Kısaca
Yumurta dondurma (oosit dondurma), kadının yumurtalarının hormon tedavisiyle uyarılarak toplanması, dondurulması ve ileride kullanılmak üzere saklanmasıdır. Kanser tedavisi gibi doğurganlığı etkileyebilecek tıbbi durumlarda ya da çocuk sahibi olmayı ertelemek isteyen kadınlarda doğurganlığı korumak amacıyla uygulanabilir. İşlem, tüp bebek tedavisinin ilk aşamasına benzer. HFEA'ya göre kadınların doğal yolla gebe kalma olasılığı yaşla birlikte azaldığından, dondurma yaşı sonucu etkileyen en önemli etkenlerden biridir. Dondurulmuş yumurtalar ileride gebelik ve doğumla sonuçlanacağına dair bir güvence vermez.
Yumurta dondurma nedir?
HFEA yumurta dondurmayı, yumurtaların toplanıp dondurulduğu ve ileride üreme tedavisinde kullanılmak üzere saklandığı bir doğurganlığı koruma yöntemi olarak tanımlar. Amaç, kadının daha genç yaştaki yumurtalarını saklayarak, ileride gebelik istediğinde bu yumurtaları kullanabilmesine olanak tanımaktır.
Kadın doğduğu andan itibaren sınırlı sayıda yumurtaya sahiptir. HFEA'ya göre yaş ilerledikçe hem yumurtaların sayısı hem de kalitesi azalır ve doğal yolla gebe kalma olasılığı düşer. Yumurta dondurma, bu azalmanın etkisini kısmen hafifletmeye yönelik bir seçenektir; ancak yaşa bağlı doğurganlık kaybını tamamen ortadan kaldırmaz.
Yumurta dondurma, yumurtaların döllenip embriyo hâline getirildikten sonra dondurulmasından farklıdır. Yumurta dondurmada döllenmemiş yumurtalar saklanır; döllenme ileride, yumurtalar çözüldükten sonra yapılır.
Kimlere uygulanır?
HFEA'ya göre yumurta dondurma farklı nedenlerle düşünülebilir:
Tıbbi nedenler
- Kemoterapi ya da radyoterapi gibi doğurganlığı olumsuz etkileyebilecek kanser tedavileri öncesinde; kemoterapi hakkında bilgi için Kemoterapi nedir? yazımıza bakabilirsiniz
- Doğurganlığı etkileyebilecek başka tıbbi durumlar ya da tedaviler
Tıbbi olmayan nedenler
- Doğurganlığın yaşla azalmasından endişe eden ve çocuk sahibi olmayı ertelemek isteyen kadınlar
- ASRM'ye göre mesleki, sosyal ya da sağlıkla ilgili nedenlerle gebeliği ileri bir tarihe bırakmak isteyen kişiler
Yardımcı üreme uygulamaları her ülkede o ülkenin yasal düzenlemelerine göre yapılır. Türkiye'de yumurta dondurmanın hangi koşullarda yapılabileceği ve saklanan yumurtaların nasıl kullanılabileceği yasal düzenlemelerle belirlenmiştir. Kendi durumunuzun bu koşullara uyup uymadığını tedaviyi planlayacak merkeze ve hekiminize sorun.
Yaşın önemi
ASRM'ye göre uzmanların çoğu, planlı yumurta dondurmanın yumurtalar 38 yaşından önce dondurulduğunda daha olumlu sonuç verme olasılığının yüksek olduğu konusunda görüş birliğindedir. ASRM, sonucun hem dondurma yaşına hem de dondurulan yumurta sayısına bağlı olduğunu vurgular.
HFEA da sonuçların kişinin yaşına ve merkezin deneyimine göre değiştiğini belirtir ve kişilerin kendi yaş gruplarına ait güncel verileri merkezle konuşmasını önerir. Yumurta dondurmayı düşünüyorsanız, yumurta rezervinizi değerlendiren testler ve kişisel durumunuz hakkında erken dönemde bir uzmana danışmanız, karar vermenizi kolaylaştırır. Yumurta rezervi kişiden kişiye farklıdır; aynı yaştaki iki kadının yumurtalık yanıtı birbirinden belirgin biçimde ayrılabilir. Bu nedenle genel bilgiler yol gösterici olsa da karar, kişisel değerlendirmeye dayanmalıdır.
