MR ile tomografi arasındaki fark nedir?

İki yöntem nasıl çalışır?

İki yöntem de sonunda bilgisayarda birbirine benzeyen kesit görüntüler üretir; ancak bu görüntüleri elde etme biçimleri tamamen farklıdır.

MR: mıknatıs ve radyo dalgaları

ABD Ulusal Biyomedikal Görüntüleme ve Biyomühendislik Enstitüsü (NIBIB), MR'ın işleyişini üç adımda anlatır:

1. Mıknatıs alanı: Cihazdaki güçlü mıknatıs, vücuttaki proton adı verilen küçük parçacıkları (özellikle sudaki hidrojen atomlarını) manyetik alan yönünde dizer.
2. Radyo dalgası: Kısa radyo dalgası atımları gönderildiğinde protonlar bu dengeden uzaklaşır.
3. Sinyalin algılanması: Radyo dalgası kesildiğinde protonlar yeniden dizilirken enerji yayar. Cihazın algılayıcıları bu enerjiyi kaydeder.

NIBIB'e göre protonların yeniden dizilme süresi ve yaydıkları enerji dokudan dokuya değişir. Bilgisayar bu farkları kullanarak, örneğin beyindeki gri ve beyaz cevheri ya da sağlıklı dokuyla iltihaplı dokuyu birbirinden ayırabilen görüntüler oluşturur.

Tomografi: dönen X ışını

Tomografi, bilinen röntgenin bilgisayar destekli bir gelişmiş türüdür. NIBIB'in tanımına göre dar bir X ışını demeti, hastanın etrafında hızla döndürülür. Hasta, halka biçimli bir yapının (gantri) içinden geçen hareketli bir masada yatar. Vücudu geçen X ışınlarını karşıdaki dedektörler yakalar ve bilgisayar bu verilerden ince kesit görüntüler hesaplar. NIBIB, bu kesitlerin genellikle 1 ile 10 milimetre kalınlığında olduğunu ve üst üste konarak üç boyutlu görüntülere dönüştürülebildiğini belirtir.

Kısacası MR dokuların manyetik alandaki "davranışını", tomografi ise dokuların X ışınını ne kadar soğurduğunu ölçer. Bu temel fark, iki yöntemin güçlü ve zayıf yönlerini de belirler.

Hangi dokuları daha iyi gösterir?

NIBIB, MR'ın özellikle kemik dışı, yani yumuşak dokuları görüntülemeye uygun olduğunu vurgular. Kuruma göre beyin, omurilik ve sinirler ile kaslar, bağlar ve tendonlar MR'da, düz röntgen ve tomografiye göre çok daha net görülür. Bu nedenle MR sıklıkla şu amaçlarla istenir:

• Beyin ve omurilikteki lezyonların, örneğin multipl skleroz plaklarının veya tümörlerin değerlendirilmesi
• Bel ve boyun fıtıklarında sinir köklerinin incelenmesi
• Diz, omuz ve diğer eklemlerde menisküs, bağ ve kıkırdak hasarının araştırılması
• Karın ve leğen kemiği organlarının, meme dokusunun veya kalp kasının özel incelemeleri

Tomografi ise NIBIB'e göre karmaşık kırıkların, aşınmış eklemlerin ve kemik tümörlerinin değerlendirilmesinde düz röntgenden üstündür. Kurum, tomografinin tümör ve lezyonları, kalp hastalığını, kafa travmalarını, inmeyi, kanamaları ve akciğerdeki tümör, pıhtı, amfizem ya da zatürre gibi sorunları saptamada kullanıldığını belirtir. Akciğer dokusu havayla dolu olduğundan MR'da sınırlı sinyal verir; bu yüzden akciğerin ayrıntılı incelemesinde genellikle tomografi tercih edilir.

