Kısaca
Fıtık (herni), karın içindeki bir organ ya da dokunun, kas duvarındaki zayıf bir noktadan dışarı doğru itilmesiyle oluşan şişliktir. Fıtık ameliyatında dışarı çıkan doku yerine itilir; açıklık dikişlerle kapatılır ya da üzerine yama (mesh) adı verilen ince bir malzeme yerleştirilir. NHS'e göre kasık fıtığı ameliyatı genellikle 30–90 dakika sürer ve çoğu kişi aynı gün eve döner. Ameliyat açık ya da kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılabilir. NHS'e göre iyileşme genellikle 4–6 haftaya kadar sürer, bazen daha uzun olabilir. Fıtıkta geçmeyen şiddetli ağrı, kusma ve fıtığın geri itilememesi acil bir durumdur.
Fıtık nedir, ameliyat neden yapılır?
Karın duvarı kaslardan ve bağ dokusundan oluşan katmanlardan meydana gelir. Bu katmanlardaki zayıf noktalardan bağırsak ya da yağ dokusu dışarı doğru itildiğinde ciltte bir şişlik oluşur. Bu yazıda en sık ameliyat edilen iki tür ele alınır:
- Kasık fıtığı: NHS'e göre doku ya da bağırsağın bir bölümünün, iç uyluğun üst kısmındaki (kasık) zayıf bir noktadan dışarı itilmesiyle oluşan şişlik ya da kitledir. Bkz. Kasık fıtığı
- Göbek fıtığı: NHS'e göre bağırsağın bir bölümünün ya da çevresindeki yağ dokusunun kaslardaki bir zayıflıktan itilmesiyle karında oluşan bir çıkıntıdır; genellikle tek belirtisi göbek deliğinden dışarı çıkan yumuşak bir şişliktir. MedlinePlus'a göre yetişkinlerde fazla kilolu kişilerde ve kadınlarda, özellikle gebelik sonrasında daha sık görülür ve zamanla büyüme eğilimindedir. NHS, yetişkinlerde obezite, birden fazla gebelik ve karında sıvı birikmesine yol açan karaciğer hastalığı gibi durumları nedenler arasında sayar.
Ne zaman ameliyat gerekir?
NHS'e göre kasık fıtığı ameliyatı şu durumlarda yapılabilir: fıtık ağrı gibi yakınmalara yol açıyorsa, fıtığın bağırsak tıkanmasına yol açmasını önlemek için ya da fıtığın içinde sıkışan organ veya dokunun kan akışının kesilmesini (boğulmuş fıtık) önlemek için. NHS'e göre yakınmaya yol açmayan bir kasık fıtığı tedavi gerektirmeyebilir.
Göbek fıtığında NHS'e göre yetişkinlerde, fıtığın kendiliğinden düzelmesi olası olmadığından genellikle ameliyat önerilir; ancak karaciğer hastalığı gibi bir nedenle sağlığı bozuk olan kişiler ameliyat için yeterince iyi durumda olmayabilir. MedlinePlus'a göre belirti vermeyen küçük fıtıklar bazen izlenebilir, çünkü ameliyatın riski fıtığın riskinden fazla olabilir. MedlinePlus, ameliyat yapılmazsa yağ dokusunun ya da bağırsağın bir bölümünün fıtıkta sıkışıp geri itilemez hâle gelebileceğini (inkarserasyon) ve bu bölgenin kan akışı kesilirse (strangülasyon) acil ameliyat gerektiğini belirtir.
Çocuklarda göbek fıtığı
NHS'e göre birçok bebek göbek fıtığıyla doğar. Fıtık, doğumdan sonra göbek kordonu çevresindeki kasların tam kapanmaması sonucu oluşabilir. NHS'e göre çocuklarda fıtık genellikle 5 yaşına kadar kaybolur; MedlinePlus ise çoğu zaman 3–4 yaşına kadar küçülüp kendiliğinden kapandığını belirtir. MedlinePlus'a göre çocuklarda ameliyat; fıtık ağrılıysa ve dışarıda sıkışıp kaldıysa, bağırsağın kan akışı kısıtlandıysa, fıtık 3–4 yaşına kadar kapanmadıysa ya da çok büyükse gerekebilir. Bu durumlarda bile cerrah, erken onarımda tekrarlama olasılığının daha yüksek olması ve çocuğun daha erken yaşta anesteziye maruz kalması nedeniyle 3–4 yaşına kadar beklemeyi önerebilir.