Yumurta dondurma nasıl yapılır?
HFEA ve ASRM'ye göre süreç şu aşamalardan oluşur:
1. Değerlendirme
İlk görüşmede sağlık geçmişiniz alınır, yumurtalıklarınız ultrasonla incelenir ve kan testleri yapılır. HFEA'ya göre bu aşamada HIV ve hepatit gibi enfeksiyonlara yönelik testler de istenir.
2. Yumurtalıkların uyarılması
Normalde her ay bir yumurta gelişir. Daha fazla yumurta elde etmek için yumurtalıkları uyaran hormon ilaçları kullanılır. ASRM'ye göre bu ilaçlar genellikle 10–12 gün boyunca, kişinin kendisinin yaptığı günlük iğnelerle uygulanır; HFEA bu aşamanın 2–3 hafta sürebileceğini belirtir.
3. İzlem
ASRM'ye göre bu dönemde kan testleri ve ultrasonla yumurtalıkların ilaçlara verdiği yanıt izlenir. Yumurta keseciklerinin (folikül) büyüklüğüne göre ilaçların miktarı ayarlanabilir ve yumurta toplama zamanı belirlenir.
Uyarım döneminde günlük yaşam
Uyarım döneminde izlem için birkaç gün arayla merkeze gitmeniz gerekebilir. İğnelerin nasıl yapılacağı genellikle sağlık ekibi tarafından öğretilir ve çoğu kişi bunları evde kendisi uygular. Bu dönemde iş ve günlük planlarınızı randevulara göre esnek tutmak, süreci kolaylaştırır. Kullandığınız diğer ilaçları ve takviyeleri ekibe bildirmeyi unutmayın.
4. Yumurta toplama
Yumurtalar, HFEA'ya göre genel anestezi ya da sedasyon (yatıştırıcı ilaçla uyutma) altında, vajina yoluyla ultrason eşliğinde ilerletilen ince bir iğneyle toplanır. ASRM'ye göre işlem 15–30 dakika süren, hastanede yatış gerektirmeyen bir girişimdir. Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Yumurta toplama sonrası
Sedasyon ya da genel anestezi uygulandığı için işlemden sonra bir süre dinlenmeniz ve sizi eve götürecek birinin yanınızda olması gerekir. O gün araç kullanmamanız önerilir. Hafif kramp, şişkinlik ve az miktarda lekelenme görülebilir. Hangi belirtilerde merkezi aramanız gerektiğini taburcu olmadan önce öğrenin.
5. Dondurma ve saklama
HFEA'ya göre toplanan olgun yumurtalara donma hasarını önleyen koruyucu bir sıvı eklenir ve yumurtalar genellikle vitrifikasyon adı verilen hızlı dondurma yöntemiyle dondurulur. Dondurulan yumurtalar sıvı azot tanklarında saklanır. Saklama süresi ve yenileme koşulları ülkeden ülkeye farklıdır; bu konudaki kuralları ve işlemleri merkezinize sorun.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Dondurulmuş yumurtaların kullanılması
Gebelik istendiğinde yumurtalar çözülür. HFEA'ya göre dondurma işlemi yumurtanın dış kabuğunu sertleştirdiği için, çözülen yumurtalar genellikle spermin doğrudan yumurtanın içine enjekte edildiği mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemiyle döllenir. Oluşan embriyo rahme yerleştirilir. Bu aşama tüp bebek tedavisinin sonraki adımlarına benzer; ayrıntı için Tüp bebek tedavisi yazımıza bakabilirsiniz.
Her yumurta çözülmeye dayanıklı olmayabilir; çözülen her yumurta döllenmeyebilir ve her embriyo gebelikle sonuçlanmayabilir. Bu nedenle dondurulan yumurta sayısı önemlidir ve bazı kişilerde birden fazla uyarım döngüsü gerekebilir.
Olası riskler ve yan etkiler
HFEA'ya göre başlıca riskler şunlardır:
- Yumurtalıkların aşırı uyarılması (OHSS): HFEA'ya göre hormon ilaçlarına yumurtalıkların aşırı yanıt vermesiyle gelişen ve ciddi olabilen bir durumdur. Bu nedenle uyarım döneminde düzenli izlem yapılır ve olağan dışı belirtiler hemen bildirilmelidir.
