Beyin anevrizması nedir? Belirtileri ve riskleri

Beyin anevrizması nedir?

NHS beyin anevrizmasını, beyindeki bir kan damarında oluşan şişlik olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre anevrizma, damar duvarında zayıflamış bir alanın kan basıncının etkisiyle dışarı doğru balonlaşmasıyla oluşur. En sık görülen türü, damarın bir dala ayrıldığı noktada küçük bir meyveye benzeyen "çilek (berry) anevrizması"dır. Boyutları birkaç milimetreden bir santimetrenin üzerine kadar değişebilir.

Beyin anevrizması sanıldığından daha yaygındır. MedlinePlus'a göre yaklaşık her 50 kişiden 1'inde beyin anevrizması bulunur. Bu kişilerin büyük çoğunluğu anevrizmalarının varlığından hiç haberdar olmadan yaşar; çünkü çoğu anevrizma küçüktür, belirti vermez ve yırtılmaz. NHS de anevrizmanın yırtılıp beyinde kanamaya yol açmasının nadir olduğunu vurgular.

Yırtılmamış anevrizmanın belirtileri

NHS ve MedlinePlus'a göre yırtılmamış anevrizmaların çoğu hiçbir belirti vermez. Genellikle baş ağrısı, baş dönmesi ya da başka bir nedenle yapılan beyin görüntülemelerinde tesadüfen fark edilir.

Büyük bir anevrizma ise çevresindeki sinirlere ya da beyin dokusuna baskı yaparak şu belirtilere yol açabilir:

• Baş ağrısı
• Göz çevresinde ya da arkasında ağrı
• Çift görme, bulanık görme ya da görme kaybı
• Bir göz bebeğinin genişlemesi, göz kapağında düşme
• Yüzün bir tarafında uyuşma
• Baş dönmesi
• Hafıza sorunları

Bu belirtiler başka birçok nedene de bağlı olabilir; ancak yeni başlayan görme değişiklikleri ya da göz kapağında düşme gibi bulgular hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Yırtılmış anevrizma: acil durum

Anevrizma yırtıldığında kan, beyin ile onu saran zarlar arasındaki boşluğa sızar. Buna subaraknoid kanama denir ve bir tür inmedir.

NHS'ye göre yırtılmanın en tipik belirtisi, aniden başlayan ve bazen "gök gürültüsü baş ağrısı" olarak tarif edilen çok şiddetli bir baş ağrısıdır. Ağrı saniyeler içinde en yüksek düzeyine ulaşır; kişiler bunu çoğu zaman hayatlarında yaşadıkları en kötü baş ağrısı olarak tanımlar. MedlinePlus'ın aktardığı diğer belirtiler şunlardır:

• Bulantı ve kusma
• Ense sertliği, ışığa karşı hassasiyet
• Kafa karışıklığı, uyku hâli
• Göz kapağında düşme, görme değişiklikleri
• Kol ya da bacakta güçsüzlük, uyuşma
• Konuşma bozukluğu
• Nöbet
• Bilinç kaybı

MedlinePlus, bazı kişilerde büyük kanamadan önce anevrizmanın az miktarda sızdırabileceğini ve bunun da ani, şiddetli bir baş ağrısına yol açabileceğini belirtir. Bu "uyarıcı" baş ağrısı da acil değerlendirme gerektirir.

Risk faktörleri

NHS ve MedlinePlus'ın aktardığı risk etkenleri şunlardır:

• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon
• Ailede beyin anevrizması öyküsü, özellikle birinci derece akrabalarda
• İleri yaş
• Aşırı alkol tüketimi
• Uyarıcı madde kullanımı: Kokain ve amfetamin türü maddeler
• Bazı kalıtsal hastalıklar: Polikistik böbrek hastalığı ve bağ dokusunu etkileyen Ehlers-Danlos sendromu
• Diğer durumlar: Aort damarında doğuştan daralma, kalp kapağı enfeksiyonu (enfektif endokardit) ve kafa travması

Bu etkenlerden bazıları değiştirilebilir. Sigarayı bırakmak ve tansiyonu kontrol altında tutmak, beyin damarlarının sağlığı açısından özellikle önemlidir.

Tanı nasıl konur?

NHS, anevrizmaların çoğu zaman başka bir durum için yapılan testler sırasında bulunduğunu belirtir. MedlinePlus'a göre tanı ve değerlendirmede şu yöntemler kullanılır:

• Beyin tomografisi (BT): Yırtılma şüphesinde kanamayı göstermek için genellikle ilk yapılan incelemedir.
• BT anjiyografi ve MR anjiyografi: Damarları ayrıntılı olarak gösterir; anevrizmanın yeri, boyutu ve şekli hakkında bilgi verir.
• Kateter anjiyografisi (serebral anjiyografi): Kasıktan ya da bilekten bir damara ince bir tüp yerleştirilerek beyin damarlarına ilaç verilir ve görüntü alınır. Hem tanı hem de bazı durumlarda tedavi amacıyla kullanılır.
• Bel sıvısı incelemesi (lomber ponksiyon): Tomografi normal olmasına rağmen kanamadan şüphelenildiğinde yapılabilir.

