Kısaca
Pitriyazis rosea, deride önce tek ve büyükçe bir pembe-kırmızı leke ile başlayan, birkaç gün ya da hafta sonra göğüs, karın ve sırta yayılan küçük, pullu lekelerle seyreden yaygın ve hafif bir döküntüdür. NHS'e göre çoğunlukla tedavi gerektirmeden birkaç ay içinde kendiliğinden geçer; DermNet bu sürenin genellikle 6–10 hafta olduğunu belirtir. Nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte bir virüsle ilişkili olabileceği düşünülmektedir. NHS'e göre kişiden kişiye bulaşmaz. Kaşıntı varsa nemlendiriciler ve kaşıntı giderici ilaçlar rahatlatabilir. Gebeliğin ilk 15 haftasında bu döküntü gelişirse beklemeden hekime ya da ebeye başvurmak önemlidir.
Pitriyazis rosea nedir?
NHS pitriyazis roseayı, genellikle kendiliğinden geçen yaygın ve hafif bir deri hastalığı olarak tanımlar. DermNet de bunu, büyük bir başlangıç lekesinin ardından daha küçük, pullu lekelerin ortaya çıktığı ve kendi kendini sınırlayan bir döküntü olarak anlatır.
Adı Latince kökenlidir: "Pitriyazis" kepek benzeri ince pullanmayı, "rosea" ise pembe rengi anlatır. Türkçede zaman zaman "gül hastalığı döküntüsü" olarak da anılır; ancak yüzde kızarıklıkla seyreden ve "gül hastalığı" olarak bilinen rozasea ile karıştırılmamalıdır.
Belirtileri
Öncü leke (madalyon lekesi)
NHS ve DermNet'e göre döküntü çoğunlukla tek bir lekeyle başlar:
- NHS'e göre yaklaşık 2–5 santimetre çapında, pullu, oval ya da yuvarlak bir leke
- Çoğunlukla göğüste, karında, sırtta, uylukta, kolda ya da boyunda görülür
- DermNet'e göre lekenin kenarının hemen iç kısmında, yakaya benzeyen ince bir pul halkası bulunur
- Açık tenlerde pembe-kırmızı, koyu tenlerde daha koyu ya da gri görünebilir
Bu ilk leke bazen tek başına mantar enfeksiyonu ya da egzama sanılabilir.
Yaygın döküntü
- NHS'e göre öncü lekeden 5–15 gün sonra çok sayıda küçük, pullu leke ortaya çıkar.
- Lekeler çoğunlukla göğüste ve sırtta yoğunlaşır.
- DermNet'e göre sırtta lekeler, derinin doğal çizgileri boyunca dizilerek "çam ağacı" görünümü oluşturabilir.
- DermNet'e göre yüz, saçlı deri, avuç içi ve ayak tabanında seyrek görülür.
Eşlik edebilen belirtiler
- Kaşıntı: NHS'e göre döküntü kaşıntılı olabilir. DermNet'e göre hastaların yaklaşık dörtte birinde hafiften şiddetliye kadar değişen kaşıntı olur.
- Grip benzeri belirtiler: NHS'e göre döküntüden önce yorgunluk, boğaz ağrısı, ateş ve baş ağrısı görülebilir.
Kimlerde görülür, neden olur?
DermNet'e göre pitriyazis rosea en sık 10–35 yaş arasında görülür ve kadınlarda biraz daha sıktır. İlkbahar ve sonbahar aylarında daha sık görülebilir.
NHS'e göre nedeni tam olarak bilinmemektedir; bir virüsten kaynaklanabileceği düşünülmektedir. DermNet'e göre en güçlü ilişki, vücutta sessizce bulunan bazı herpes virüslerinin (insan herpes virüsü 6 ve 7) yeniden etkinleşmesiyle kurulmuştur; ancak bu ilişki kesinleşmemiştir. DermNet, bazı ilaçların ve aşıların da benzer döküntülere yol açabileceğini belirtir.
NHS, pitriyazis roseanın kişiden kişiye bulaşmadığını vurgular. Bu nedenle okula ya da işe gitmeye engel değildir.
Tanı nasıl konur?