Hız, süre ve çekim deneyimi

İki yöntem arasındaki en belirgin günlük farklardan biri süredir:

• Tomografi: NHS'ye göre çekim genellikle 10 ile 20 dakika arasında tamamlanır; görüntülerin alındığı asıl bölüm çoğu zaman bunun yalnızca küçük bir kısmıdır. Bu hız, özellikle acil serviste ve kısa süre hareketsiz kalabilen hastalarda büyük avantajdır.
• MR: NHS, MR çekiminin genellikle 15 dakika ile 1 saat arasında sürdüğünü, bazen daha da uzun sürebildiğini belirtir. Çekim boyunca hareketsiz kalmak gerekir.

Çekim ortamı da farklıdır. Tomografi cihazı ince, simit biçiminde bir halkadır; vücudun büyük bölümü dışarıda kalır. MR cihazı ise daha uzun bir tünel içerir. NHS, MR sırasında cihazın yüksek sesli vuruntu ve tıkırtılar çıkardığını, bu nedenle kulak tıkacı veya kulaklık verildiğini belirtir. NIBIB de bu sesin şiddetinin oldukça yüksek olabileceğine dikkat çeker. Kapalı alanda bulunmaktan kaygı duyan kişiler için NIBIB, yanları açık "açık MR" cihazlarının bir seçenek olabildiğini aktarır. NHS ise bu tür kaygıların randevudan önce hastane ekibiyle konuşulmasını ve gerekirse rahatlatıcı bir ilaç seçeneğinin değerlendirilebileceğini belirtir.

Radyasyon ve güvenlik farkları

MR'ın önemli bir üstünlüğü, NIBIB'in vurguladığı gibi X ışınlarındaki iyonlaştırıcı radyasyonu içermemesidir. Tomografi ise X ışını kullandığı için radyasyon içerir.

NIBIB, X ışını radyasyonundan kanser gelişme riskinin genel olarak küçük olduğunu; ancak bu riskin yaşam boyunca alınan çekim sayısı arttıkça birikerek yükseldiğini belirtir. NHS de çok sayıda tomografi çekilen kişilerde radyasyonun kanser yapma olasılığının çok küçük olduğunu ifade eder. Bu nedenle tomografi, sağlayacağı bilgi riskinden ağır bastığında istenir; gereksiz tekrarlardan kaçınılır. Daha önce çekilmiş görüntülerinizi hekiminize göstermeniz, aynı tetkikin boşuna tekrarlanmasını önleyebilir.

Metal ve implantlar

MR'da asıl güvenlik konusu radyasyon değil, güçlü mıknatıstır. NIBIB, manyetik alanın bir tekerlekli sandalyeyi odanın karşısına fırlatabilecek kadar güçlü olduğunu belirtir. Bu yüzden:

• Kalp pili, ICD (şok cihazı), vagus sinir uyarıcısı gibi bazı implantlar MR için engel oluşturabilir ya da özel koşullar gerektirebilir.
• NHS, vücutta cerrahi klips, kalp pili veya başka metal parçalar varsa bunun önceden ekibe bildirilmesini ister.
• Günümüzde bazı implantlar belirli koşullarda MR ile uyumlu olacak şekilde üretilir; uygunluk, implantın türüne ve kayıtlarına göre radyoloji ekibince değerlendirilir.

Tomografide mıknatıs olmadığından metal implantlar genellikle çekime engel değildir; yalnızca görüntüde yansıma (artefakt) oluşturabilir.

Gebelik ve çocuklar

NIBIB, MR'ın ceninde gösterilmiş bir etkisi olmamakla birlikte, önlem olarak özellikle gebeliğin ilk üç ayında kaçınılmasını önerir. Tomografi için ise kuruma göre incelenen bölge karın ya da leğen kemiği değilse bebeğe bilinen bir risk yoktur; karın veya leğen bölgesinin görüntülenmesi gerekiyorsa hekimler öncelikle MR veya ultrason gibi radyasyon içermeyen yöntemleri tercih eder. Her iki çekimde de gebe olduğunuzu ya da gebelik olasılığınızı mutlaka bildirin.

