Deri mantarı (dermatofitoz) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Deri mantarı nedir?

CDC'ye göre deri mantarı, saçlı deri, deri ve tırnakları etkileyen yaygın bir mantar enfeksiyonudur. Bu enfeksiyona Trichophyton, Microsporum ve Epidermophyton adlı mantar grupları yol açar. Bu mantarlar derinin en üst katmanındaki, saç ve tırnaklardaki keratin adlı proteinle beslenir. Sıcak ve nemli ortamlarda daha kolay çoğalırlar.

Hekimler deri mantarını vücutta tuttuğu bölgeye göre adlandırır. CDC'nin sıraladığı başlıca türler şunlardır:

• Tinea corporis: Gövde, kol ve bacaklarda deri mantarı
• Tinea cruris (kasık mantarı): Kasık ve uyluk iç yüzlerinde
• Tinea pedis (ayak mantarı): Ayak parmak araları ve tabanında. Bkz. Ayak mantarı nedir?
• Tinea capitis (saçlı deri mantarı): Saçlı deride; özellikle çocuklarda görülür
• Onikomikoz (tırnak mantarı): Tırnaklarda. Bkz. Tırnak mantarı nedir?

Belirtileri

CDC'ye göre belirtiler genellikle deri mantarla temas ettikten 4–14 gün sonra ortaya çıkar. NHS ve CDC'nin tarif ettiği belirtiler bölgeye göre değişir.

Deride

• Kenarları daha belirgin, halka şeklinde bir döküntü
• NHS'e göre çevre deriye göre kırmızı ya da daha koyu renkli bir alan; ten rengine göre farklı görünebilir
• Pullanma, kuruluk, şişlik ve kaşıntı
• CDC'ye göre halkanın içi temiz ya da pullu olabilir
• Döküntü zamanla genişleyebilir; birden fazla halka birleşebilir

NHS, döküntünün yüzde ya da saçlı deride her zaman halka şeklinde görünmeyebileceğini belirtir.

Kasıkta

Kasık ve uyluk iç yüzlerinde kaşıntılı, kırmızı ya da kahverengimsi, kenarları belirgin döküntü. Terleme ve sıkı giysilerle artabilir.

Ayakta

CDC'ye göre ayak parmakları arasında, en sık küçük parmak ile yanındaki parmak arasında kırmızı, şiş, soyulan ve kaşıntılı deri.

Saçlı deride

CDC'ye göre saçlı deride pullu, kaşıntılı, yuvarlak, kırmızı ve saçsız bir alan. Saçlar kırılabilir ya da dökülebilir.

Tırnaklarda

CDC'ye göre kalınlaşmış, çatlamış ve rengi değişmiş tırnaklar.

Nasıl bulaşır, kimlerde daha sık görülür?

NHS ve CDC'ye göre deri mantarı şu yollarla bulaşır:

• Mantarı olan bir kişiyle doğrudan deri teması
• Enfekte hayvanlarla, özellikle kedi ve köpeklerle ya da çiftlik hayvanlarıyla temas
• Havlu, çarşaf, tarak, giysi gibi kişisel eşyalar
• Soyunma odası ve havuz kenarı gibi ortak alanların zemini
• NHS'e göre mantar bulunan toprakla temas
• CDC, son yıllarda bazı türlerin cinsel temasla da bulaştığının saptandığını belirtir

CDC'ye göre şu kişilerde risk daha yüksektir:

• Ortak duş ve soyunma alanlarını terlik giymeden kullananlar
• Güreş gibi yakın temaslı spor yapanlar
• Çok terleyenler
• Dar ayakkabı giyenler
• Bağışıklık sistemi zayıflamış olanlar

Tanı nasıl konur?

Deri mantarı çoğu zaman görünümüyle tanınır. Ancak egzama, sedef hastalığı ve diğer bazı döküntüler deri mantarına benzeyebilir. Tanı net değilse ya da tedaviye yanıt alınamıyorsa hekim, döküntünün kenarından alınan deri kazıntısını mikroskopla inceleyebilir ya da kültür (mantar üretme) testi isteyebilir. Saç ve tırnak örnekleri de benzer şekilde incelenebilir. Doğru tanı önemlidir; çünkü yanlış krem kullanımı tabloyu karıştırabilir. Bkz. Atopik dermatit (egzama) ve Sedef hastalığı

Tedavi

NHS, deri mantarında ilk başvuru noktası olarak eczacıyı önerir. Tedavi, enfeksiyonun yerine ve yaygınlığına göre değişir.

