Ev tozu akarı alerjisi nedir? Belirtileri ve evde alınacak önlemler

Ev tozu akarı nedir?

Cleveland Clinic, ev tozu akarlarını örümceklerin akrabası olan, sekiz bacaklı, mikroskobik canlılar olarak tanımlar. Akarlar insanların ve hayvanların döktüğü ölü deri pullarıyla beslenir. Bu nedenle en çok, uzun süre temas ettiğimiz kumaş yüzeylerde yoğunlaşırlar:

• Yastık ve yatak (şilte)
• Yorgan, battaniye ve nevresimler
• Halı ve kilimler
• Kumaş kaplı koltuk ve kanepeler
• Pelüş oyuncaklar ve perdeler

ACAAI'ye göre akarlar sıcak ve nemli ortamları sever: yaklaşık 21 °C ve üzeri sıcaklıkla yüzde 75–80 dolayında nem en uygun koşullardır. Aynı kaynak, ortam nemi yüzde 50'nin altına düştüğünde akarların yaşayamadığını belirtir. Bu bilgi, evde alınacak önlemlerin temelini oluşturur.

Akarlar insanı ısırmaz ve hastalık bulaştırmaz. Sorun, duyarlı kişilerin bağışıklık sisteminin akar proteinlerine aşırı tepki vermesidir.

Akar alerjisi neden olur?

Cleveland Clinic'e göre bağışıklık sistemi, akarların dışkısında ve ölü vücutlarında bulunan proteinleri zararlı bir yabancı madde gibi algılar ve bunlara karşı tepki gösterir. Bu proteinler toz içinde havaya karışır; yatağı düzeltirken, halıyı süpürürken ya da yastığa başımızı koyduğumuzda solunarak burun, göz ve akciğerlere ulaşır.

Cleveland Clinic, astımı, egzaması ya da saman nezlesi olan kişilerin ve alerjiye yatkınlığı (atopi) bulunanların akar alerjisine daha yatkın olduğunu belirtir. Ailede alerjik hastalık öyküsü bulunan çocuklarda da benzer bir yatkınlık görülebilir.

Belirtileri nelerdir?

ACAAI ve Cleveland Clinic'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Hapşırma
• Burun akıntısı ya da burun tıkanıklığı
• Burunda kaşıntı, geniz akıntısı
• Gözlerde kızarıklık, kaşıntı ve sulanma
• Öksürük
• Hırıltılı solunum, göğüste sıkışma hissi ve nefes darlığı

Akarlar yıl boyunca evde bulunduğu için belirtiler çoğu zaman mevsimden bağımsız sürer; sabah uyanırken, yatak toplarken ya da temizlik sonrasında daha belirgin olabilir. Bu yönüyle, belirli mevsimlerde artan polen alerjisinden ayrılabilir. Bkz. Alerjik rinit belirtileri

Astım ve egzamayla ilişkisi

ACAAI'ye göre akar alerjisi çocuklarda astımı tetikleyebilir ve egzama (atopik dermatit) alevlenmelerine yol açabilir. Cleveland Clinic de akar alerjisinin astım belirtilerini kötüleştirebileceğini belirtir. Astımı olan bir çocukta sık gece öksürüğü, hırıltı ya da egzersizle nefes darlığı varsa, akar alerjisi açısından değerlendirme yararlı olabilir. Bkz. Astım nedir? ve Atopik dermatit (egzama)

Soğuk algınlığından nasıl ayırt edilir?

Burun akıntısı ve hapşırma, soğuk algınlığında da sık görülür. Bu nedenle aileler, çocuklarının "sürekli nezle" olduğunu düşünebilir. Bazı ipuçları ayrım yapmaya yardımcı olabilir:

• Soğuk algınlığı genellikle bir-iki hafta içinde geçer; alerji belirtileri ise akarla temas sürdükçe haftalarca, hatta aylarca devam edebilir.
• Soğuk algınlığında ateş, halsizlik ve boğaz ağrısı eşlik edebilir; alerjide ateş beklenmez.
• Alerjide burun ve göz kaşıntısı daha belirgindir; çocuklar sık sık burunlarını ovuşturabilir.
• Alerji belirtileri belirli ortamlarda, örneğin yatak odasında ya da tozlu bir odada belirginleşebilir.

Bu ipuçları tanı koydurmaz; yalnızca hekime başvurma kararında yol gösterir. Bkz. Soğuk algınlığı belirtileri

Tanı nasıl konur?

