Tırnak mantarı nedir? Belirtileri ve tedavisi

Tırnak mantarı nedir?

Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), tırnak mantarını hem ayak hem el tırnaklarını etkileyebilen ve tıbbi adı onikomikoz olan bir mantar enfeksiyonu olarak tanımlar. AAD'ye göre enfeksiyon çoğunlukla ayak başparmağında ya da ikinci parmakta başlar ve tedavi edilmediğinde neredeyse her zaman sürer, hatta diğer tırnaklara yayılma eğilimi gösterir.

Mantarlar sıcak ve nemli ortamları sever. Ayakkabı içinde uzun süre terleyen ayaklar bu nedenle mantarların çoğalması için uygun bir ortam oluşturur. AAD, tırnakların kirli olmasının tek başına mantara yol açmadığını; mantarın tırnağa ya da çevresindeki deriye girmesi gerektiğini vurgular.

Tırnak mantarı belirtileri nelerdir?

NHS ve AAD'ye göre tırnak mantarı genellikle tırnağın uç kısmından başlar ve zamanla yayılır. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Tırnağın bir bölümünde başlayan beyaz ya da sarı renk değişikliği
• Tırnağın normalden kalın görünmesi
• Kolay kırılan, çatlayan ya da ufalanan tırnak
• Tırnak altında birikinti
• İlerleyen durumlarda tırnağın yatağından ayrılması ya da düşmesi
• Tırnak çevresinde şişlik ve ağrı

Başlangıçta yalnızca küçük bir renk değişikliği olduğu için çoğu kişi tırnak mantarını uzun süre önemsemez. Tırnak kalınlaştıkça kesmek zorlaşabilir ve ayakkabı içinde ağrı yapabilir.

Tırnak mantarı nasıl bulaşır? Kimlerde sık görülür?

AAD'ye göre tırnak mantarı şu yollarla bulaşabilir:

• Mantar enfeksiyonu olan deri ya da tırnakla doğrudan temas
• Havlu, tırnak makası gibi eşyaların ortak kullanımı
• Havuz kenarı, ortak duşlar ve soyunma odaları gibi sıcak ve nemli yerlerde yalınayak dolaşmak

AAD ve NHS, ayak mantarının (ayak parmak aralarında kaşıntı, soyulma ve çatlamayla seyreden mantar enfeksiyonu) tedavi edilmediğinde tırnaklara yayılabileceğini belirtir. Bu nedenle ayak mantarının erken tedavisi tırnak mantarını önlemenin önemli bir parçasıdır.

NHS'nin saydığı risk etkenleri şunlardır:

• Ayakların sürekli sıcak ve nemli kalması
• Terli ayaklarla uzun süre spor ayakkabısı giymek
• Tedavi edilmemiş ayak mantarı
• Diyabet
• Organ nakli ya da kemoterapi gibi nedenlerle bağışıklık sisteminin zayıflaması

AAD de tırnak mantarının ileri yaşlarda çok daha sık görüldüğünü belirtir: 70 yaşın üzerindeki kişilerin yaklaşık yarısında tırnak mantarı gelişir. Bunun nedeni yaşla birlikte tırnakların daha yavaş uzaması ve vücudun enfeksiyonlarla mücadele gücünün azalmasıdır. Tırnak mantarı çocuklarda ise seyrektir. AAD'nin saydığı diğer risk etkenleri şunlardır:

• Aşırı terleme
• Sedef hastalığı
• Kanser
• Dolaşım bozukluğu ve periferik atardamar hastalığı
• Fazla kilo
• İltihabi bağırsak hastalıkları
• Tırnak yaralanmaları, ayakta halluks valgus (başparmak çıkıntısı)
• Uzun bırakılan ya da yanlış kesilen tırnaklar
• Dar ya da terleten ayakkabılar
• Temizlenmemiş tırnak bakım aletlerinin ortak kullanımı
• Ailede tırnak mantarı öyküsü

Ayak mantarıyla ilgilenen doktorları ayak mantarı sayfasından inceleyebilirsiniz.

Her renk değiştiren tırnak mantar mıdır?

Hayır. AAD, tırnak sedefi (sedef hastalığının tırnak tutulumu) ya da tırnak yaralanması gibi başka durumların da tırnak mantarına benzer görünebileceğini vurgular. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce tanının doğrulanması önerilir.

