Boyun fıtığı belirtileri, nedenleri ve tedavi seçenekleri

Boyun fıtığı nedir?

Boyun bölgesindeki omurga, servikal omurlar adı verilen yedi kemikten oluşur. Bu kemiklerin arasında, darbeleri emen ve boynun her yöne hareket etmesini sağlayan diskler bulunur. Her diskin dışında sağlam lifli bir halka, ortasında ise jöle kıvamında yumuşak bir çekirdek vardır.

Yaşla birlikte diskler su kaybeder, incelir ve esnekliklerini yitirir. Dış halkanın zayıfladığı bir noktadan iç çekirdek dışarı doğru taşabilir. Buna boyun fıtığı (servikal disk hernisi) denir. Taşan disk, omurilikten çıkıp kola giden sinir köklerine baskı yaptığında ağrı ve sinir belirtileri ortaya çıkar. Daha seyrek olarak fıtık doğrudan omuriliğe baskı yapabilir; bu durum daha ciddi belirtilere yol açar.

Boyun fıtığı çoğu zaman boyun omurlarında yaşa bağlı yıpranma (servikal spondiloz, halk arasında boyun kireçlenmesi) zemininde gelişir. MedlinePlus, 60 yaşına gelindiğinde çoğu kişinin röntgeninde boyun kireçlenmesine ait bulgular görüldüğünü belirtir. Ancak görüntülemede yıpranma bulunan herkeste şikâyet olmaz.

Boyun fıtığı ile boyun ağrısı aynı şey mi?

Hayır. Boyun ağrısı çok yaygındır ve çoğu zaman uygun olmayan uyku pozisyonu, uzun süre masa başında kötü duruşla çalışmak veya kas gerginliği gibi basit nedenlerden kaynaklanır. NHS'e göre boyun ağrılarının çoğu birkaç hafta içinde geçer. Boyun fıtığı ise boyun ağrısının nedenlerinden yalnızca biridir; ağrının kola yayılması, uyuşma ve güçsüzlük gibi sinir belirtileri bu tanıyı daha çok düşündürür.

Boyun fıtığı belirtileri nelerdir?

Belirtiler, fıtığın hangi seviyede olduğuna ve hangi sinire baskı yaptığına göre değişir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Boyun ağrısı ve tutulması
• Kürek kemiği çevresinde veya omuzda ağrı
• Omuzdan kola, ön kola ve parmaklara yayılan, yanıcı ya da elektrik çarpması gibi ağrı
• Kolda, elde veya parmaklarda uyuşma, iğnelenme, karıncalanma
• Kolda veya elde güçsüzlük; bir şeyi kavramakta, kaldırmakta zorlanma
• Başın arka kısmında baş ağrısı
• Boynu belirli yönlere hareket ettirince, öksürünce veya hapşırınca artan ağrı

Belirtiler genellikle tek taraflıdır. Hangi parmakların uyuştuğu, hekime hangi sinir kökünün etkilendiği konusunda ipucu verir.

Omurilik baskısını düşündüren belirtiler

Fıtık veya kireçlenme omuriliğe baskı yaptığında (miyelopati) belirtiler farklılaşır:

• Ellerde beceriksizlik; düğme iliklemek, yazı yazmak gibi ince işlerde zorlanma
• Her iki kolda ya da bacaklarda uyuşma ve güçsüzlük
• Yürürken dengesizlik
• İdrar veya dışkı kontrolünde sorunlar

Bu belirtiler daha ciddi bir tabloya işaret edebileceği için beklemeden değerlendirilmelidir.

Boyun fıtığı neden olur? Risk faktörleri

• Yaş: Disklerin yaşla birlikte yıpranması en önemli etkendir.
• Mesleki zorlanma: Ağır kaldırma, sık eğilme ve dönme gerektiren işler
• Uzun süreli kötü duruş: Saatlerce ekrana eğilerek çalışmak, telefonu omuzla kulak arasında tutmak
• Boyun yaralanmaları: Trafik kazaları, düşmeler ve ani savrulma (whiplash) tipi yaralanmalar; geçirilmiş boyun ameliyatları
• Hareketsizlik ve fazla kilo
• Sigara: Disklerin beslenmesini olumsuz etkiler.
• Doğuştan dar omurga kanalı: Daha küçük bir fıtığın bile belirti vermesine yol açabilir.

Boyun fıtığı nasıl teşhis edilir?

Hekim önce şikâyetlerinizi dinler: ağrının nereye yayıldığını, uyuşan bölgeleri, güçsüzlüğün olup olmadığını ve belirtilerin ne zaman başladığını sorar. Ardından boynun hareket açıklığını, kollardaki kas gücünü, refleksleri ve duyuyu değerlendirir. Yürüyüş ve denge muayenesi omurilik baskısı açısından önemlidir.