Tedavi seçenekleri

Yırtılmamış anevrizma

Her anevrizmanın tedavi edilmesi gerekmez. NHS'ye göre küçük ve belirti vermeyen anevrizmalar düzenli görüntülemelerle izlenebilir. MedlinePlus, çok küçük anevrizmaların (3 milimetrenin altında olanlar) yırtılma olasılığının daha düşük olduğunu belirtir.

Tedavi kararı verilirken anevrizmanın boyutu, yeri ve şekli, kişinin yaşı ve genel sağlığı, ailede anevrizma öyküsü ve önceki kanamalar gibi pek çok etken değerlendirilir. Tedavinin kendi riskleri olduğu için karar, beyin cerrahisi ve girişimsel radyoloji uzmanlarıyla birlikte, olası yararlar ve riskler ayrıntılı olarak konuşularak verilir.

Tedavi yöntemleri

NHS ve MedlinePlus iki ana yöntemden söz eder:

• Damar içinden (endovasküler) tedavi: Kasıktaki ya da bilekteki bir damardan ilerletilen ince bir kateterle anevrizmanın içine küçük metal sarmallar (koil) yerleştirilir; gerektiğinde stent ya da akımı yönlendiren özel ağ yapıları kullanılır. Böylece anevrizmanın içine kan girmesi engellenir. MedlinePlus'a göre günümüzde en sık bu yöntem kullanılır.
• Klipsleme: Kafatası açılarak yapılan bir ameliyatla anevrizmanın boyun kısmına küçük bir metal klips yerleştirilir ve anevrizma dolaşımdan ayrılır.

Yırtılmış anevrizma

Yırtılmış anevrizma acil tedavi gerektirir. MedlinePlus'a göre kişi yoğun bakımda izlenir; anevrizma koil ya da klips yöntemiyle kapatılır, gerekirse beyindeki fazla sıvı boşaltılır, nöbetleri ve damar büzüşmesini (vazospazm) önlemeye yönelik ilaçlar kullanılır.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'ın aktardığı komplikasyonlar şunlardır:

• Beyin ödemi ya da beyin omurilik sıvısının birikmesi (hidrosefali) nedeniyle kafa içi basınç artışı
• Damar büzüşmesine bağlı ek inme
• Nöbetler
• Hareket ya da his kaybı

MedlinePlus, yırtılma sonrasında sonuçların kişiden kişiye çok değiştiğini; bazı kişilerin kalıcı bir sorun olmadan iyileşebildiğini, bazılarında ise orta ya da ağır düzeyde kalıcı etkiler görülebildiğini belirtir. Erken tanı ve tedavi bu açıdan büyük önem taşır. İyileşme sürecinde fizik tedavi, konuşma terapisi ve psikolojik destek önemli rol oynar.

Anevrizma tanısıyla yaşamak

Size yırtılmamış bir anevrizma olduğunun söylenmesi kaygı verici olabilir. Ancak pek çok kişi düzenli izlemle anevrizmasıyla birlikte olağan yaşamını sürdürür. Bu süreçte şu noktalar yardımcı olur:

• Kontrolleri aksatmamak: Hekiminizin önerdiği aralıklarla görüntülemeleri yaptırmak, anevrizmada büyüme olup olmadığını izlemek için önemlidir.
• Tansiyonu izlemek: Evde düzenli tansiyon ölçümü yapmak ve yüksek değerleri hekiminizle paylaşmak
• Sigarayı tamamen bırakmak: Bu konuda destek almak için aile hekiminize başvurabilirsiniz.
• İlaçları gözden geçirmek: Kan sulandırıcılar gibi bazı ilaçlar kullanıyorsanız durumunuzu tüm hekimlerinize bildirmek
• Belirtileri tanımak: Ani ve çok şiddetli baş ağrısı gibi acil belirtileri siz ve yakınlarınızın bilmesi
• Kaygıyla başa çıkmak: Sorularınızı hekiminize sormak ve gerekirse psikolojik destek almak

Korunma

MedlinePlus, çilek tipi anevrizmanın oluşmasını önlemenin bilinen bir yolu olmadığını belirtir. Ancak var olan bir anevrizmanın yırtılma olasılığı yüksek tansiyonun tedavi edilmesi ve sigaranın bırakılmasıyla azaltılabilir. NHS'nin önerdiği genel önlemler şunlardır:

• Sigarayı bırakmak
• Tansiyonu sağlıklı düzeyde tutmak ve düzenli ölçtürmek
• Düzenli fiziksel aktivite
• Dengeli beslenme
• Alkolü sınırlamak, uyarıcı maddelerden uzak durmak

Ailesinde beyin anevrizması olan kişilerin, tarama gerekip gerekmediğini hekimleriyle konuşması önerilir.