Ameliyat öncesi hazırlık
MedlinePlus'a göre ameliyattan önce cerrahınız ya da anestezi uzmanınız sizi görür ve size talimatlar verir. Planlanan ameliyatlarda genellikle şu adımlar izlenir:
- Anestezi öncesi değerlendirme: MedlinePlus'a göre anestezi uzmanı, uygun anestezi türüne ve miktarına karar vermek için sağlık geçmişinizi sizinle konuşur. Diyabet ya da kalp hastalığı gibi durumlarınız varsa cerrah, bu hastalıklarınızı izleyen hekime görünmenizi isteyebilir.
- Bildirmeniz gerekenler: Gebe olduğunuzu ya da gebe olabileceğinizi, reçetesiz aldıklarınız ve bitkisel ürünler dahil kullandığınız tüm ilaçları söyleyin. MedlinePlus'a göre ameliyattan önce soğuk algınlığı, grip, ateş gibi bir hastalık geçirirseniz bunu da bildirin; ameliyatın ertelenmesi gerekebilir.
- Kan sulandırıcılar: MedlinePlus'a göre ameliyattan önceki haftalarda kanın pıhtılaşmasını engelleyen ilaçlara geçici olarak ara vermeniz istenebilir. Hangi ilacın ne zaman bırakılacağına hekiminiz karar verir; kendi başınıza bırakmayın.
- Sigara: MedlinePlus'a göre sigara iyileşmeyi yavaşlatabilir ve pıhtı riskini artırabilir; sigarayı azaltmak ya da bırakmak önemlidir.
- Açlık: NHS'e göre hastane, ameliyattan önce ne zaman yemeyi ve içmeyi bırakmanız gerektiğini size söyler. Hastaneye gelmeden önce banyo ya da duş yapmanız da önerilebilir.
- Eve dönüş: MedlinePlus, sizi ameliyattan sonra eve götürecek birini ayarlamanız gerekip gerekmediğini cerrahınıza sormanızı önerir.
Ameliyat günü
MedlinePlus'a göre ameliyat günü yemeyi ve içmeyi ne zaman bırakacağınıza ilişkin talimatlara uyun, cerrahınızın almanızı söylediği ilaçları az bir yudum suyla alın ve hastaneye zamanında gelin. Aklınızdaki soruları sormaktan çekinmeyin: hangi yöntemin neden seçildiği, yama kullanılıp kullanılmayacağı, ameliyattan sonra ne zaman eve dönebileceğiniz ve hangi belirtiler için ekibe ulaşmanız gerektiği gibi.
Ameliyat nasıl yapılır?
Anestezi
NHS'e göre kasık fıtığı ameliyatı genel anestezi (uyutularak) ya da lokal anestezi (uyanık ama ağrı hissetmeden) ile yapılabilir. Göbek fıtığı ameliyatı NHS'e göre genellikle genel anestezi altında yapılır; MedlinePlus'a göre fıtık küçükse spinal, epidural ya da lokal anestezi ile rahatlatıcı ilaç da kullanılabilir. Bkz. Genel anestezi nedir?
Açık ameliyat
NHS'e göre açık kasık fıtığı ameliyatında kasıkta daha büyük tek bir kesi yapılır. Göbek fıtığında kesi fıtığın yakınına yapılır; MedlinePlus bu kesinin çoğunlukla göbeğin altında, derinin doğal çizgilerini izleyen kavisli bir kesi olduğunu belirtir. Ardından:
- MedlinePlus'a göre cerrah fıtığı bulur ve çevre dokulardan ayırır.
- Fıtığın içeriği (yağ dokusu ya da bağırsak) nazikçe karın içine geri itilir.
- Kasık fıtığında NHS'e göre fıtığın üzerine ince bir yama konur ve küçük dikişlerle sabitlenir; bazen yalnızca dikiş kullanılır. Göbek fıtığında kaslardaki açıklık kaslar birbirine dikilerek kapatılır; NHS'e göre daha büyük fıtıklarda kasları yerinde tutmaya yardımcı olmak için ayrıca yama eklenebilir.
- Deri kesileri dikiş ya da klipslerle kapatılır ve pansumanla örtülür.
