Yarık dudak ve damak onarımı: ameliyat zamanı ve süreç

Yarık dudak ve damak nedir?

NHS'e göre yarık dudak ve damak, doğumdan itibaren var olan, üst dudakta ve/veya ağız tavanında bulunan bir aralık ya da yarıktır. Bebeğin yüzünü oluşturan dokular anne karnında gelişirken tam olarak birleşmediğinde ortaya çıkar. Yarık yalnızca dudakta, yalnızca damakta ya da her ikisinde birden olabilir.

CDC'ye göre ABD'de yaklaşık her 1.031 bebekten 1'i yarık damakla birlikte ya da tek başına yarık dudakla, yaklaşık her 1.563 bebekten 1'i ise yalnızca yarık damakla doğar.

Neden olur?

CDC'ye göre yarık dudak ve damağın çoğu zaman belirli bir nedeni bulunamaz. CDC'nin saydığı risk etkenleri şunlardır:

• Gebelikte sigara içilmesi
• Gebelikten önce var olan diyabet (tip 1 ya da tip 2)
• Gebelikte bazı epilepsi ilaçlarının kullanılması

Gebelikte kullandığınız ilaçlar hakkında endişeniz varsa ilacınızı kendi başınıza bırakmayın; hekiminizle konuşun. Bkz. Gebelikte ilaç kullanımı

Nasıl fark edilir?

NHS'e göre yarık dudak çoğunlukla gebeliğin 18–21. haftaları arasında yapılan ayrıntılı ultrasonda fark edilir; ancak yarık damağı ultrasonda görmek zordur. Gebelikte saptanmazsa doğumda ya da doğumdan sonraki 72 saat içinde yapılan yenidoğan muayenesinde fark edilir. CDC'ye göre bazı yarık damak türleri daha ileri yaşlara kadar fark edilmeyebilir. Bkz. Ayrıntılı ultrason

Yarık dudak ve damağın yol açabileceği sorunlar

NHS ve CDC'ye göre tedavi edilmezse şu sorunlar görülebilir:

• Beslenme güçlüğü: Ağız tam kapanamadığı için emme sırasında yeterli vakum oluşmaz; bebek emzirmekte ya da biberonla beslenmekte zorlanabilir.
• İşitme sorunları: Kulak enfeksiyonlarına ve orta kulakta sıvı birikmesine yatkınlık artar; işitme kaybı gelişebilir.
• Konuşma sorunları: Konuşma anlaşılmaz ya da genizden gelir gibi olabilir.
• Diş sorunları: Dişler düzgün gelişmeyebilir; çürük riski artabilir.

Doğumdan sonra: beslenme desteği

NHS'e göre beslenme desteği doğumdan itibaren verilir. Yarık dudak ve damak konusunda deneyimli hemşireler; bebeğin pozisyonu, farklı beslenme yöntemleri ve gerektiğinde ek gıdaya geçiş konusunda aileye yol gösterir. NHS'e göre emzirmede güçlük yaşanırsa anne sütü sağılarak yarık damaklı bebekler için tasarlanmış, sıkılabilen yumuşak biberonlarla verilebilir. MedlinePlus'a göre ameliyattan önce de bir konuşma ya da beslenme terapisti beslenme tekniklerinde yardımcı olabilir. Bkz. Emzirme teknikleri

Ameliyatlar ve zamanlaması

Dudak onarımı

• Zamanlama: NHS'e göre genellikle 3 aylık civarında; MedlinePlus 3–6 aylıktan söz eder. CDC dudak onarımının ilk 12 ay içinde yapılmasını önerir.
• Ameliyat: MedlinePlus'a göre genel anestezi altında yapılır; cerrah yarığın kenarlarındaki dokuları düzenler ve dudağı kendiliğinden eriyen dikişlerle onarır. Gerekirse burnun şekli de aynı ameliyatta düzeltilebilir.
• Süre: NHS'e göre ameliyat 1–2 saat sürer ve genellikle 1–2 gün hastanede kalınır.

Damak onarımı

• Zamanlama: NHS'e göre 6–12 aylık arasında; MedlinePlus 9 ay ile 1 yaş arasından söz eder. CDC damak onarımının ilk 18 ay içinde, mümkünse daha erken yapılmasını önerir. MedlinePlus'a göre bu zamanlama, konuşma sorunlarının önlenmesine yardımcı olmayı amaçlar.
• Ameliyat: NHS'e göre genel anestezi altında yapılır ve genellikle yaklaşık 2 saat sürer.
• Hastanede kalış: NHS'e göre genellikle 1–3 gün. MedlinePlus ise hastanede kalışın 5–7 gün sürebileceğini belirtir; süre merkeze ve bebeğin durumuna göre değişir.

MedlinePlus'a göre damak onarımı için bazen birden fazla ameliyat gerekebilir.