Deride, kasıkta ve ayakta

• NHS ve CDC'ye göre reçetesiz satılan mantar ilaçları (antifungal krem, jel, sprey ya da pudra) genellikle yeterlidir.
• CDC'ye göre bu ilaçlar genellikle 2–4 hafta uygulanır; NHS günlük olarak 4 haftaya kadar kullanım gerekebileceğini belirtir.
• CDC, belirtiler düzelse bile ilacın önerilen süre boyunca kullanılmaya devam edilmesini önerir; erken bırakmak enfeksiyonun geri dönmesine yol açabilir.
• İlacı döküntünün biraz ötesindeki sağlıklı deriye de uygulamak ve uygulamadan sonra elleri yıkamak önemlidir.

Mantar kremi nasıl uygulanır?

1. Uygulamadan önce bölgeyi ılık suyla yıkayın ve iyice kurulayın; nem mantarın çoğalmasını kolaylaştırır.
2. Kremi ince bir tabaka hâlinde döküntünün tamamına ve kenarlarının biraz ötesindeki sağlıklı deriye sürün.
3. Uygulama sıklığı ve süresi için ürünün kullanım talimatına ve eczacınızın önerisine uyun.
4. Uygulamadan sonra ellerinizi yıkayın; böylece mantarı başka bölgelere ya da kişilere taşımazsınız.
5. Döküntü geçse bile önerilen süreyi tamamlayın.
6. Kullandığınız havluyu ayrı tutun ve yüksek sıcaklıkta yıkayın.

Saçlı deride

NHS ve CDC'ye göre saçlı deri mantarında kremler etkili değildir. Hekim tarafından reçete edilen ağızdan mantar ilaçları gerekir; CDC'ye göre tedavi genellikle 1–3 ay sürer. NHS, buna ek olarak ilaçlı şampuan da önerilebileceğini belirtir.

Tırnaklarda

CDC'ye göre tırnak mantarında genellikle ağızdan alınan reçeteli ilaçlar daha etkilidir ve iyileşme birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir.

Steroidli kremler neden kullanılmamalı?

CDC, deri mantarı ya da mantar olabilecek bir döküntü için steroidli (kortizonlu) krem ve merhem kullanılmamasını açıkça önerir. CDC'ye göre bu kremler derinin mantara karşı savunmasını zayıflatarak enfeksiyonun yayılmasına, yanma ve kızarıklığın artmasına yol açabilir; ayrıca döküntünün görünümünü değiştirerek doğru tanıyı zorlaştırabilir. Bu nedenle kaşıntılı bir döküntüye, özellikle tanısı konmadan, kortizonlu krem sürmekten kaçının.

Tedaviye dirençli türler

CDC, son yıllarda bazı ülkelerde standart tedavilere daha zor yanıt veren deri mantarı türlerinin görüldüğünü bildirir. Yaygın, şiddetli ya da tedaviye yanıt vermeyen döküntülerde hekime başvurmak ve son zamanlarda yaptığınız seyahatleri belirtmek önemlidir.

Bulaşmayı önlemek için neler yapılabilir?

NHS ve CDC'nin önerileri şunlardır:

• Tedaviye belirtiler başlar başlamaz başlayın.
• Döküntüyü kaşımayın; NHS'e göre kaşımak mantarı vücudun başka yerlerine yayabilir.
• Havlu, tarak, giysi ve çarşaflarınızı başkalarıyla paylaşmayın; çamaşırlarınızı düzenli yıkayın.
• Derinizi temiz ve kuru tutun; özellikle banyodan sonra kasıkları ve parmak aralarını iyice kurulayın.
• Ortak duş, havuz kenarı ve soyunma odalarında terlik giyin.
• Giysilerinizi ve çoraplarınızı her gün değiştirin.
• Evcil hayvanlarla temastan sonra ellerinizi yıkayın; hayvanınızda tüysüz, pullu alanlar fark ederseniz veterinere danışın.
• NHS'e göre mantarı olabilecek bir kişi ya da hayvanla temastan sonra derinizi kontrol edin.

Saçlı deri mantarı olan bir çocuk varsa, aile içindeki diğer bireylerin de kontrol edilmesi gerekebilir; bunu hekiminize danışın.