Beyin tümörü ameliyatı: nasıl yapılır, hazırlık ve iyileşme

Beyin tümörü ameliyatı nedir, neden yapılır?

NHS'e göre beyin tümörlerinin tedavisi; tümörün türüne, yerine, büyüklüğüne, hücrelerin ne kadar anormal olduğuna ve kişinin genel sağlığına göre planlanır. Ameliyat, bu tedavinin temel parçalarından biridir ve anormal dokunun çıkarılmasını amaçlar.

Beyin tümörü ameliyatının başlıca amaçları şunlardır:

• Tümörü çıkarmak: Tümörün güvenle çıkarılabilecek kısmının olabildiğince fazlasını almak.
• Basıncı azaltmak: Tümörün beyne yaptığı baskıyı azaltarak baş ağrısı, nöbet ya da güçsüzlük gibi belirtileri hafifletmek.
• Tanı koymak: Alınan dokunun patoloji laboratuvarında incelenmesiyle tümörün türünü ve derecesini belirlemek. Bu bilgi, sonraki tedavinin planlanmasına yol gösterir.

NHS, tümörün her zaman tamamen çıkarılamayabileceğini ve ameliyattan sonra kalan hücreler için radyoterapi ya da kemoterapi gibi ek tedavilerin gerekebileceğini belirtir. Beyin tümörlerinin belirtileri ve tanı süreci için Beyin tümörü belirtileri, iyi huylu bir beyin zarı tümörü için Menenjiyom yazısına bakabilirsiniz.

MedlinePlus, beyin ameliyatlarının yalnız tümörlerde değil; beyin kanamaları, anevrizmalar, enfeksiyonlar, bazı epilepsi türleri ve hidrosefali gibi pek çok durumda da yapıldığını belirtir.

Ameliyat yöntemleri

Kraniyotomi

Cancer Research UK'e göre beyin tümörü ameliyatlarında en sık kullanılan yöntem kraniyotomidir. MedlinePlus'ın anlatımına göre:

• Kafa derisinde bir kesi yapılır ve kafatası kemiği ortaya çıkarılır.
• Özel aletlerle kafatasından bir kemik parçası (kemik flebi) kaldırılır.
• Tümöre ulaşılır ve çıkarılır.
• Tümör çıkarıldıktan sonra kemik parçası genellikle küçük metal plak ve vidalarla yerine sabitlenir.
• Bazı durumlarda kemik parçası yerine konmaz; buna kraniyektomi denir.

Cancer Research UK'e göre cerrah tümörü çıkarırken çeşitli aletlerden ve bazı durumlarda tümörün sınırlarını daha iyi görmeye yardımcı olan floresan ışıktan yararlanabilir.

Uyanık kraniyotomi

Cancer Research UK'e göre tümör, konuşma, hareket ya da duyu gibi önemli işlevleri kontrol eden beyin bölgelerine yakınsa uyanık kraniyotomi önerilebilir. Bu yöntemde kişiye bölgesel uyuşturma ve sakinleştirici ilaçlar verilir. Cancer Research UK, beynin kendisinin ağrı hissetmediğini belirtir. Ameliyat sırasında cerrah kişiden konuşmasını ya da belirli hareketleri yapmasını ister; böylece önemli işlevler izlenirken tümör çıkarılır.

Burun yoluyla endoskopik ameliyat

Cancer Research UK'e göre hipofiz bezi tümörlerinde kafatası açılmadan, burun boşluğu yoluyla ilerletilen ince bir kamera (endoskop) ve küçük aletlerle tümöre ulaşılabilir. Bu yöntem transsfenoidal cerrahi olarak adlandırılır. Bkz. Hipofiz adenomu

Biyopsi

Cancer Research UK'e göre çok derinde ya da beyinde yaygın olarak yayılmış tümörlerde tümörün çıkarılması yerine yalnızca doku örneği alınabilir. İki yöntem vardır:

• İğne biyopsisi: Kafatasında küçük bir delik açılır ve ince bir iğne tümöre yönlendirilerek örnek alınır. İşlemden önce çekilen BT veya MR görüntüleri ve bir bilgisayar sistemi, iğnenin doğru yere ulaşmasına yardım eder; başı sabit tutmak için bir çerçeve ya da başa yerleştirilen işaretler kullanılabilir.
• Açık biyopsi: Tümöre daha kolay ulaşmak için kafatasından küçük bir kemik parçası kaldırılır.

Biyopsi genel anestezi altında yapılır. Cancer Research UK'e göre bazı kişiler aynı gün evine dönebilir, bazıları bir gece hastanede kalır; aynı gün taburcu olanların yanında 24 saat boyunca bir yetişkinin bulunması gerekir. Sonuçlar genellikle bir-iki hafta içinde çıkar.

Görüntü rehberliğinde cerrahi

Cancer Research UK'e göre ameliyattan önce çekilen görüntüler bir bilgisayara yüklenir ve tümörün kesin yerini gösteren bir navigasyon sistemi oluşturulur. MedlinePlus da bilgisayarlı navigasyon sistemlerinin üç boyutlu görüntülerle cerraha yol gösterdiğini belirtir.