- Yumurta toplamaya bağlı riskler: Anesteziye bağlı sorunlar ile iğne girişine bağlı kanama ya da enfeksiyon gibi riskler bulunur.
- İleri yaşta gebeliğin riskleri: HFEA'ya göre dondurulmuş yumurtalar ileri yaşta kullanıldığında, annenin yaşına bağlı gebelik komplikasyonlarının riski artar.
- Tedavinin sonuç vermemesi: HFEA'ya göre en önemli risk, dondurulan yumurtaların ileride gebelikle sonuçlanmamasıdır.
Hormon tedavisi sırasında geçici şişkinlik, hassasiyet ve ruh hâli değişiklikleri de görülebilir. Süreç duygusal açıdan da yorucu olabilir; beklentilerinizi ve kaygılarınızı sağlık ekibiyle paylaşmak, gerektiğinde psikolojik destek almak yararlıdır.
Sınırlılıklar ve gerçekçi beklentiler
ASRM, dondurulmuş yumurtaların gebelik ya da canlı doğum için bir güvence olmadığını ve yumurta dondurmanın çocuk sahibi olmayı süresiz olarak ertelemek için yanlış bir güven duygusu yaratmaması gerektiğini vurgular. Gebelik sonuçları, gebeliğin gerçekleştiği yaş ilerledikçe de olumsuz etkilenebilir.
Karar vermeden önce şunları sormanız yararlı olur:
- Yaşım ve yumurta rezervim göz önüne alındığında kaç uyarım döngüsü gerekebilir?
- Merkezin benim yaş grubumdaki güncel sonuçları nelerdir?
- Yumurtalarım ne kadar süre saklanabilir ve hangi koşullarda kullanılabilir?
- Tedavi sürecinde hangi yan etkiler ve riskler beklenebilir?
- Saklama ve ileride kullanım için hangi işlemler gerekecek?
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hekiminize ya da merkezinize başvurun:
- Kanser tedavisi gibi doğurganlığı etkileyebilecek bir tedavi planlanıyorsa; tedaviye başlamadan önce doğurganlığı koruma seçeneklerini sormak önemlidir
- Doğurganlığınızla ilgili endişeleriniz varsa ve seçenekleri öğrenmek istiyorsanız
- Hormon tedavisi sırasında belirgin karın şişliği, ağrı, bulantı ya da hızlı kilo artışı olursa
Beklemeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun:
- Şiddetli karın ağrısı, nefes darlığı, çok az idrar yapma ya da bayılma
- Yumurta toplama sonrasında yoğun kanama, yüksek ateş ya da giderek artan karın ağrısı
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Yumurta dondurmak için en uygun yaş nedir?
ASRM'ye göre uzmanların çoğu, planlı yumurta dondurmanın 38 yaşından önce yapıldığında daha olumlu sonuç verme olasılığının yüksek olduğu görüşündedir. Kişisel durumunuzu bir uzmanla değerlendirmeniz önemlidir.
Yumurta toplama acıtır mı?
HFEA'ya göre yumurtalar genel anestezi ya da sedasyon altında toplanır; bu nedenle işlem sırasında ağrı hissedilmez. Sonrasında hafif kramp ve şişkinlik olabilir.
Yumurta dondurma süreci ne kadar sürer?
ASRM'ye göre hormon iğneleri genellikle 10–12 gün sürer; yumurta toplama işlemi ise 15–30 dakikadır. Değerlendirme aşamasıyla birlikte tüm süreç birkaç hafta alabilir.
Dondurulmuş yumurtalar bebek sahibi olmamı sağlar mı?
Hayır. ASRM'ye göre dondurulmuş yumurtalar gebelik ya da canlı doğum için güvence vermez; sonuç dondurma yaşı ve yumurta sayısına bağlıdır.
Kanser tedavisinden önce yumurta dondurulabilir mi?
HFEA'ya göre kanser tedavisi gibi doğurganlığı etkileyebilecek tedaviler öncesinde yumurta dondurma bir seçenektir. Tedavi başlamadan önce onkoloğunuz ve bir üreme uzmanıyla konuşun.
Dondurulmuş yumurtalar nasıl kullanılır?
Yumurtalar çözülür, HFEA'ya göre genellikle mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemiyle döllenir ve oluşan embriyo rahme yerleştirilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