Kapalı (laparoskopik) ameliyat
NHS'e göre kapalı kasık fıtığı ameliyatında göbek deliğinin yakınına ve karnın alt bölümüne birkaç küçük kesi yapılır. Bir kesiden karna hava verilir ve cerrahın fıtığı görebilmesi için ucunda kamera bulunan ince, esnek bir tüp (laparoskop) yerleştirilir. Fıtık yerine itilir ve yama yerleştirilir; işlem bitince karındaki hava boşaltılır. MedlinePlus, göbek fıtığının da laparoskopla onarılabildiğini belirtir; kamera küçük kesilerden birinden, aletler ise diğerlerinden sokulur. Bkz. Laparoskopi nedir?
NHS'e göre önerilen ameliyat türü; fıtığın yerine, büyüklüğüne ve genel sağlık durumunuza bağlıdır.
Yama (mesh) nedir?
Yama, karın duvarındaki zayıf bölgenin üzerine yerleştirilen ince bir malzemedir. NHS'e göre fıtığın üzerine konup küçük dikişlerle sabitlenir. MedlinePlus'a göre zayıf bölgeyi güçlendirmek ve fıtığın tekrarlama olasılığını azaltmak için kullanılır; çocuklarda genellikle kullanılmaz.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Ameliyat sonrası iyileşme
NHS'e göre kasık fıtığı ameliyatından sonra genellikle aynı gün eve dönülür. MedlinePlus'a göre göbek fıtığı onarımlarının çoğu da ayaktan yapılır; fıtık çok büyükse kısa bir hastane yatışı gerekebilir.
NHS'e göre kasık fıtığı ameliyatından sonra şunlar olağandır:
- Birkaç gün yarada biraz kanama ve birkaç gün yara çevresinde ağrı
- Birkaç hafta yara ya da cinsel organlar çevresinde morarma ya da şişlik
- Kapalı ameliyattan sonra, karna verilen havaya bağlı birkaç gün şişkinlik ya da omuz ağrısı
- Yaranın altında uyuşukluk; his genellikle yavaş yavaş geri gelir, ancak bazen küçük bir alanda uyuşukluk kalabilir
NHS'in iyileşme dönemine ilişkin önerileri şunlardır:
- Hareket: Hareket etmeye devam edin ve yürüyüş gibi hafif egzersizler yapın; iyileştikçe etkinliğinizi yavaş yavaş artırın.
- İşe dönüş: Genellikle en az 1–2 hafta işe ara verilir; işiniz ağır kaldırma gerektiriyorsa bu süre 6 haftaya kadar uzayabilir.
- Ağır kaldırma ve yorucu etkinlikler: En az 4–6 hafta kaçınılması önerilir.
- Yara bakımı: Yarayı iyileşene kadar örtülü, temiz ve kuru tutun. Öksürürken ya da hapşırırken elinizi yaranın üzerine koymak ağrıyı hafifletebilir.
- Duş ve banyo: Su geçirmez pansumanla genellikle birkaç gün sonra duş alınabilir; küvete girmek ve yüzmek için yaranın iyileşmesi (genellikle yaklaşık 2 hafta) beklenir.
- Araç kullanma: Ameliyattan sonra araç kullanmayın; ne zaman yeniden başlayabileceğinizi sağlık ekibinize ve sigorta şirketinize danışın.
MedlinePlus'a göre göbek fıtığı ameliyatından sonra yetişkinler normal etkinliklerine genellikle 2–4 hafta içinde döner; çocuklar ise çoğu etkinliğe hemen dönebilir.
Olası riskler
NHS'e göre kasık fıtığı ameliyatından sonra komplikasyonlar sık değildir; MedlinePlus da göbek fıtığı ameliyatının risklerinin, kişinin başka ciddi sağlık sorunları yoksa genellikle çok düşük olduğunu belirtir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı olası riskler şunlardır:
- Yara enfeksiyonu
- Şişlik ve morarma: NHS'e göre fıtığın bulunduğu yerde birkaç hafta ya da ay sürebilen bir şişlik ya da kitle ve kasıkta ya da cinsel organlarda birkaç ay sürebilen büyük, ağrılı bir morluk gelişebilir.
- Süregen kasık ağrısı veya uyuşukluk: NHS'e göre 3 aydan uzun sürebilir.
- Fıtığın tekrarlaması: MedlinePlus'a göre fıtığın tekrarlama olasılığı her zaman vardır, ancak sağlıklı kişilerde bu risk çok düşüktür.
