Böbrek sintigrafisi (DMSA, MAG3) nedir, nasıl yapılır?

Böbrek sintigrafisi nedir?

Sintigrafi, vücuda verilen işaretli bir maddenin belirli bir organda nasıl toplandığını ve nasıl atıldığını gösteren görüntüleme yöntemlerinin genel adıdır. Bkz. Sintigrafi nedir?

Ultrason, tomografi ve MR gibi yöntemler böbreğin şeklini ve yapısını ayrıntılı gösterir. Böbrek sintigrafisi ise ağırlıklı olarak böbreğin işlevi hakkında bilgi verir: Her bir böbreğin toplam böbrek işlevine ne kadar katkı sağladığı, böbrek dokusunda hasarlı alan olup olmadığı ve idrarın böbrekten mesaneye ne hızla aktığı bu yöntemle değerlendirilebilir.

MedlinePlus'a göre bu tetkik, böbrek naklinin izlenmesinde, yüksek tansiyonun böbrek kaynaklı olup olmadığının araştırılmasında, böbrekte şişlik ya da tıkanıklık şüphesinin doğrulanmasında ve kontrast maddeye alerjisi olan kişilerde böbrek işlevini değerlendirmek için kullanılabilir.

Böbrek sintigrafisi türleri

Statik böbrek sintigrafisi (DMSA)

Great Ormond Street Çocuk Hastanesi'ne (GOSH, NHS) göre DMSA sintigrafisi, böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını ve böbrek dokusunda yara izi (skar) olan alanlar bulunup bulunmadığını göstermek için yapılır. Özellikle idrar yolu enfeksiyonu geçirmiş çocuklarda böbreklerin bu enfeksiyondan etkilenip etkilenmediğini anlamak için sık kullanılır. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri

Bu çekimde işaretli madde enjekte edildikten sonra maddenin böbrek dokusuna yerleşmesi için beklenir; GOSH'a göre bu bekleme süresi 2–3 saattir. Ardından görüntüler alınır.

Dinamik böbrek sintigrafisi (renogram: MAG3)

Guy's ve St Thomas' Hastanesi'nin (NHS) bilgilendirmesine göre renogram; böbrekler, idrar kanalları (üreterler) ve mesaneden oluşan idrar sisteminin çalışmasını değerlendirir. Bu çekimde idrarın böbreklerden mesaneye akışı izlenir ve tıkanıklık ya da gecikmiş boşalma olup olmadığı araştırılır.

Dinamik çekimde görüntüler, işaretli madde verildiği anda başlar ve madde böbreklere ulaşıp idrarla atılırken sürekli kaydedilir. Böylece böbreklerin çalışması adeta bir film gibi izlenir. Çoğu zaman çekim sırasında ya da öncesinde idrar söktürücü (diüretik) bir ilaç da verilir; bu ilaç böbreklerin daha fazla idrar üretmesini sağlayarak idrar akışının daha iyi değerlendirilmesine yardımcı olur.

Hangi tür çekimin yapılacağına, araştırılan soruna göre hekim karar verir.

Hazırlık

Hazırlık, çekim türüne ve merkeze göre değişebilir; size verilen yazılı talimata uyun. Kaynaklarda öne çıkan noktalar şunlardır:

• Sıvı alımı: MedlinePlus çekim öncesinde fazladan sıvı alınmasını önerir. Guy's ve St Thomas' Hastanesi, renogramdan önce yaklaşık 1 litre sıvı içilmesini ister. GOSH da DMSA öncesinde bol sıvı alınmasını önerir.
• Yeme-içme ve ilaçlar: Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre renogram öncesinde normal yiyip içilebilir ve ilaçlar her zamanki gibi kullanılabilir. Ancak United Lincolnshire Hastaneleri'nin bilgilendirmesine göre idrar söktürücü ilaç kullananlardan çekim günü bu ilacı almamaları istenebilir. MedlinePlus, steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesiciler ve tansiyon ilaçları kullanıyorsanız bunu hekime söylemenizi önerir. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın; ne yapacağınızı ekipten öğrenin.
• Gebelik ve emzirme: Gebe olma ihtimaliniz varsa ya da emziriyorsanız mutlaka önceden bildirin; United Lincolnshire Hastaneleri bu durumda özel düzenleme yapılması gerekebileceğini belirtir.
• Refakatçi: Aynı kaynak, radyasyon nedeniyle randevuya 18 yaşından küçük çocukların ya da gebe kişilerin refakatçi olarak gelmemesini ister.
• Giysiler: GOSH, görüntüyü bozabileceği için üzerinde fazla metal (fermuar, düğme) bulunmayan giysiler önerir.

Çocuklarda hazırlık

GOSH'a göre çocuklarda iğne yapılacak bölgeye uyuşturucu krem sürebilmek için randevudan yaklaşık bir saat önce gelinmesi istenebilir. Çekim sırasında çocuğun hareketsiz durabilmesi için video izlemesine izin verilebilir.

