Beyin BT (beyin tomografisi) nedir, ne zaman çekilir?

Beyin BT nedir?

Bilgisayarlı tomografi, röntgen ışınının vücudun çevresinde dönerek farklı açılardan çekim yapması ve bilgisayarın bu verilerden ince kesit görüntüler oluşturması esasına dayanır. MedlinePlus'a göre bu kesitler bilgisayarda saklanabilir, ekranda incelenebilir ve gerekirse üç boyutlu modellere dönüştürülebilir.

Beyin BT'de bu yöntem kafa bölgesine uygulanır. RadiologyInfo (Amerikan Radyoloji Koleji ile Kuzey Amerika Radyoloji Derneği'nin ortak hasta bilgilendirme sitesi), beyin BT'nin kemik, yumuşak doku ve damarları aynı anda ayrıntılı gösterebildiğini belirtir. Bu nedenle hem kafatası kırıkları hem de beyin içindeki kanama ya da şişlik gibi durumlar tek bir çekimde değerlendirilebilir. BT hakkında genel bilgi için bkz. Bilgisayarlı tomografi nedir?

Hangi durumlarda çekilir?

MedlinePlus ve RadiologyInfo'nun sıraladığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

Acil durumlar:

• Kafa travması: Beyin içinde kanama, beyin hasarı ve kafatası kırıklarını araştırmak için. Bkz. Kafa travması belirtileri
• İnme şüphesi: RadiologyInfo'ya göre beyin BT inmeyle ilişkili pıhtı ya da kanama bulgularını göstermeye yardımcı olur. Bkz. İnme belirtileri
• Ani ve şiddetli baş ağrısı: RadiologyInfo, beyin damarındaki bir balonlaşmanın (anevrizma) yırtılmasına bağlı kanamanın araştırılmasını kullanım alanları arasında sayar. Bkz. Beyin anevrizması

Diğer nedenler:

• Beyin tümörlerinin saptanması ya da izlenmesi
• Beyin boşluklarında sıvı birikmesi (hidrosefali)
• Beyin ve çevresindeki enfeksiyonlar
• Doğumsal yapı bozuklukları
• MedlinePlus'a göre bebeklerde ya da çocuklarda olağan dışı baş büyüklüğü
• Düşünce ya da davranışta açıklanamayan değişiklikler, bayılma, açıklanamayan şiddetli baş ağrıları
• İşitme kaybı ve kulak kemiklerinin bulunduğu şakak kemiği hastalıkları
• RadiologyInfo'ya göre sinüs iltihabı ve yüz kemiklerinin yaralanmaları
• Işın tedavisinin planlanması ve iğneyle parça alınmasına (biyopsi) rehberlik

Baş ağrılarının çoğu görüntüleme gerektirmez. Hangi baş ağrısında tetkik gerektiğini muayene bulgularınıza göre hekiminiz değerlendirir. Bkz. Baş ağrısı türleri

Acil durumlarda neden tercih edilir?

RadiologyInfo, beyin BT'nin iç yaralanmaları ve kanamayı hayat kurtaracak kadar hızlı gösterebildiğini vurgular. MedlinePlus'a göre çekimin kendisi genellikle 30 saniye ile birkaç dakika arasında sürer. Ayrıca RadiologyInfo'ya göre BT, hasta hareketlerinden MR'a kıyasla daha az etkilenir. Bu özellikler, bilinci bulanık, huzursuz ya da uzun süre hareketsiz kalamayacak durumdaki acil hastalarda beyin BT'yi pratik bir seçenek yapar.

İlaçlı (kontrastlı) beyin BT

Bazı durumlarda damarları, tümörleri ya da iltihaplı alanları daha iyi görebilmek için koldaki bir damardan iyot içeren kontrast madde verilir. Kontrast maddeye halk arasında "ilaç" denir.

• MedlinePlus'a göre kontrast verilecekse çekimden önce 4–6 saat bir şey yiyip içmemeniz istenebilir.
• Kontrast madde verilirken MedlinePlus'ın belirttiği gibi hafif yanma hissi, ağızda metalik tat ve vücutta sıcaklık basması olabilir; bunlar genellikle birkaç saniyede geçer.
• Daha önce kontrast maddeye alerjik tepki geçirdiyseniz mutlaka bildirin. RadiologyInfo'ya göre hekim bu durumda önceden ilaç verebilir.
• Böbrek hastalığınız varsa ya da diyabet için metformin kullanıyorsanız bunu da bildirin; MedlinePlus, kontrast maddenin böbrek sorunlarını kötüleştirebileceğini belirtir.