İleri yaşlarda yapılabilecek işlemler

NHS'e göre:

• Kemik grefti: Diş etindeki yarığın onarılması için yaklaşık 8–12 yaşlarında alveolar kemik grefti yapılır.
• Ortodonti: 12–15 yaşları arasında diş teli tedavisi ve çene gelişiminin izlenmesi.
• Ek ameliyatlar: Burnun görünümü, çenenin konumu ya da süren konuşma sorunları için ek ameliyatlar gerekebilir.

NHS'e göre izlem yaklaşık 21 yaşına kadar sürer. MedlinePlus, iz görünümünü düzeltmek için ek ameliyatlar yapılabileceğini belirtir.

Ameliyat öncesi hazırlık

MedlinePlus'a göre ameliyattan önce bebeğin fizik muayenesi yapılır ve kan testleri istenir. Aspirin gibi kanamayı artırabilecek ilaçların yaklaşık 10 gün önce kesilmesi istenebilir; bebeğinize verdiğiniz tüm ilaçları ve takviyeleri ekibe bildirin. Ameliyattan önceki saatlerde beslenmenin ne zaman durdurulacağı size söylenir; bu talimata dikkatle uyun.

Ameliyat sonrası bakım

MedlinePlus'ın taburculuk önerileri şunlardır:

• Yara bakımı: Ameliyat yeri beslenmeden sonra size gösterildiği şekilde nazikçe temizlenir; yaranın üzerine doğrudan sürtülmez. Gerekirse önerilen merhem uygulanır. Bazı dikişler kendiliğinden erir; diğerleri kontrol sırasında alınır. MedlinePlus'a göre yara 3–4 hafta boyunca temiz tutulmalı ve zorlanmamalıdır.
• Kol koruyucuları: Bebeğin elleriyle yaraya dokunmasını önlemek için dirsek koruyucuları kullanılır. MedlinePlus'a göre bunlar yaklaşık 2 hafta boyunca çoğu zaman takılı kalır; günde 2–3 kez kısa süreliğine çıkarılarak kolların hareket etmesi sağlanır.
• Beslenme: Bebek dik pozisyonda beslenir. MedlinePlus'a göre sıvılar bardakla ya da kaşığın yan kenarıyla verilebilir. Yiyecekler yumuşak ve püre kıvamında olmalıdır; sert, çıtır ya da iri parçalı yiyeceklerden kaçınılır.
• Uyku: MedlinePlus'a göre bebek sırtüstü yatırılmalıdır.
• İyileşme süresi: MedlinePlus'a göre tam iyileşme 4 haftaya kadar sürebilir.

Uzun dönem izlem: işitme, konuşma ve dişler

• İşitme: NHS'e göre çocuklar orta kulakta sıvı birikmesi açısından taranır. Gerekirse kulak zarına sıvının boşalmasını sağlayan küçük tüpler (ventilasyon tüpü) takılabilir; bazen işitme cihazı önerilebilir. MedlinePlus da tekrarlayan işitme testlerinin sık gerektiğini belirtir.
• Konuşma: NHS'e göre konuşma 18 aylık, 3 yaş ve 5 yaşta değerlendirilir; gerektiğinde konuşma ve dil terapisi uygulanır. Bkz. Konuşma gecikmesi
• Dişler: MedlinePlus'a göre diş ve ortodonti tedavisi sıklıkla gerekir.

CDC, çocukların cerrahlar, diş hekimleri, konuşma terapistleri ve diğer uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından izlenmesinin yararlı olduğunu belirtir.

Aile için destek

Bebeğin yarık dudak ya da damakla doğacağını öğrenmek ya da doğumda bunu görmek aileler için zorlayıcı olabilir. NHS'e göre bu bebeklerin bakımı, yarık dudak ve damak konusunda uzmanlaşmış merkezlerde, uzun dönemli bir bakım planıyla sürdürülür ve aileler hasta ve aile dernekleri aracılığıyla da destek alabilir. Bu süreçte şunlar yardımcı olabilir:

• Gebelikte tanı konduysa doğumdan önce ekiple tanışmak ve beslenme hazırlığı yapmak
• Ameliyat tarihlerini, kontrol randevularını ve tetkikleri bir takvimde izlemek
• Beslenme, işitme ve konuşma konusundaki sorularınızı not ederek kontrollere götürmek
• Benzer süreçten geçen ailelerle tanışmak
• Çocuk büyüdükçe, onu kendi tedavisine ilişkin kararlara yaşına uygun şekilde katmak

Olası riskler

MedlinePlus'a göre:

• Genel riskler: Nefes alma sorunları, ilaçlara tepkiler, kanama ve enfeksiyon
• Ameliyata özgü riskler: Yüz kemiklerinin büyümesinde sorunlar ve ağız ile burun arasında olağan dışı bir bağlantı (fistül) kalması