DermNet'e göre tanı çoğunlukla döküntünün tipik görünümüne ve seyrine bakılarak konur. Özel bir kan testine genellikle gerek yoktur.
Ancak pitriyazis roseaya benzeyen bazı durumlar vardır ve hekim bunları ayırt etmeye çalışır. DermNet'e göre bunlar arasında şunlar bulunur:
- İkincil frengi: Avuç içi ve ayak tabanında da döküntü varsa, yakın zamanda genital bölgede yara olduysa ya da risk taşıyan bir cinsel temas olduysa hekim frengi testi isteyebilir. Bkz. Frengi (sifiliz) nedir?
- Deri mantarı: Halka şeklindeki lekelerle karışabilir; gerekirse deri kazıntısı incelenir. Bkz. Deri mantarı (dermatofitoz) nedir?
- Güneş mantarı (pitriyazis versikolor)
- Sedef hastalığı ve liken planus. Bkz. Sedef hastalığı
- Seboreik dermatit
Muayenede hekim neler sorar?
Hekim döküntünün nasıl başladığını, ilk lekenin nerede çıktığını ve döküntünün ne kadar sürede yayıldığını sorar. Ayrıca son haftalarda grip benzeri bir hastalık geçirip geçirmediğinizi, yeni bir ilaç kullanmaya ya da aşı olmaya başlayıp başlamadığınızı, gebelik olasılığınızı ve son dönemdeki cinsel temas öykünüzü öğrenmek isteyebilir. Bu sorular, döküntüyü benzer görünen durumlardan ayırt etmek içindir. Kaşıntının şiddetini ve uykunuzu etkileyip etkilemediğini de belirtmeniz tedavinin planlanmasına yardımcı olur.
Döküntü tipik değilse, beklenenden uzun sürüyorsa ya da tanıdan emin olunamıyorsa hekim deri biyopsisi gibi ek incelemeler isteyebilir.
Bu konuda
Pitriyazis rosea konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tedavi ve rahatlatıcı önlemler
NHS'e göre pitriyazis rosea çoğunlukla tedavi gerektirmeden geçer. Tedavinin amacı kaşıntıyı hafifletmek ve deriyi rahatlatmaktır.
Evde neler yapılabilir?
NHS'in önerileri şunlardır:
- Deriyi nemlendiricilerle düzenli olarak nemlendirin.
- Sabun yerine yumuşak, nemlendirici temizleyiciler kullanın; sabun deriyi kurutup kaşıntıyı artırabilir.
- Kaşıntı varsa eczacınıza kaşıntı giderici (antihistaminik) tabletler hakkında danışın.
Ek olarak:
- Çok sıcak duş ve banyolardan kaçının; ılık su tercih edin.
- Bol ve pamuklu giysiler giyin.
- Parfümlü losyonlardan, duş jellerinden ve deriyi tahriş edebilecek ürünlerden kaçının.
- Ter ve sürtünme kaşıntıyı artırabileceği için yoğun egzersiz sonrası serinlemeye ve kurulanmaya özen gösterin.
- Kaşımamaya çalışın; tırnaklarınızı kısa tutun.
Hekimin önerebileceği tedaviler
NHS'e göre kaşıntı şiddetliyse ya da döküntü 3 aydan uzun sürerse hekim kortizonlu krem önerebilir ya da sizi deri hastalıkları uzmanına yönlendirebilir. DermNet'e göre ağır durumlarda virüslere karşı etkili ilaçlar, ışık tedavisi ya da kısa süreli ağızdan kortizon gibi seçenekler de değerlendirilebilir. Bu tedavilerin uygunluğuna hekim karar verir.
Ne kadar sürer, tekrar eder mi?
NHS'e göre döküntü genellikle birkaç ay içinde geçer. DermNet bu sürenin genellikle 6–10 hafta olduğunu belirtir. NHS'e göre döküntü geçtikten sonra deride bir süre renk değişikliği kalabilir; bu değişiklikler zamanla solar.
DermNet'e göre pitriyazis rosea nadiren tekrarlar; tekrarlama oranı yüzde 1–3 civarındadır. Bu durum, hastalığı geçirenlerde uzun süreli bir bağışıklık geliştiğini düşündürür.