Ayrıntılı bilgi için bkz. İlaçlı (kontrastlı) MR ve tomografi

Çekime hazırlık

• Bol ve rahat giysiler giyin; size bir önlük verilebilir.
• RadiologyInfo'ya göre takılarınızı evde bırakın. NHS, takılar, fermuarlar, çıtçıtlar, sütyen ve saç tokaları gibi metal eşyaların çekimden önce çıkarılması gerektiğini belirtir.
• Gebelik olasılığınız, yakın zamanda geçirdiğiniz hastalıklar, kullandığınız ilaçlar ve alerjileriniz hakkında ekibi bilgilendirin. NHS; gebelik ve emzirmenin yanı sıra böbrek ya da tiroid sorunu, diyabet, astım ve daha önce kontrast maddeye tepki öyküsünün de önceden bildirilmesini ister.
• Kontrastlı çekim planlandıysa açlık süresiyle ilgili kurumunuzun talimatına uyun.
• MedlinePlus, BT cihazlarının taşıyabileceği bir ağırlık sınırı olduğunu belirtir; vücut ağırlığınız çok yüksekse bunu önceden kuruma bildirin.

Çekim nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre dar bir masaya sırt üstü uzanırsınız ve masa, tarayıcının ortasına doğru kayar. NHS, BT cihazını siz düz bir yatakta uzanırken vücudunuzun bir bölümünün çevresinde hareket eden büyük bir halka olarak tanımlar. Çekim sırasında röntgen ışını çevrenizde döner.

• Görüntülerin bulanık çıkmaması için hareketsiz kalmanız gerekir.
• Belirli aralıklarla kısa süre nefesinizi tutmanız istenebilir.
• NHS'e göre cihazı yöneten radyografi teknisyeni çekim sırasında başka bir odadadır, ancak iki yönlü bir konuşma sistemiyle sizinle iletişim kurabilir.
• NHS, işlemin genellikle 10–20 dakika sürdüğünü belirtir; ışın verme süresi bunun yalnızca küçük bir bölümüdür.

RadiologyInfo beyin BT'yi acı vermeyen ve girişimsel olmayan bir tetkik olarak tanımlar. Kontrast madde verildiğinde NHS'e göre vücutta sıcaklık hissi, ağızda metalik tat ya da idrara çıkacakmış gibi bir his olabilir.

Çekimden sonra

NHS'e göre ayakta tedavi gören hastalar çekimden kısa süre sonra evlerine dönebilir. Kontrast madde verildiyse olası bir tepkiyi izlemek için 30 dakikaya kadar beklemeniz istenebilir. Kontrastlı çekimden sonra ne kadar sıvı almanız gerektiğini ve kullandığınız ilaçlarla ilgili bir değişiklik olup olmadığını ekibe sorun.

Sonuçlar ne anlatır?

RadiologyInfo'ya göre görüntüler bir radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilir ve resmi rapor tetkiki isteyen hekime gönderilir. Gerekirse kontrol çekimi önerilebilir. MedlinePlus'ın sıraladığı olası anormal bulgular şunlardır:

• Beyin damarında balonlaşma (anevrizma) ya da damar yumağı biçiminde doğumsal damar bozukluğu (arteriyovenöz malformasyon)
• Beyin zarları arasında kan birikmesi (subdural ya da epidural hematom)
• Beyin içinde kanama
• Beyin apsesi (iltihap birikintisi)
• Beyin tümörü ya da kitle
• Beyin dokusunda küçülme (atrofi)
• İnme bulguları
• Beyin boşluklarında genişleme (hidrosefali)

Bir bulgunun sizin için ne anlama geldiğini, yakınmalarınız ve muayene bulgularınızla birlikte hekiminiz değerlendirir.

Riskler

• Radyasyon: MedlinePlus'a göre BT iyonlaştırıcı radyasyon kullanır ve çok sayıda çekim uzun vadede kanser riskini artırabilir; ancak tek bir çekimin riski küçüktür. RadiologyInfo, çekimden sonra vücutta radyasyon kalmadığını belirtir.
• Çocuklar: RadiologyInfo'ya göre çocuklar radyasyona daha duyarlıdır; bu nedenle tetkik yalnızca gerektiğinde ve uygun düşük dozlu tekniklerle yapılır.
• Gebelik: RadiologyInfo, gebelerde tıbben gerekli olmadıkça BT önerilmediğini belirtir.
• Kontrast madde: MedlinePlus'a göre iyotlu kontrast madde bulantı, kurdeşen ve nadiren ciddi alerjik tepkiye (anafilaksi) yol açabilir; RadiologyInfo bu tür tepkilerin çok nadir olduğunu belirtir. Böbrek hastalığı olanlarda böbrek işlevi olumsuz etkilenebilir.
• Emzirme: Emziriyorsanız bunu çekimden önce bildirin; kontrast madde sonrasında ne yapmanız gerektiğini ekip size söyler.

Beyin BT mi, beyin MR mı?

MedlinePlus, beyin görüntülemesinde radyasyon içermeyen seçenekler arasında MR'ı sayar. RadiologyInfo'ya göre MR yumuşak dokuları daha ayrıntılı gösterir ve beyin zarlarının iltihabı gibi bazı durumları saptamada BT'den daha başarılıdır. Buna karşılık BT çok hızlıdır, kanama ve kemik kırıklarını hızla gösterir ve acil durumlarda daha kolay uygulanır. Hangi tetkikin uygun olduğuna yakınmalarınıza göre hekiminiz karar verir. Bkz. MR ile tomografi arasındaki fark