Beyin tümörü belirtileri ve tanı süreci

Beyin tümörü nedir?

Cleveland Clinic beyin tümörünü, beyinde ya da çevresinde anormal hücrelerden oluşan bir kitle olarak tanımlar. Tümör beyin dokusunun kendisinden, beyni saran zarlardan, hipofiz bezinden ya da kafa sinirlerinden gelişebilir.

Beyin tümörleri iki temel açıdan sınıflandırılır:

• Kökenine göre: Beyinde başlayan tümörlere birincil (primer), vücudun başka bir organındaki kanserin beyne yayılmasıyla oluşanlara ikincil (metastatik) beyin tümörü denir.
• Davranışına göre: İyi huylu tümörler genellikle yavaş büyür ve çevre dokulara yayılmaz; kötü huylu tümörler daha hızlı büyüyüp çevre dokuya yayılabilir.

Cleveland Clinic'e göre beyin tümörlerinin yalnızca yaklaşık üçte biri kanserlidir. Ancak iyi huylu bir tümör de kafatası gibi kapalı bir alanda büyüdüğü ve önemli yapılara baskı yapabildiği için ciddi sorunlara yol açabilir ve tedavi gerektirebilir.

Derece (grade) kavramı

NHS ve Cleveland Clinic, birincil beyin tümörlerinin mikroskop altındaki görünümlerine göre 1'den 4'e kadar derecelendirildiğini belirtir. Düşük dereceli (1 ve 2) tümörler daha yavaş büyür; yüksek dereceli (3 ve 4) tümörler daha hızlı büyür ve daha agresif davranır.

Sık görülen beyin tümörü türleri

Cleveland Clinic'in aktardığı başlıca türler şunlardır:

• Menenjiyom: Beyni saran zarlardan gelişir; en sık görülen birincil beyin tümörüdür ve çoğunlukla yavaş büyür.
• Gliom: Beyindeki destek hücrelerinden (glial hücreler) gelişen tümörlerdir; farklı derecelerde olabilir. Glioblastom, bu grubun en hızlı büyüyen türüdür.
• Hipofiz adenomu: Hipofiz bezinde gelişen, genellikle iyi huylu bir tümördür; bazen fazla hormon salgılayarak hormon dengesini bozabilir.
• Schwannom (akustik nöroma): İşitme ve denge sinirini saran hücrelerden gelişen, iyi huylu bir tümördür; tek taraflı işitme kaybı ve çınlamaya yol açabilir.
• Medulloblastom: Hızlı büyüyen bir tümördür; Cleveland Clinic'e göre çocuklarda en sık görülen kötü huylu beyin tümörüdür.

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler, tümörün beyindeki yerine, büyüklüğüne ve büyüme hızına göre değişir. NHS, bazı tümörlerin başlangıçta hiçbir belirti vermeyebileceğini ya da belirtilerin çok yavaş gelişebileceğini belirtir. Cleveland Clinic'e göre iyi huylu tümörlerde belirtiler yavaş yavaş, kötü huylu tümörlerde ise daha hızlı ortaya çıkabilir.

Genel belirtiler

NHS ve Cleveland Clinic'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Baş ağrısı
• Nöbet (havale), özellikle yetişkin yaşta ilk kez ortaya çıkan nöbet
• Sürekli bulantı, kusma ve uyku hâli
• Düşünme, konuşma ya da söyleneni anlamada güçlük
• Kişilik ya da davranışta değişiklik
• Vücudun bir tarafında giderek artan güçsüzlük ya da felç
• Denge sorunları, baş dönmesi
• Görme ya da işitme sorunları
• Yüzde uyuşma ya da karıncalanma
• Kafa karışıklığı ve yönelim bozukluğu

Beyin tümörüne bağlı baş ağrısının özellikleri

Cleveland Clinic'e göre beyin tümörü olan yetişkinlerin yaklaşık yarısında baş ağrısı görülür. Dikkat çekici özellikler şunlardır:

• Gelip giden, ancak zamanla giderek kötüleşen ağrı
• Sabahın erken saatlerinde başlayan ya da uyanırken var olan, kişiyi uykudan uyandıran ağrı
• Öksürmek, ıkınmak ya da öne eğilmekle artan ağrı
• Gün ilerledikçe hafifleyebilen ağrı
• Bulantı ve kusmanın eşlik etmesi

Baş ağrılarının büyük çoğunluğu gerilim tipi baş ağrısı ya da migren gibi tehlikesiz nedenlere bağlıdır. Ancak yeni başlayan ve yukarıdaki özellikleri taşıyan ya da başka nörolojik belirtilerin eşlik ettiği baş ağrısı değerlendirilmelidir.

