nemlendiriciler kullanılmasını önerir. AAD'ye göre aloe vera ya da soya içeren nemlendiriciler, cilt hâlâ hafif nemliyken sürüldüğünde rahatlatıcı olabilir.
- Bol su için: AAD, güneş yanığının vücuttaki sıvıyı deri yüzeyine çektiğini ve sıvı kaybına yol açabileceğini belirtir. NHS de bol su içilmesini ve alkolden kaçınılmasını önerir.
- Ağrıyı hafifletin: NHS ve AAD, ağrıyı ve şişliği azaltmak için reçetesiz satılan ağrı kesicilerin, prospektüsteki talimatlara uyularak kullanılabileceğini belirtir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız, kronik bir hastalığınız varsa ya da çocuklar için kullanacaksanız önce eczacınıza danışın.
- Yanan bölgeyi koruyun: NHS, yanan bölgenin güneşten korunmasını önerir. AAD de yanık iyileşirken gölgede kalınmasını ve vücudu örten, güneşten koruyan giysiler giyilmesini önerir.
Nelerden kaçınmalı?
NHS'e göre güneş yanığında şunlardan kaçınılmalıdır:
- Yanan deriye vazelin sürmek,
- Buzu ya da buz torbasını doğrudan deriye uygulamak,
- Yanık bölgeye sürtünen dar giysiler giymek,
- Kabarcıkları patlatmak,
- Soyulan deriyi koparmak.
AAD de kabarcıkların kendi kendine iyileşmesine izin verilmesini ve patlatılmamasını önerir. AAD'ye göre kabarcıklar temiz tutulmalı ve iyileşirken korunmalıdır.
Halk arasında güneş yanığına yoğurt, domates, salatalık ya da diş macunu sürmek gibi yöntemler yaygındır. Bu yöntemlerin etkinliği kanıtlanmış değildir ve bazıları cildi tahriş edebilir ya da enfeksiyon riskini artırabilir. Serinletme, nemlendirme ve sıvı alımı gibi basit adımlar daha güvenli bir yaklaşımdır.
Ne zaman acil yardım gerekir?
NHS'e göre güneş yanığıyla birlikte aşağıdaki belirtiler varsa acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır:
- Deride kabarcıklaşma ya da yaygın şişlik,
- Yüksek ateş, titreme,
- Aşırı halsizlik ve yorgunluk,
- Baş dönmesi,
- Bulantı,
- Baş ağrısı,
- Kas krampları.
NHS, ağır güneş yanığının sıcak bitkinliği ve sıcak çarpmasına yol açabileceğini ve bunların çok ciddi olabileceğini vurgular. NHS ayrıca güneşte yanan bebekler ve küçük çocuklar için her zaman acil yardım alınmasını önerir.
Güneş yanığı neden önemsenmeli?
Güneş yanığı yalnızca birkaç günlük bir rahatsızlık değildir. NHS, güneş yanığının deri kanseri riskini artırdığını belirtir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), güneşten gelen UV ışınlarının deri kanserlerinin başlıca nedeni olduğunu ve aşırı UV maruziyetinin göz hasarı ve deri yaşlanması gibi başka etkileri de olduğunu vurgular.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) de güneşten korunmanın, özellikle çocukluk ve gençlik döneminde, deri kanseri riskini azaltmak için önemli olduğunu belirtir. Bu nedenle tekrar tekrar güneş yanığı yaşamamak için korunma alışkanlıkları edinmek gerekir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Kimler daha kolay yanar?
Herkes güneşte yanabilir; ancak bazı kişiler ve durumlar daha fazla risk taşır:
- Açık tenli, çilli, açık renk saçlı ve gözlü kişiler: Bu kişilerin cildi daha kısa sürede yanabilir.
- Bebekler ve çocuklar: Cilt daha hassastır; ayrıca çocuklar oyuna dalıp güneşte ne kadar kaldıklarını fark etmeyebilir.
- Açık havada çalışanlar: Tarım, inşaat ve benzeri işlerde çalışanlar uzun süre güneşe maruz kalır.
- Yüksek rakım ve yansıtıcı yüzeyler: Dağlık bölgelerde, karlı alanlarda, deniz ve kum kenarında UV maruziyeti artabilir.
- Bazı ilaçları kullananlar: Bazı ilaçlar cildi güneşe karşı daha duyarlı hâle getirebilir. Yeni bir ilaca başladıysanız güneşe duyarlılık yapıp yapmadığını eczacınıza sorabilirsiniz.
- Yaz tatilinin ilk günleri: Uzun süre kapalı kaldıktan sonra güneşe aniden ve uzun süre çıkmak, yanma riskini artırır.
