Çocuklarda öksürük: türleri ve ne zaman doktora gidilir?

Çocuklarda öksürük neden olur?

Melbourne Kraliyet Çocuk Hastanesi (RCH) ve NHS'nin sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

• Soğuk algınlığı ve diğer viral enfeksiyonlar: En sık nedendir. Burun akıntısı, hapşırma ve hafif ateşle birlikte başlar.
• Viral enfeksiyon sonrası öksürük: RCH'ye göre bir enfeksiyondan sonra kuru öksürüğün birkaç hafta sürmesi sık görülür.
• Krup: Gırtlak ve soluk borusunun üst bölümünün iltihaplanmasıyla ortaya çıkan, havlar gibi öksürük.
• Bronşiolit: İki yaşından küçük bebeklerde küçük hava yollarının viral enfeksiyonu.
• Boğmaca: Aşıyla önlenebilen, uzun süren nöbetler hâlinde öksürüğe yol açan bakteriyel enfeksiyon.
• Astım: Tekrarlayan, özellikle gece veya egzersizle artan öksürük ve hışıltı.
• Alerjik rinit ve sinüzit: Geniz akıntısına bağlı öksürük.
• Uzamış bakteriyel bronşit: RCH'nin saydığı, haftalarca süren balgamlı öksürük nedenlerinden biri.
• Sigara dumanı: NHS, sigara dumanının öksürüğü tetikleyebileceğini belirtir; çocukların bulunduğu ortamda sigara içilmemelidir.

Erişkinlerdeki uzun süreli öksürüğün nedenleri için Kronik öksürük nedenleri yazısına bakabilirsiniz.

Öksürük türleri: kuru, balgamlı ve diğerleri

Öksürüğün sesi ve seyri, nedeni hakkında ipucu verebilir:

• Balgamlı (prodüktif) öksürük: RCH'ye göre göğüste mukus ya da balgam varmış gibi duyulan, "hırıltılı" öksürüktür. Küçük çocuklar balgamı çoğunlukla dışarı çıkarmaz, yutar.
• Kuru öksürük: Göğüste balgam varmış gibi duyulmayan öksürüktür; soğuk algınlığından sonra haftalarca sürebilir.
• Havlar gibi öksürük: NHS'ye göre krupta öksürük fok balığının sesine benzer; nefes alırken tiz, hırıltılı bir ses (stridor) ve ses kısıklığı eşlik edebilir.
• Nöbetler hâlinde öksürük: Boğmacada birkaç dakika süren öksürük nöbetleri ve nöbetler arasında nefes alırken "vınlama" sesi duyulabilir.
• Hışıltıyla birlikte öksürük: Astım veya bronşiolitte nefes verirken ıslık benzeri ses duyulabilir.

Gece öksürüğü

Pek çok çocukta öksürük gece artar. NHS'ye göre krup belirtileri gece daha kötüleşir; boğmaca öksürük nöbetleri de geceleri ağırlaşır. Tekrarlayan gece öksürüğü astım belirtisi de olabilir. Gece öksürüğü uykuyu sürekli bozuyorsa çocuk doktoruna danışın. Astım hakkında bilgi için Astım nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Krup, bronşiolit ve boğmaca

Krup

NHS'ye göre krup daha çok bebekleri ve küçük çocukları etkiler, belirtileri gece kötüleşir ve genellikle 48 saat içinde kendiliğinden düzelir. Krup şüphesinde çocuğun bir sağlık çalışanınca değerlendirilmesi önerilir; çünkü bazı çocuklar tedaviye ihtiyaç duyar. NHS, krupta buhar soluma uygulamasını önermez.

Bronşiolit

NHS'ye göre bronşiolit iki yaşından küçük bebek ve çocuklarda sık görülen bir göğüs enfeksiyonudur. Soğuk algınlığına benzer başlar; ardından öksürük, hızlı solunum, hırıltılı nefes ve beslenme güçlüğü gelişebilir. Belirtiler genellikle 3–5. günlerde en ağır hâlindedir ve öksürük çoğunlukla 3 hafta içinde düzelir.