- Pıhtı oluşumu: Bacakta pıhtı (derin ven trombozu) ya da akciğere giden pıhtı (pulmoner emboli). Bkz. Derin ven trombozu
- Çevre dokularda hasar: NHS'e göre bağırsak, damarlar ya da mesane gibi fıtığın çevresindeki yapılar zarar görebilir; MedlinePlus'a göre bağırsak yaralanması nadirdir.
- Anestezi ve cerrahiye bağlı genel riskler: MedlinePlus'a göre ilaçlara tepki, solunum sorunları ve kanama.
Riskleri ve size uygun yöntemi ameliyat öncesinde cerrahınızla ayrıntılı konuşmanız önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS'e göre şu durumlarda hekiminize başvurun:
- Sizde ya da çocuğunuzda göbek fıtığı olduğunu düşünüyorsanız
- Ağrılı, sert ya da yerinden oynamayan bir şişlik varsa
- Büyüyen ya da geçmeyen bir şişlik varsa
Ameliyattan sonra hemen sağlık ekibinize ulaşın (NHS): yaradan iltihap geliyorsa ya da yara ağrılı, şiş, sıcak veya kırmızıysa; yüksek ateş, üşüme ya da titreme varsa; giderek kötüleşen karın şişliği ya da ağrısı varsa; yaradan çok kan geliyorsa; ameliyattan 24 saat sonra hâlâ bulantı ya da kusma varsa; bacakta zonklayan ya da kramp gibi ağrı varsa.
Şu durumlar acildir; 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:
- NHS'e göre fıtıkta geçmeyen çok şiddetli karın ağrısı
- Bulantı, kusma ya da hiçbir şey yiyememe
- Fıtığın her zamankinden daha şişkin olması ve çevresindeki derinin renginin değişmesi
- Gaz ya da dışkı çıkaramama
- MedlinePlus'a göre ağrılı ya da geri itilemeyen fıtık
- Ameliyat sonrasında ciddi nefes darlığı, göğüs ya da sırtın üst kısmında ağrı, kan tükürme ya da kalbin çok hızlı veya düzensiz atması (NHS'e göre akciğerde pıhtı belirtisi olabilir)
NHS'e göre fıtıkta kan akışının kesilmesi (boğulmuş fıtık) tıbbi bir acil durumdur; sepsis ve kangren gibi ciddi durumlara yol açabileceğinden en kısa sürede ameliyat gerekir.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Fıtık ameliyatı ne kadar sürer?
NHS'e göre kasık fıtığı ameliyatı genellikle 30–90 dakika, göbek fıtığı ameliyatı ise 30–60 dakika sürer.
Fıtık ameliyatından sonra ne zaman işe dönülür?
NHS'e göre genellikle en az 1–2 hafta işe ara verilir. İşiniz ağır kaldırma gerektiriyorsa bu süre 6 haftaya kadar uzayabilir.
Her fıtık ameliyat edilmeli mi?
Hayır. NHS'e göre yakınmaya yol açmayan kasık fıtıkları tedavi gerektirmeyebilir; MedlinePlus'a göre belirti vermeyen küçük göbek fıtıkları da bazen izlenebilir. NHS'e göre yetişkinlerdeki göbek fıtıklarında ise genellikle ameliyat önerilir.
Fıtık ameliyatında yama kullanılması şart mı?
Her durumda değil. NHS'e göre kasık fıtığında genellikle yama kullanılır, ancak bazen yalnızca dikiş yeterlidir; göbek fıtığında daha büyük fıtıklarda yama eklenebilir. MedlinePlus'a göre çocuklarda genellikle yama kullanılmaz.
Açık ve kapalı fıtık ameliyatı arasındaki fark nedir?
NHS'e göre açık ameliyatta kasıkta daha büyük tek bir kesi yapılır; kapalı (laparoskopik) ameliyatta ise karında birkaç küçük kesiden kamera ve ince aletlerle çalışılır. Hangi yöntemin seçileceği fıtığın yeri ve büyüklüğü ile genel sağlık durumunuza bağlıdır.
Bebeğimin göbek fıtığı ameliyat gerektirir mi?
Çoğu zaman gerekmez. NHS'e göre çocuklardaki göbek fıtıkları genellikle 5 yaşına kadar kaybolur; tedavi genellikle yalnızca fıtık çok büyükse ya da kaybolmuyorsa gerekir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
