Aktinik keratoz nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Aktinik keratoz nedir?

MedlinePlus aktinik keratozu, deride küçük, pürüzlü ve kabarık bir alan olarak tanımlar. Bu lekelerin temel nedeni, güneş ışığındaki UV ışınlarına uzun yıllar boyunca tekrar tekrar maruz kalmaktır. Güneşin verdiği zarar birikimlidir; yani gençlik yıllarında alınan güneş yanıkları ve uzun süreli açık hava etkinlikleri, yıllar sonra bu lekelerin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Aktinik keratoz, deri kanseri değildir. Ancak deride güneş hasarının işaretidir ve MedlinePlus'a göre küçük bir bölümü, deri kanserinin bir türü olan skuamöz hücreli karsinoma dönüşebilir. Bu nedenle hekimler aktinik keratozu "kanser öncülü" bir durum olarak ele alır ve izlemeyi ya da tedaviyi önerebilir.

Belirtileri: aktinik keratoz nasıl görünür?

NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği başlıca özellikler şunlardır:

• Dokunma hissi: Leke kuru, pürüzlü ve pullu ya da zımpara kâğıdı gibi hissedilir. MedlinePlus, bu lekelerin çoğu zaman görmekten çok dokunarak fark edildiğini belirtir.
• Boyut: NHS'e göre genellikle 1–2 santimetre büyüklüğündedir.
• Renk: Ten renginde, pembe, kırmızı ya da kahverengi olabilir. MedlinePlus gri renkli olabileceğini de belirtir.
• Yüzey: Başlangıçta düz ve pulludur; üzerinde beyaz ya da sarımsı kabuk bulunabilir. Zamanla sertleşip siğil benzeri bir görünüm alabilir.
• Kaşıntı: NHS'e göre bazı lekeler kaşıntı yapabilir.

Nerelerde çıkar?

Aktinik keratoz güneşe en çok maruz kalan bölgelerde görülür:

• Yüz, burun ve alın
• Kulak kepçeleri
• Saçlı deri (özellikle saçları seyrek ya da dökülmüş kişilerde)
• El sırtları ve kollar
• Bacaklar
• Göğüs
• Dudaklar (dudakta görülen benzer değişiklikler mutlaka değerlendirilmelidir)

Aktinik keratoz neden olur, kimlerde daha sık görülür?

Temel neden güneşten ve solaryumdan gelen UV ışınlarıdır. MedlinePlus'a göre aşağıdaki özellikleri taşıyan kişilerde risk daha yüksektir:

• Açık tenli olmak; mavi ya da yeşil gözlü, sarı ya da kızıl saçlı olmak
• Gün içinde uzun süre güneş altında kalmak; tarım, inşaat gibi açık havada çalışılan işler
• Özellikle erken yaşlarda çok sayıda ağır güneş yanığı geçirmiş olmak
• İleri yaş
• Böbrek ya da başka bir organ nakli geçirmiş olmak
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanmak

Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde güneşe bağlı deri değişiklikleri daha sık ve daha hızlı gelişebileceği için düzenli deri kontrolleri ayrıca önem taşır.

Aktinik keratoz kansere dönüşür mü?

Aktinik keratozların çoğu iyi huyludur. NHS, lekelerin deri kanserine dönüşme olasılığının küçük olduğunu belirtir; MedlinePlus da lekelerin küçük bir yüzdesinin skuamöz hücreli karsinoma dönüşebileceğini aktarır. Hangi lekenin dönüşeceğini önceden bilmek mümkün olmadığı için değişiklikleri izlemek önemlidir.

NHS'e göre şu değişiklikler hekim değerlendirmesi gerektirir:

• Lekenin kanaması
• Büyümesi ya da kalınlaşması
• Renginin değişmesi
• Hassaslaşması ya da ağrımaya başlaması
• Lekenin üzerinde şişlik ya da yumru oluşması
• Lekenin dudakta bulunması

Melanom ve benlerdeki değişiklikler hakkında bilgi için bkz. Benler ne zaman kontrol ettirilmeli?

Aktinik keratoz nasıl tanınır?

MedlinePlus'a göre tanı çoğunlukla deri muayenesiyle konur. Hekim lekenin görünümüne, dokusuna ve yerleşimine bakar. Gerektiğinde dermatoskop adı verilen, deriyi büyüterek ve ışıklandırarak incelemeye yarayan bir cihaz kullanılabilir.