Boğmaca

NHS'ye göre boğmaca soğuk algınlığı gibi başlar, yaklaşık bir hafta sonra özellikle geceleri kötüleşen ve birkaç dakika süren öksürük nöbetleri ortaya çıkar. Üç aydan küçük bebekler "vınlama" sesi çıkarmayabilir; bunun yerine nefeslerinde duraklamalar olabilir ve morarabilirler. Altı aydan küçük bebeklerde sıvı kaybı, solunum güçlüğü, zatürre ve nöbet gibi sorunların riski daha yüksektir. Boğmacaya karşı korunmada bebeklik dönemi aşıları ve gebelikte yapılan aşı önemlidir; aşı takvimi için Bebek aşı takvimi yazısına bakabilirsiniz.

Evde nasıl bakım yapılır?

Soğuk algınlığına bağlı öksürüklerin çoğu evde bakımla geçer:

• Bol sıvı: Çocuğunuza sık sık sıvı verin; bebekleri daha sık ve daha az miktarda besleyin.
• Dinlenme: Ateşi olan çocuğun evde dinlenmesi hem iyileşmesine yardımcı olur hem de enfeksiyonun yayılmasını azaltır.
• Bal: RCH, 12 aydan büyük çocuklarda yatmadan önce biraz bal verilmesinin gece öksürüğünü hafifletebileceğini belirtir. NHS, balın 1 yaşından küçük bebeklere verilmemesi gerektiğini vurgular.
• Dik pozisyon: NHS, krup ve bronşiolitte çocuğun uyanıkken dik tutulmasını önerir.
• Ateş ve huzursuzluk: Çocuğun yaşına ve kilosuna uygun ateş düşürücü ve ağrı kesiciler, eczacının veya hekimin önerdiği şekilde kullanılabilir.
• Dumansız ortam: Evde ve arabada sigara içilmemesi öksürüğün iyileşmesini destekler.

Öksürük şurubu verilmeli mi?

RCH, öksürük ilaçlarının çocuklarda öksürüğe yardımcı olduğuna dair kanıt bulunmadığını ve özellikle altı yaşından küçük çocuklarda zararlı olabileceğini belirtir. NHS de bazı öksürük ilaçlarının 12 yaşından küçük çocuklara verilmemesi gerektiğini vurgular. Çocuğunuza öksürük şurubu vermeden önce mutlaka hekiminize veya eczacınıza danışın. NHS ayrıca öksürük için genellikle antibiyotik reçete edilmediğini belirtir; antibiyotiklerin doğru kullanımı için Antibiyotik doğru kullanımı yazısına bakabilirsiniz.

Uzun süren öksürük

RCH'ye göre 4 haftadan uzun süren, giderek kötüleşen ya da günlük etkinlikleri ve uykuyu bozan öksürükte çocuk doktora görülmelidir. Uzun süren öksürüğün arkasında astım, uzamış bakteriyel bronşit, alerjik rinit veya sinüzit gibi nedenler olabilir. Hekim öyküyü dinler, çocuğu muayene eder ve gerekirse ek incelemeler isteyebilir.

Öksürüğün ani başladığı ve öncesinde çocuğun ağzına küçük bir cisim ya da yiyecek aldığı bir durum varsa, soluk yoluna yabancı cisim kaçma olasılığı akla gelmelidir; bu durum acil değerlendirme gerektirir.

Muayeneye giderken neleri not etmelisiniz?

Öksürüğün nedenini anlamak için hekim çoğu zaman ayrıntılı bir öyküye ihtiyaç duyar. Şu bilgileri önceden not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır:

• Öksürük ne zaman başladı, sürekli mi yoksa nöbetler hâlinde mi geliyor?
• Gece mi, gündüz mü, egzersizle ya da oyun sırasında mı artıyor?
• Sesi nasıl: kuru, balgamlı, havlar gibi, öksürük sonunda "vınlama" var mı?
• Ateş, burun akıntısı, hışıltı, kusma ya da beslenmede azalma eşlik ediyor mu?
• Evde sigara içen biri var mı, kreşte veya okulda benzer hastalık geçiren çocuklar var mı?
• Çocuğun aşıları tam mı?

Öksürük nöbetinin kısa bir ses ya da video kaydı, sesin türünü hekime anlatmayı kolaylaştırabilir. Ancak çocuk nefes almakta zorlanıyorsa kayıtla vakit kaybetmeyin; hemen yardım isteyin.

Hangi doktora gidilir?

Çocuklardaki öksürük için ilk başvuru noktası aile hekiminiz ya da çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanıdır. Tekrarlayan hışıltılı öksürük, astım veya alerji şüphesinde çocuk alerji ve immünolojisi ya da çocuk göğüs hastalıkları alanında çalışan uzmanlara yönlendirme yapılabilir.