Döküntü geçtikten sonra deri bakımı
NHS'e göre döküntü geçtikten sonra deride bir süre açık ya da koyu renkli alanlar kalabilir. Bu renk değişiklikleri kalıcı bir iz değildir ve zamanla solar. Bu dönemde deriyi düzenli nemlendirmek, sert sabunlardan ve deriyi ovalayan keselerden kaçınmak ve renk değişikliği olan alanları güneşten korumak derinin toparlanmasını destekler. Renk farkı sizi rahatsız ediyorsa ya da beklenenden uzun sürüyorsa hekiminize danışabilirsiniz. Leke açıcı ürünleri hekim önerisi olmadan kullanmamanız, deride tahriş ve yeni renk değişiklikleri riskini azaltır.
Gebelikte pitriyazis rosea
NHS'e göre gebeliğin ilk 15 haftasında ortaya çıkan pitriyazis rosea döküntüsü düşük ve erken doğumla ilişkilendirilmiştir. DermNet de gebeliğin ilk 15 haftasında erken doğum ve bebek kaybı bildirildiğini aktarır.
Bu nedenle gebeyseniz ve deride bu tür bir döküntü fark ettiyseniz beklemeden hekiminize ya da ebenize başvurun. Gebelikte kullanılacak ilaçlar ve kremler mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir. Bkz. Gebelik takibi
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS'e göre şu durumlarda hekiminize başvurun:
- Eczanede önerilen tedavilere rağmen döküntü kaşıntılıysa
- Döküntü 3 aydan uzun sürüyorsa
- Gebeyseniz ve döküntü geliştiyse (beklemeden başvurun)
Ayrıca şu durumlarda da değerlendirme isteyin:
- Avuç içi ya da ayak tabanında da döküntü varsa
- Genital bölgede yara, ağızda yara ya da lenf bezlerinde şişlik eşlik ediyorsa
- Yeni bir ilaca başladıktan sonra döküntü ortaya çıktıysa
- Döküntünün ne olduğundan emin değilseniz
- Kaşıntı uykunuzu ve günlük işlerinizi belirgin biçimde etkiliyorsa
- Döküntü su toplayan, ağrılı, kanayan ya da irinlenen lekeler içeriyorsa
- Çocuğunuzda döküntüye yüksek ateş, halsizlik ya da beslenmede belirgin azalma eşlik ediyorsa
Pitriyazis rosea acil bir durum değildir. Ancak döküntüye dudaklarda, dilde ya da yüzde şişlik, nefes almada güçlük, yüksek ateş ve hızla yayılan, su toplayan ya da soyulan deri eşlik ederse beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Pitriyazis rosea bulaşıcı mı?
Hayır. NHS'e göre pitriyazis rosea kişiden kişiye bulaşmaz. Okula ya da işe gitmeye engel değildir.
Pitriyazis rosea ne kadar sürer?
NHS'e göre birkaç ay içinde kendiliğinden geçer. DermNet'e göre bu süre genellikle 6–10 haftadır. Geçtikten sonra deride bir süre renk değişikliği kalabilir.
Pitriyazis rosea tekrar eder mi?
DermNet'e göre nadiren tekrarlar. Çoğu kişi hastalığı bir kez geçirir.
Gebelikte pitriyazis rosea tehlikeli mi?
NHS'e göre gebeliğin ilk 15 haftasında görülen döküntü düşük ve erken doğumla ilişkilendirilmiştir. Gebeyseniz ve döküntü geliştiyse beklemeden hekiminize başvurun.
Pitriyazis rosea yüzde çıkar mı?
DermNet'e göre döküntü çoğunlukla gövdede görülür; yüz, saçlı deri, avuç içi ve ayak tabanında seyrektir. Bu bölgelerde belirgin döküntü varsa hekim başka nedenleri de araştırabilir.
Pitriyazis rosea için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme için aile hekiminize başvurabilirsiniz. Tanıdan emin olunamazsa ya da döküntü uzun sürerse deri ve zührevi hastalıkları uzmanı değerlendirme yapar. Gebelikte kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızı da bilgilendirin.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