Tümörün yerine göre belirtiler

• Ön bölge (alın lobu): Kişilik ve davranış değişiklikleri, planlama ve karar vermede güçlük
• Yan bölgeler (şakak lobu): Konuşma ve anlama sorunları, hafıza değişiklikleri, garip koku ya da his ataklarıyla giden nöbetler
• Arka bölge (ense lobu): Görme alanında kayıplar
• Beyincik: Denge ve koordinasyon bozukluğu, yürüme güçlüğü
• Hipofiz bezi: Hormon bozukluklarına bağlı belirtiler, görme alanında daralma

Nedenleri ve risk faktörleri

Cleveland Clinic, beyin tümörlerinin büyük çoğunluğunun belirgin bir neden olmadan, rastlantısal olarak ortaya çıktığını vurgular. NHS ve Cleveland Clinic'in aktardığı bilinen risk etkenleri şunlardır:

• Yaş: NHS'ye göre beyin tümörü riski yaşla birlikte artar.
• Işın (radyasyon) maruziyeti: Özellikle daha önce baş bölgesine uygulanmış ışın tedavisi
• Bazı kalıtsal sendromlar: Nörofibromatozis, tüberoz skleroz ve bazı diğer kalıtsal kanser sendromları

Cleveland Clinic, beyin tümörlerini önlemenin bilinen bir yolu olmadığını belirtir.

Tanı süreci

NHS'ye göre kalıcı ya da kötüleşen baş ağrısı veya şüpheli nörolojik belirtileri olan kişi önce aile hekimine başvurur; aile hekimi gerekirse nöroloji uzmanına yönlendirir. Tanı süreci genellikle şu adımları içerir:

• Nörolojik muayene: Görme, işitme, denge, koordinasyon, kas gücü, refleksler ve zihinsel işlevlerin değerlendirilmesi. Göz dibi muayenesinde kafa içi basınç artışının işaretleri aranabilir.
• Görüntüleme: Cleveland Clinic'e göre beyin MR'ı tümörleri saptamada en uygun görüntüleme yöntemidir; MR çekilemeyen durumlarda bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.
• Biyopsi: Tümörün türünü ve derecesini belirlemek için genellikle doku örneği alınması ve patolojik inceleme gerekir. Bu örnek çoğu zaman ameliyat sırasında ya da iğneyle alınır.
• Diğer testler: Tümörün türüne göre hormon testleri, işitme testleri ya da vücudun başka bir yerinde kanser olup olmadığını araştıran incelemeler yapılabilir.

Tanı süreci kişi ve ailesi için kaygı verici olabilir. Sonuçları hekiminizle ayrıntılı olarak konuşmak, sorularınızı not alıp götürmek ve yanınızda bir yakınınızın bulunması bu süreci kolaylaştırabilir.

Tedavi yaklaşımları

Tedavi; tümörün türüne, derecesine, yerine ve büyüklüğüne, kişinin yaşına ve genel sağlık durumuna göre multidisipliner bir ekip tarafından planlanır.

• İzlem: Cleveland Clinic'e göre küçük, iyi huylu ve belirti vermeyen bazı tümörler düzenli görüntülemelerle izlenebilir.
• Ameliyat: Tümörün güvenle çıkarılabilecek en büyük bölümünün alınması amaçlanır. NHS, iyi huylu tümörlerin başarılı biçimde çıkarıldığında pek çok kişinin tamamen iyileşebildiğini belirtir.
• Işın tedavisi (radyoterapi): Tümör hücrelerini yok etmek ya da büyümesini durdurmak için kullanılır. Bazı küçük tümörlerde odaklanmış ışınla yapılan radyocerrahi uygulanabilir.
• İlaç tedavileri: Kemoterapi, bazı tümörlerde hedefe yönelik tedaviler ve bağışıklık tedavileri kullanılabilir.
• Belirtilere yönelik tedavi: NHS'ye göre beyin ödemini azaltmak için kortizon grubu ilaçlar ve nöbetleri önlemek için nöbet ilaçları kullanılabilir.
• Rehabilitasyon ve destek: Fizyoterapi, konuşma terapisi, ergoterapi ve psikolojik destek, tedavi sonrası günlük yaşama dönüşü kolaylaştırır.

Cleveland Clinic, bazı tümörlerin tedaviden sonra tekrarlayabileceğini; bu nedenle düzenli kontrol ve görüntülemelerin önemli olduğunu belirtir. Tedavi seçenekleri konuşulurken her yöntemin olası yararlarını, yan etkilerini ve günlük yaşama etkilerini sormak, gerektiğinde ikinci bir uzman görüşü almak hastanın hakkıdır.