Leke beklenenden farklı görünüyorsa, kalınlaşmışsa ya da kanser şüphesi varsa deri biyopsisi yapılabilir. Biyopsi, lokal uyuşturma altında lekeden küçük bir parça alınması ve bu parçanın patoloji laboratuvarında mikroskopla incelenmesidir. NHS, aile hekiminin gerektiğinde deri hastalıkları uzmanına yönlendirme yapabileceğini belirtir.

Aktinik keratoz bazen seboreik keratoz gibi başka iyi huylu deri büyümeleriyle karışabilir. Bkz. Seboreik keratoz

Tedavi seçenekleri

Tedavi kararı lekenin sayısına, büyüklüğüne, yerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre hekim tarafından verilir. NHS ve MedlinePlus'ın andığı başlıca seçenekler şunlardır:

Tek tek lekelerin tedavisi

• Kriyoterapi (dondurma tedavisi): Leke, sıvı nitrojen gibi çok soğuk bir maddeyle dondurulur. NHS'e göre işlem sonrasında bölgede su toplanabilir ve leke bir süre sonra kabuk bağlayıp dökülür.
• Kazıma ve yakma (küretaj ve koterizasyon): Lokal uyuşturma altında leke kazınır ve bölge elektrikle yakılır.
• Cerrahi çıkarma: Leke çevresiyle birlikte kesilerek çıkarılır ve dikiş atılır. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilebilir.

Çok sayıda leke için

• Krem ve jeller: Hekim tarafından reçete edilen, bölgedeki hasarlı hücreleri hedef alan kremler bir süre düzenli olarak sürülür. Bu kremler tedavi süresince deride kızarıklık, kabuklanma ve tahrişe yol açabilir; kullanım biçimi ve süresi hekim tarafından belirlenir.
• Fotodinamik tedavi: Deriye ışığa duyarlılık kazandıran özel bir krem sürülür, ardından bölge belirli bir ışıkla aydınlatılır.
• Kimyasal soyma: MedlinePlus'a göre bazı durumlarda kullanılan seçenekler arasındadır.

Tedavi sonrasında

Tedaviden sonraki günlerde bölgede kızarıklık, hafif şişlik, su toplama ya da kabuklanma görülebilir. NHS, dondurma tedavisinden sonra derinin su toplayıp kabuk bağladığını ve ardından döküldüğünü anlatır. Bu dönemde bölgeyi temiz tutmak, kabukları koparmamak ve hekiminizin verdiği bakım önerilerine uymak iyileşmeyi destekler. Kremlerle tedavi sırasında beklenenden şiddetli tahriş, akıntı, artan ağrı ya da ateş gibi enfeksiyonu düşündüren belirtiler olursa hekiminize başvurun. İyileşen bölgede açık ya da koyu renkli bir iz kalabilir. Tedavi edilen deri güneşe karşı daha hassas olabileceğinden bu bölgeyi güneşten korumaya özen gösterin.

Tedavi sonrasında aynı bölgede ya da başka bölgelerde yeni lekeler çıkabilir; bu nedenle düzenli deri kontrolleri önerilir.

Güneşten korunma ve önleme

Aktinik keratozu önlemenin temel yolu deriyi UV ışınlarından korumaktır. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Geniş spektrumlu ve en az SPF 30 koruma faktörlü güneş kremi kullanın ve düzenli aralıklarla yenileyin. Bkz. Güneş kremi nasıl seçilir ve sürülür?
• NHS'e göre güneşin en güçlü olduğu saatlerde, Birleşik Krallık için 11.00–15.00 arasında, gölgede kalmaya çalışın.
• Geniş kenarlı şapka, uzun kollu giysiler ve güneş gözlüğü kullanın.
• Solaryum kullanmayın.
• Güneş yanığından kaçının; özellikle çocukların derisini koruyun. Bkz. Güneş yanığına ne iyi gelir?

NHS, güneşten sıkı korunan kişilerin D vitamini düzeyleri açısından hekimleriyle görüşebileceğini de belirtir. Bkz. D vitamini ve güneş ışığı

Kendi derinizi tanıyın

Aktinik keratoz riski taşıyan kişiler için derinin düzenli olarak gözden geçirilmesi yararlıdır. Ayda bir kez iyi aydınlatılmış bir ortamda, bir ayna yardımıyla yüzünüzü, kulaklarınızı, saçlı derinizi, el sırtlarınızı ve kollarınızı inceleyebilirsiniz. Yeni çıkan pürüzlü bir alan, iyileşmeyen bir yara ya da değişen bir leke fark ederseniz not alın ve hekiminize gösterin. Saçlı deri ve kulak arkası gibi görmesi zor bölgeler için bir yakınınızdan yardım isteyebilirsiniz.