Çekim nasıl yapılır?

1. Koldaki ya da eldeki bir toplardamara ince bir kanül (damar yolu) yerleştirilir. Çocuklarda bu iğne ayağa da yapılabilir.
2. İşaretli madde damar yoluyla verilir. Bu madde bir boya ya da kontrast madde değildir ve verildiğinde genellikle bir şey hissedilmez.
3. Kişi sırtüstü yatar ve gama kamera böbreklerin üzerine yaklaştırılır. Kamera bir tünel değildir; tomografi ya da MR gibi kapalı bir alana girilmez.
4. Görüntüler alınırken mümkün olduğunca hareketsiz durmak gerekir; hareket görüntüleri bulanıklaştırır.

Dinamik çekimde (renogram): United Lincolnshire Hastaneleri'ne göre madde verilir verilmez görüntüler yaklaşık 30 dakika boyunca kesintisiz alınır ve çekim sonrası birkaç ek görüntü gerekebilir. Bu kaynak tüm sürecin 2 saate kadar sürebileceğini belirtir. Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre idrar söktürücü ilaç çekimden yaklaşık 15 dakika önce verilebilir ve çekim öncesinde mesanenin boşaltılması istenir.

Statik çekimde (DMSA): GOSH'a göre madde verildikten 2–3 saat sonra çekime dönülür. Görüntüleme yaklaşık 45 dakika sürer; her biri 10 dakikaya kadar sürebilen 3–4 görüntü alınır. Bazı durumlarda ek olarak SPECT-BT denen kesitsel bir çekim yapılabilir.

Ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre iğne girerken hafif bir acı hissedilebilir; çekim masası sert ve soğuk olabilir. Çekimin sonuna doğru, özellikle idrar söktürücü verildiyse, idrar yapma isteği artabilir.

Çekimden sonra

Kişi çekimden sonra genellikle hemen günlük yaşamına dönebilir. İşaretli madde zamanla etkisini kaybeder ve büyük bölümü idrarla atılır. MedlinePlus'a göre radyasyonun neredeyse tamamı 24 saat içinde vücuttan uzaklaşır. Kaynakların önerileri şunlardır:

• Bol sıvı için ve sık sık tuvalete gidin; bu, maddenin vücuttan daha hızlı atılmasına yardımcı olur.
• United Lincolnshire Hastaneleri'ne göre çekim günü tuvaleti oturarak kullanın, sifonu iki kez çekin ve ellerinizi iyice yıkayın. GOSH, bebeklerde bezin sık değiştirilmesini önerir.
• Guy's ve St Thomas' Hastanesi'ne göre işaretli madde günün geri kalanında vücutta kalır; bu sürede küçük çocuklarla ve gebe kişilerle uzun süreli yakın temastan kaçınılması önerilir. GOSH da gebe kişilerin, çekim yapılan çocuğun idrar ve bezleriyle temas etmemesini önerir.
• İdrar söktürücü verildiyse birkaç saat boyunca tuvalete daha sık gitme ihtiyacı olabilir.

Görüntüler nükleer tıp uzmanı tarafından değerlendirilir ve rapor, tetkiki isteyen hekime iletilir.

Riskler ve radyasyon

Böbrek sintigrafisinde kullanılan radyasyon miktarı düşüktür. United Lincolnshire Hastaneleri'ne göre bir nükleer tıp tetkikindeki radyasyon miktarı, kişinin doğal çevreden yaklaşık 3 ayda aldığı radyasyona benzer ve bununla ilişkili risk düşüktür. Aynı kaynak, doğru tanının sağlayacağı yararın bu küçük riskten çok daha büyük olduğunu vurgular.

MedlinePlus'a göre çok seyrek olarak işaretli maddeye karşı alerjik tepki gelişebilir; bu tepki çok nadiren ağır alerjik reaksiyon (anafilaksi) şeklinde olabilir. MedlinePlus, gebelik ve emzirme döneminde dikkatli olunması gerektiğini belirtir; United Lincolnshire Hastaneleri de gebe olan ya da emziren kişiler için özel düzenleme yapılması gerekebileceğini vurgular. Emziriyorsanız emzirmeyle ilgili ne yapmanız gerektiğini çekimden önce ekibe sorun.

Sonuçlar ne anlama gelir?

MedlinePlus'a göre olağan dışı bir sonuç, böbrek işlevinde azalma olduğunu gösterebilir. Bu durum; böbrek yetmezliği, böbrek enfeksiyonu, nakledilen böbrekte sorun ya da böbrek atardamarında daralma gibi nedenlerle ilişkili olabilir. Dinamik çekimde idrar akışında gecikme saptanması, idrar yolunda tıkanıklık olasılığını düşündürebilir.

Sonuç tek başına tanı koymaz. Hekim bulguları; kan ve idrar testleri, ultrason ve klinik tabloyla birlikte değerlendirir. Bkz. Böbrek fonksiyon testleri ve Kronik böbrek hastalığı