AAD'ye göre dermatoloji uzmanı tırnakları inceler, öykünüzü dinler ve mantarla nerede karşılaşmış olabileceğinizi sorar. Tanıyı doğrulamak için tırnaktan küçük bir parça kesilerek, tırnak altındaki birikinti ya da tırnak yüzeyi kazınarak örnek alınır ve mikroskopla ya da laboratuvarda incelenir. Bu inceleme, gereksiz ya da yanlış tedaviden kaçınılmasına ve doğru tedavinin seçilmesine yardımcı olur.

Sedef hastalığı hakkında bilgi için Sedef hastalığı nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Tırnak mantarı nasıl tedavi edilir?

Tedavi, enfeksiyonun yaygınlığına, kaç tırnağın etkilendiğine ve kişinin diğer sağlık durumlarına göre belirlenir.

Tırnağa sürülen ilaçlar

NHS, eczanelerde tırnağa günlük ya da haftalık sürülen mantar ilaçları bulunduğunu, bunların 6–12 ay boyunca kullanılması gerektiğini ve iyileşmenin birkaç ay içinde görülmeye başladığını belirtir. NHS'ye göre bu ürünler 18 yaşından küçükler, gebeler ve emziren kadınlar için uygun değildir. AAD, tırnağa sürülen reçeteli ilaçların da bulunduğunu belirtir.

Ağızdan alınan ilaçlar

Daha yaygın enfeksiyonlarda hekim ağızdan alınan mantar ilaçları önerebilir. NHS, bu ilaçların genellikle tırnak örneğinin test edilmesinden sonra başlandığını ve 6 aya kadar sürebildiğini belirtir. Baş ağrısı, döküntü, karın ağrısı, bulantı ve ishal gibi yan etkiler görülebilir. Bu ilaçlar başka ilaçlarla etkileşebileceği ve bazı sağlık sorunlarında uygun olmayabileceği için yalnızca hekim önerisiyle ve hekimin belirttiği süre boyunca kullanılmalıdır; tedavi sırasında hekim gerekli gördüğü kontrolleri yapar.

Diğer seçenekler

AAD, tırnağın inceltilmesi, kesilmesi ve temizlenmesi gibi işlemlerin tedaviye yardımcı olabileceğini belirtir. NHS'ye göre ağır durumlarda tırnağın lokal anestezi altında alınması gerekebilir. AAD, lazer tedavisinin ABD'de tırnak mantarını tedavi etmek için değil, enfeksiyon temizlendikten sonra tırnağın görünümünü iyileştirmek için onaylandığını belirtir.

Tedavi neden bu kadar uzun sürer?

Tırnaklar çok yavaş uzar. AAD'ye göre mantar enfeksiyonu temizlendikten sonra bile tırnağın tamamen yenilenmesi bir yıl ya da daha uzun sürebilir: El tırnakları 6 ay ya da daha uzun sürede, ayak tırnakları ise 12–18 ayda tamamen uzar. Bu nedenle tedavi sırasında tırnağın hemen düzelmemesi tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; sağlıklı tırnak dipten yavaş yavaş uzar.

AAD, tırnak mantarının temizlendikten bir yıl ya da daha uzun süre sonra yeniden ortaya çıkabileceğini de belirtir. Daha önce tırnak mantarı geçirenlerde yeniden enfeksiyon olasılığı daha yüksektir. Hekim, tekrarlamayı önlemek için bazı kişilerde tedavi bittikten sonra da bir süre koruyucu bir tedavi önerebilir. AAD, tedavinin tam olarak önerildiği gibi kullanılmasını ve kontrol randevularına gidilmesini önerir.

Tırnak mantarından korunma

NHS ve AAD'nin önerileri şunlardır:

• Ayak mantarını erken tedavi edin.
• Tırnaklarınızı kısa, temiz ve kuru tutun.
• Ayaklarınızı yıkadıktan sonra özellikle parmak aralarını iyice kurulayın.
• Her gün temiz çorap giyin.
• Ortak duşlarda, havuz kenarlarında ve soyunma odalarında terlik kullanın.
• Ayağınıza iyi oturan ve ayağı aşırı terletmeyen ayakkabılar tercih edin.
• Havlu, ayakkabı ve tırnak makası gibi eşyaları paylaşmayın.

Hangi doktora gidilir?

Tırnak mantarı şüphesinde deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanına başvurulur; ilk değerlendirmeyi aile hekimi de yapabilir. Diyabeti olan kişilerde ayak sağlığı açısından aile hekimi ya da diyabet izlemini yapan hekim de bilgilendirilmelidir. Konuyla ilgili doktorları tırnak mantarı sayfasından ve dermatoloji branş sayfasından inceleyebilirsiniz.