Güneşli günler için hazırlık listesi
Plaja, pikniğe ya da doğa yürüyüşüne çıkmadan önce şu kısa listeyi kontrol etmek, güneş yanığını önlemeye yardımcı olabilir:
- Geniş kenarlı şapka ve UV korumalı güneş gözlüğü,
- İnce, açık renkli ve vücudu örten giysiler,
- Geniş spektrumlu, suya dayanıklı güneş kremi ve gün içinde yenilemek için yeterli miktar,
- Bol su,
- Gölgelik ya da şemsiye,
- Bebekler için gölgeli bir alan ve uygun örtüler.
Güneş yanığından nasıl korunulur?
CDC, DSÖ ve AAD'nin önerileri şu adımlarda birleşir:
- Gölgede kalın: Özellikle güneş ışınlarının en güçlü olduğu öğle saatlerinde gölgeyi tercih edin.
- Uygun giysiler giyin: Kolları ve bacakları örten giysiler, geniş kenarlı şapka ve UV korumalı güneş gözlüğü kullanın.
- Güneş kremi kullanın: AAD, geniş spektrumlu, suya dayanıklı ve SPF değeri 30 ya da üzeri bir güneş kremi önerir. Kremi açıkta kalan tüm bölgelere bol miktarda sürün; yüzme, terleme ve havlu kullanımından sonra yenileyin.
- Bulutlu havalara aldanmayın: UV ışınları bulutlu havalarda da deriye ulaşabilir.
- Yansımaya dikkat edin: Su, kum ve kar UV ışınlarını yansıtarak maruziyeti artırabilir.
- Solaryumdan kaçının: DSÖ, yapay bronzlaşma cihazlarının da UV ışını yaydığını ve kullanılmaması gerektiğini vurgular.
- Çocukları koruyun: Bebekleri doğrudan güneş ışığından uzak tutun; çocuklarda giysi, şapka ve gölge öncelikli korunma yöntemleridir.
Güneş kremi tek başına yeterli değildir; gölge ve giysiyle birlikte kullanıldığında en etkili sonucu verir.
İyileşme süreci
NHS'e göre güneş yanığı genellikle yedi gün içinde iyileşir. Bu süreçte:
- Deri birkaç gün sonra soyulmaya başlayabilir; soyulan deriyi koparmayın, nemlendirmeye devam edin.
- Kaşıntı olabilir; serin uygulamalar ve nemlendirici rahatlatabilir.
- İyileşme süresince yanık bölgeyi güneşten tamamen koruyun.
- Yanık bölgede artan kızarıklık, ısı artışı, iltihaplı akıntı ya da ateş gelişirse enfeksiyon olabileceğini düşünün ve hekime başvurun.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda bir sağlık kuruluşuna ya da hekiminize başvurmanız önerilir:
- Geniş bir alanda kabarcıklar oluştuysa,
- Yanık bölgede enfeksiyon belirtileri (artan kızarıklık, şişlik, iltihaplı akıntı) varsa,
- Ağrı, evde bakım ve reçetesiz ağrı kesicilere rağmen geçmiyorsa,
- Bebek ya da küçük bir çocuk güneşte yandıysa,
- Güneşe maruz kaldıktan sonra ciltte alışılmadık döküntü ya da kaşıntı gelişiyorsa,
- Ciltte şekli, rengi ya da boyutu değişen benler fark ettiyseniz.
Güneş yanığıyla birlikte bilinç bulanıklığı, bayılma, nöbet, çok yüksek ateş, terlemenin durması ve sıcak-kuru cilt, şiddetli baş ağrısı, kusma ya da hızlı nefes alıp verme gibi sıcak çarpması belirtileri varsa beklemeden 112'yi arayın; yardım gelene kadar kişiyi serin bir yere alıp vücudunu serinletin.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Güneş yanığı kaç günde geçer?
NHS'e göre güneş yanığı genellikle yedi gün içinde geçer. Ağır yanıklarda ve kabarcık oluştuğunda iyileşme daha uzun sürebilir.
Güneş yanığına yoğurt sürmek iyi gelir mi?
Yoğurt gibi ev yöntemlerinin etkinliği kanıtlanmamıştır ve bazıları cildi tahriş edebilir. NHS ve AAD, serin uygulamalar, nemlendirici ya da aloe vera içeren ürünler ve bol sıvı alımı önerir.
Güneş yanığındaki kabarcıklar patlatılır mı?
Hayır. NHS ve AAD kabarcıkların patlatılmamasını önerir. Kabarcıklar temiz tutulmalı ve kendi kendine iyileşmesine izin verilmelidir.
Bulutlu havada güneş yanığı olur mu?
Evet. UV ışınları bulutlu havalarda da deriye ulaşabilir. Bu nedenle bulutlu günlerde de güneşten korunma önlemleri alınmalıdır.
Koyu tenliler güneşte yanmaz mı?
Koyu tenli kişiler de güneşte yanabilir. NHS'e göre koyu ciltte kızarıklık belirgin olmayabilir; bu nedenle ağrı, sıcaklık ve hassasiyet gibi belirtilere dikkat edilmelidir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