Ameliyat öncesi hazırlık

Cancer Research UK'e göre ameliyattan genellikle bir-iki hafta önce bir ön değerlendirme randevusu yapılır; bu randevuda ameliyata uygunluğu değerlendiren testler yapılır ve tedavi ekibiyle görüşülür. Kişi genellikle ameliyattan bir gün önce ya da ameliyat günü hastaneye yatırılır.

MedlinePlus'ın önerileri şöyle özetlenebilir:

• İlaçlar: Kullandığınız tüm ilaçları, bitkisel ürünleri ve takviyeleri ekibe bildirin. Kan sulandırıcıların ameliyattan önceki hafta içinde bırakılması istenebilir; ancak hangi ilacı ne zaman bırakacağınıza ekip karar verir.
• Sigara: Sigarayı bırakmanız önerilir.
• Açlık: Ameliyat günü ne zamandan itibaren yiyip içmeyeceğiniz size bildirilir.

Ameliyattan önce sorularınızı not alıp cerrahınıza sormanız yararlıdır: ameliyatın amacı, tümörün ne kadarının çıkarılabileceği, beklenen yararlar ve olası riskler bu sorular arasında olabilir. Bkz. Muayenede sorulacak sorular

Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Ameliyattan sonra hastanede

Cancer Research UK'e göre ameliyattan sonra uyandığınızda vücudunuzda bazı tüpler ve damar yolları bulunabilir; ilk günlerde yoğun bakımda ya da yakın izlem biriminde kalabilirsiniz. MedlinePlus'a göre ameliyattan sonra kişi yakından izlenir ve hastanede kalış süresi genellikle 3–7 gündür. Bazı kişilerde fizik tedavi gerekebilir.

Cancer Research UK'e göre ameliyattan hemen sonra halsizlik ve baş dönmesi görülebilir. Beyindeki şişliği azaltmak için steroid ilaçlar, nöbetleri önlemek için nöbet önleyici ilaçlar verilmesi yaygındır. NHS de baş ağrısı ve nöbet gibi belirtilerin ilaçlarla kontrol altına alınabileceğini belirtir.

Evde iyileşme

Cancer Research UK'e göre evde iyileşme genellikle 6–12 hafta sürer; bazı kişilerde daha uzun sürebilir. Bu dönemde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Yorgunluk: Cancer Research UK, beyin tümörü ameliyatından sonra belirgin yorgunluğun sık görüldüğünü belirtir. Bazı kişiler sürekli yorgunluk hissederken bazıları günün belirli saatlerinde yorulur.
• İlaçlar: Steroid ve nöbet önleyici ilaçları, hekiminizin önerdiği şekilde kullanın ve kendi başınıza bırakmayın.
• Araç kullanma: Cancer Research UK'e göre beyin tümörü ameliyatından sonra bir süre araç kullanılmaması gerekir. Bu süre; tanıya, ameliyatın türüne ve nöbet öyküsüne göre değişir. Araç kullanmaya ne zaman dönebileceğinizi hekiminizle konuşun.
• Uçak yolculuğu: Cancer Research UK'e göre beyin ameliyatından genellikle yaklaşık 6 hafta sonra uçağa binilebilir. Yolculuk planlarınızı tedavi ekibinize danışın.
• İşe dönüş: Dönüş zamanı kişiye göre değişir. Cancer Research UK, yoğun düşünme gerektiren ya da makine kullanılan işlere dönüşün başlangıçta daha zorlayıcı olabileceğini belirtir.

Olası riskler

Her ameliyatta olduğu gibi beyin tümörü ameliyatının da riskleri vardır. MedlinePlus'ın saydığı riskler şunlardır:

• Genel anesteziye bağlı riskler: ilaçlara karşı reaksiyonlar, solunum sorunları
• Konuşma, bellek, kas gücü, denge, görme ya da koordinasyonda sorunlar
• Beyinde kan pıhtısı ya da kanama
• Nöbetler
• İnme
• Koma
• Beyinde, yarada ya da kafatasında enfeksiyon
• Beyinde şişlik

Cancer Research UK'e göre burun yoluyla yapılan hipofiz ameliyatlarında enfeksiyon, baş ağrısı ve nadiren görmeyi etkileyen sinir hasarı görülebilir.

MedlinePlus'a göre ameliyat sonrası iyileşme; tedavi edilen duruma, kişinin genel sağlığına, beynin hangi bölümünün etkilendiğine ve yapılan ameliyatın türüne bağlıdır. Olası riskleri ve sizin durumunuza özgü beklentileri cerrahınızla ayrıntılı konuşmanız önemlidir. Kararsız kaldığınızda ikinci görüş almak da bir seçenektir.

Ameliyattan sonra tedavi ve izlem

NHS'e göre tümör tamamen çıkarılamadıysa ya da kötü huyluysa ameliyattan sonra radyoterapi ve kemoterapi uygulanabilir. NHS, iyi huylu tümörlerin tedavisinden sonra da tümörün tekrar edip etmediğini izlemek için düzenli kontrollerin gerekebileceğini belirtir. Bkz. Kemoterapi nedir?