NIBIB, çocukların iyonlaştırıcı radyasyona daha duyarlı olduğunu ve yaşam beklentileri daha uzun olduğu için göreli risklerinin daha yüksek olduğunu belirtir. Bu nedenle çocuklarda tomografi gerçekten gerekli olduğunda ve çocuğun boyutuna göre ayarlanmış ayarlarla yapılır.

Kontrast madde (ilaçlı çekim) farkları

Her iki yöntemde de bazı durumlarda damar yoluyla "ilaç" adı verilen kontrast madde verilir; ancak kullanılan maddeler farklıdır:

• Tomografide: NIBIB'e göre damar içine genellikle iyot içeren kontrast maddeler verilir; sindirim sisteminin incelenmesinde baryum içeren maddeler kullanılabilir. NHS, kontrastın içilerek, damardan ya da makattan verilebildiğini; verilirken sıcaklık, kızarma veya ağızda metalik tat hissedilebileceğini belirtir.
• MR'da: Çoğunlukla gadolinyum içeren kontrast maddeler kullanılır. NIBIB, diyaliz hastalarında bazı gadolinyum ajanlarının nadir ama ciddi bir hastalık olan nefrojenik sistemik fibroz riskiyle ilişkili olduğunu belirtir.

İki yöntemde de seyrek olarak alerjik reaksiyon görülebilir. NIBIB, tomografi kontrastına bağlı nadir durumlarda geçici böbrek yetmezliği gelişebileceğini de aktarır. Böbrek hastalığınız, daha önce kontrast maddeye karşı tepkiniz ya da alerjiniz varsa çekimden önce mutlaka bildirin.

Hangi durumda hangisi istenir?

Seçimi belirleyen tek kural yoktur; hekiminiz yanıt aranan soruya, aciliyete ve sizin özelliklerinize bakar. Genel eğilimler şöyle özetlenebilir:

• Acil durumlar: Kafa travması, ani gelişen inme belirtileri, şüpheli iç kanama veya akciğerde pıhtı (pulmoner emboli) kuşkusunda hız nedeniyle çoğunlukla tomografi öne çıkar.
• Kemik ve akciğer: Karmaşık kırıklar, kemik yapısının ayrıntısı ve akciğer dokusu genellikle tomografiyle daha iyi değerlendirilir.
• Sinir sistemi ve yumuşak dokular: Beyin, omurilik, sinir kökleri, eklem içi yapılar ve bazı organlarda ayrıntı gerektiğinde MR tercih edilir.
• Radyasyondan kaçınılması gereken durumlar: Gebelik ve tekrarlayan izlem gereken bazı genç hastalarda, uygunsa MR veya ultrason öne çıkabilir.
• MR'ın uygun olmadığı durumlar: MR ile uyumsuz bir implant, ağır kapalı alan kaygısı veya uzun süre hareketsiz kalamama gibi durumlarda tomografi alternatif olabilir.

Bazen iki yöntem birbirini tamamlar. Örneğin inmede ilk değerlendirme hızlıca tomografiyle yapılıp ardından ayrıntı için MR istenebilir. Bir yöntemin istenmesi, diğerinin "yetersiz" olduğu anlamına gelmez.

Sonuçlar nasıl değerlendirilir?

İki çekimde de görüntüler radyoloji uzmanı tarafından incelenir ve bir rapor hazırlanır. NHS, tomografi sonuçlarının genellikle 1 ile 2 hafta içinde çıktığını, ancak aciliyete ve merkeze göre bu sürenin değişebildiğini belirtir. Acil durumlarda değerlendirme çok daha hızlı yapılır. Raporu, şikâyetleriniz ve muayene bulgularınızla birlikte yorumlayacak olan, tetkiki isteyen hekiminizdir.