Tanı, belirtilerin ayrıntılı öyküsü ve muayeneyle başlar. Hekim; belirtilerin ne zaman arttığını, evde mi yoksa dışarıda mı daha belirgin olduğunu, ailede alerji öyküsünü ve evin koşullarını sorar. Cleveland Clinic'e göre gerekli görülürse alerji testi önerilir.

ACAAI'nin belirttiği tanı yöntemleri:

• Deri (prik) testi: Akar özütü cilde damlatılıp cilt hafifçe çizilir; kısa sürede kızarıklık ve kabarıklık oluşup oluşmadığına bakılır.
• Kan testi: Akara karşı oluşmuş alerji antikorları ölçülür.

Astım belirtileri olan kişilerde hekim, akciğer işlevini değerlendirmek için solunum fonksiyon testi de isteyebilir. Test sonuçları tek başına değil, belirtilerle birlikte yorumlanır.

Tedavi seçenekleri

Akar alerjisinin tedavisi üç ayak üzerinde durur: akarla teması azaltmak, belirtileri ilaçla kontrol altına almak ve uygun kişilerde alerji aşısı.

İlaçlar

ACAAI ve Cleveland Clinic'e göre hekimin önerebileceği ilaçlar şunlardır:

• Antihistaminikler: Hapşırma, kaşıntı ve burun akıntısını azaltır.
• Burun spreyi şeklindeki kortizonlu ilaçlar: Burundaki alerjik iltihabı ve tıkanıklığı azaltır.
• Dekonjestanlar (burun açıcılar): Tıkanıklığı geçici olarak giderir; özellikle çocuklarda hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Hangi ilacın, hangi süreyle kullanılacağına hekim karar verir. Astımı olan çocuklarda astım tedavisi ayrıca planlanır.

Alerji aşısı (immünoterapi)

ACAAI'ye göre alerji aşısı, düzenli aralıklarla uygulanan enjeksiyonlar ya da dil altında eritilen tabletler biçiminde yapılabilir. Amaç, bağışıklık sistemini zamanla akar proteinine alıştırarak tepkiyi azaltmaktır. Bu tedavi uzun soluklu bir süreçtir ve kimlere uygun olduğuna alerji uzmanı karar verir.

Evde akarı azaltmak için önlemler

Cleveland Clinic, akarları evden tamamen yok etmenin mümkün olmadığını; ancak çevresel önlemlerin maruziyeti ve belirtileri önemli ölçüde azaltabileceğini belirtir. ACAAI ve Cleveland Clinic'in önerileri şunlardır:

• Yatak ve yastık kılıfları: Şilte ve yastıkları akar geçirmeyen özel kılıflarla kaplayın.
• Haftalık yıkama: Çarşaf, nevresim ve yastık kılıflarını haftada bir sıcak suda yıkayın. Cleveland Clinic, yıkadıktan sonra yüksek ısıda en az 30 dakika kurutmayı önerir.
• Nemi düşük tutun: Ev içi nemini yüzde 50'nin altında tutmaya çalışın. Nem alma cihazı veya klima yardımcı olabilir.
• Halı yerine sert zemin: Özellikle yatak odasında halı yerine silinebilen zemin tercih edin.
• Doğru süpürme: HEPA filtreli süpürge kullanın. Cleveland Clinic haftada iki kez süpürmeyi önerir. Alerjisi olan kişinin süpürme sırasında ve hemen sonrasında odada bulunmaması toz solumasını azaltabilir.
• Nemli bezle silme: Yüzeylerdeki tozu kuru bezle havalandırmak yerine nemli bezle silin.
• Pelüş oyuncaklar: Yatak odasındaki pelüş oyuncak sayısını azaltın; kalanları düzenli yıkayın.

Çocuk odası için pratik bir kontrol listesi

Çocuklar günün önemli bir bölümünü yatak odasında geçirdiği için önlemlere bu odadan başlamak mantıklı bir yaklaşımdır:

• Yatağın yanında toz tutan açık raflar, kalın perdeler ve fazla yastık bulundurmamaya çalışın.
• Kitap ve oyuncakları mümkünse kapaklı dolap veya kutularda saklayın.
• Odayı düzenli havalandırın; ancak nemli havalarda nem oranını da göz önünde bulundurun.
• Yatak takımlarını değiştirme ve silkeleme işini, çocuk odada değilken yapın.
• Kreş ve okulda kullanılan uyku minderi veya battaniyenin de düzenli yıkanmasını isteyin.

Bu önlemler tek tek değil, birlikte uygulandığında daha anlamlı fark yaratır. Ev içi havanın genel kalitesiyle ilgili bilgi için bkz. Ev içi hava kalitesi