Belirtilerin büyük kısmı birkaç hafta içinde gerilediği için görüntüleme her zaman ilk adım değildir. Şu durumlarda tetkik istenebilir:

• MR: Diskleri, sinir köklerini ve omuriliği ayrıntılı olarak gösterir. Belirtiler geçmiyorsa, güçsüzlük varsa veya omurilik baskısından şüpheleniliyorsa tercih edilir.
• Röntgen veya bilgisayarlı tomografi: Kemik yapıları ve kireçlenmeyi değerlendirmek için kullanılabilir.
• EMG (elektromiyografi): Sinir hasarının yerini ve derecesini göstermeye yardımcı olur; karpal tünel sendromu gibi el uyuşmasının başka nedenlerini ayırt etmekte de kullanılır.

Boyun fıtığı tedavisi nasıl yapılır?

Boyun fıtığı olan kişilerin çoğu ameliyatsız yöntemlerle iyileşir. MedlinePlus da boyun kireçlenmesi olan kişilerin çoğunun cerrahi dışı tedaviyle aktif kalabildiğini belirtir.

Evde bakım ve günlük öneriler

• Hareketli kalın: NHS, hekim aksini önermedikçe boyunluk kullanmak yerine boynu hareket ettirmeye devam etmeyi önerir. Uzun süre hareketsiz kalmak tutulmayı artırabilir.
• Sıcak veya soğuk uygulama: Ağrılı bölgeye kısa süreli soğuk ya da sıcak uygulamak rahatlama sağlayabilir.
• Yastık seçimi: Alçak ve destekleyici bir yastık kullanmak gece boyunca boynun daha nötr pozisyonda kalmasına yardımcı olabilir.
• Esneme egzersizleri: Ağrının izin verdiği ölçüde yapılan hafif boyun esneme hareketleri faydalı olabilir.
• Zorlayıcı hareketlerden kaçının: Ağrının yoğun olduğu dönemde boynu ani çeviren veya uzun süre geriye büken hareketlerden uzak durun.

İlaç tedavisi

Hekim ya da eczacı; ağrıyı ve iltihabı azaltmak için ağrı kesiciler, iltihap giderici ilaçlar veya cilde uygulanan jeller önerebilir. Şiddetli ağrıda kısa süreli olarak daha güçlü ilaçlar ya da kas gevşeticiler kullanılabilir. Sinir kaynaklı ağrıya yönelik ilaçlar da değerlendirilebilir. Uygun ilacı yaşınız ve diğer hastalıklarınızı göz önüne alarak hekiminiz belirler.

Fizik tedavi

Fizyoterapist eşliğinde yapılan esneme ve güçlendirme egzersizleri, duruş eğitimi ve gerektiğinde boyun traksiyonu gibi yöntemler hem ağrıyı azaltabilir hem de tekrarlamayı önlemeye yardımcı olabilir. Masaj ve akupunktur bazı kişilerde destekleyici olarak kullanılır.

Girişimsel tedaviler

Ağrının sürdüğü bazı durumlarda sinir kökü çevresine yapılan enjeksiyonlar gibi girişimsel ağrı tedavileri değerlendirilebilir. Bu işlemler, uygun hastalarda ağrıyı azaltarak rehabilitasyona katılımı kolaylaştırabilir.

Ameliyat

Ameliyat, aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir:

• Diğer tedavilere rağmen haftalar ya da aylar boyunca süren ve yaşamı belirgin şekilde kısıtlayan ağrı
• Kolda giderek artan güçsüzlük
• Omurilik baskısını gösteren belirtiler

Ameliyatın türü (fıtığın çıkarılması, iki omurun sabitlenmesi veya yapay disk uygulanması gibi) fıtığın yerine ve kişinin durumuna göre belirlenir. Bu karar, beyin ve sinir cerrahisi ya da ortopedi uzmanıyla ayrıntılı konuşularak verilir.

Boyun sağlığını korumak için öneriler

• Ekran yüksekliği: Bilgisayar ekranının üst kısmı göz hizasında olacak şekilde ayarlanmalı.
• Telefon kullanımı: Telefona uzun süre başı öne eğerek bakmaktan kaçınılmalı; telefonu göz hizasına yaklaştırmak boyna binen yükü azaltır.
• Düzenli molalar: Masa başında çalışırken her saat birkaç dakika kalkıp omuz ve boyun hareketleri yapmak faydalıdır.
• Güçlendirme: Sırt üstü ve omuz kuşağı kaslarını güçlendiren egzersizler boynu destekler.
• Uyku düzeni: Yüzüstü yatmak boynu uzun süre bir yana döndürdüğü için bazı kişilerde ağrıyı artırabilir.